Ultrasəs və beyin implantları ilə depressiya müalicə edilə bilərmi?
Tibb 20 Yanvar 2025, 19:00
9181
Böyük Britaniyada beyin dalğalarını birbaşa dəyişdirmək üçün ultrasəs texnologiyasından istifadə edən innovativ beyin-kompüter interfeysi (BCI) sistemi Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) tərəfindən klinik sınaqdan keçirilir.
Citypost.az-ın xəbərinə görə, bildirilir ki, yeni qurğu depressiya, asılılıq və epilepsiya kimi xəstəliklərin müalicəsində inqilab yarada bilər.
Kəllə altına, lakin beynin xaricinə yerləşdiriləcək bu implant, neyronların fəaliyyətini xəritələşdirir və ultrasəs dalğaları ilə müəyyən bölgələri stimullaşdırır. Cihazın təhlükəsizliyi və dözümlülüyü 6,5 milyon funt-sterlinq fondu ilə Böyük Britaniyanın Qabaqcıl Araşdırma və İnnovasiyalar Agentliyi (Aria) tərəfindən dəstəklənən tədqiqat çərçivəsində təxminən 30 xəstədə sınaqdan keçiriləcək.
Beyin-kompüter interfeyslərində yeni dövr
Sınaq beyin-kompüter interfeysi texnologiyasındakı sürətli irəliləyişlərin bir hissəsi kimi qəbul edilir. Keçən il İlon Maskın Neuralink şirkəti iflic xəstələri ilə klinik sınaqlara başladı və başqa bir araşdırmada iflic olan xəstələrin fikirlərinin birbaşa nitqə çevrildiyi bir sistem hazırlandı. Bununla belə, bu cür texnologiyalar həm də məxfilik, məlumat təhlükəsizliyi və etik məsələlər baxımından bəzi müzakirələrə səbəb olur.
UCL-in Tibbi Fizika professoru Clare Elwell deyib: "Bu yeniliklər texniki baxımdan sürətlə irəliləyir, lakin biz neyroetik məsələlərdə geridəyik. Beyinlə birbaşa qarşılıqlı əlaqəni təmin edən bu cür texnologiyalarda xəstənin faydasını prioritetləşdirməliyik".
Təcrübənin elmi tərəfi
Həmçinin oxuyun
ABŞ-ın Forest Neurotech şirkəti tərəfindən hazırlanmış cihaz ənənəvi elektrod əsaslı beyin implantlarından fərqli olaraq ultrasəs texnologiyası ilə beyin fəaliyyətini oxumaq və tənzimləmək qabiliyyətinə malikdir. Aria cihazı "dünyanın ən qabaqcıl beyin-kompüter interfeysi" kimi təsvir edir. Bu yolla depressiya, narahatlıq və epilepsiya kimi geniş xəstələr üçün müalicə variantlarının inkişaf etdirilməsi hədəflənir.
Sınaq zamanı beyin zədələnməsi səbəbindən kəllələrinin bir hissəsini müvəqqəti olaraq çıxarmış xəstələrdən istifadə olunacaq. Bu şəkildə cihazı yoxlamaq üçün heç bir əlavə cərrahi əməliyyat tələb olunmayacaq. Cihaz beyin fəaliyyətini yüksək dəqiqliklə xəritələndirəcək və onun xüsusi nöqtələrdə ultrasəs dalğaları ilə sinir stimullaşdırılmasını təmin etməklə əhval-ruhiyyəni və motivasiyanı dəyişdirmək potensialını araşdıracaq.
Gələcək üçün hədəflər
Forest 1 adlanan cihazın klinik sınaqları mart ayında başlayacaq və üç il yarım davam edəcək. İlk səkkiz ay tənzimləyicilərin təsdiqi proseslərinə həsr olunacaq. Müvəffəqiyyətli olarsa, cihaz depressiya kimi şərtləri müalicə etmək üçün tam miqyaslı klinik sınaqlara keçəcək. Bu sınaq Aria tərəfindən elan edilən 69 milyon funt sterlinq dəyərində "Dəqiq Neyrotexnologiyalar Proqramı" çərçivəsində həyata keçirilən 19 layihədən biri kimi diqqəti çəkir.
Proqram həmçinin epilepsiyanın müalicəsi üçün sinir robotları, gen mühəndisliyi vasitəsilə beyin hüceyrələrinin yenidən proqramlaşdırılması və laboratoriya mühitində beyin orqanoidlərinin inkişafı kimi layihələri əhatə edir. 2023-cü ildə qurulan Aria yüksək riskli, lakin böyük qazanc potensialı olan elmi layihələri maliyyələşdirmək üçün fəaliyyət göstərir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Testosteron yaşlı qadınlarda piy paylanmasını yaxşılaşdıra bilər
Yeni araşdırmalar göstərir ki, testosteron yaşlı qadınlarda piyin daha sağlam paylanmasına kömək edə bilər, xüsusilə zədələnmələrdən sonra bərpa dövründə.Citypost.az-ın məlumatına görə, araşdırmada, hip sümüklərində qırıq keçirmiş yaşlı qadınlarda fiziki məşq ilə testosteron terapiyasının bədən tərkibinə təsiri öyrənilib. 66 qadın (orta yaşları təxminən 76–79) iki qrupa bölünüb:Birinci qrup fiziki məşq proqramı ilə yanaşı testosteron geli qəbul edib.İkinci qrup eyni məşq proqramını izləyib, lakin plasebo alıb.Altı ay davam edən müşahidələr zamanı piy toxumasındakı dəyişikliklər dual-enerji rentgen absorpsiometriyası (DXA) vasitəsilə qiymətləndirilib.Nəticələr göstərib ki, ümumi piy miqdarında əhəmiyyətli dəyişiklik olmayıb. Lakin testosteron qrupu daxili orqanlar ətrafında toplanan və sağlamlığa ən çox zərər verən visseral...
24 Mart 2026, 12:20
Stress xərçəng riskini artırmır
Yeni elmi araşdırmalar göstərir ki, stress və digər psixososial faktorlar xərçəngin yaranma riskini artırmır.Citypost.az-ın məlumatına görə tədqiqatçılar iştirakçıların sosial dəstək səviyyəsi, ailə vəziyyəti, yaxın itkilər, şəxsiyyət xüsusiyyətləri (məsələn, nevrotiklik) və ümumi psixoloji gərginlik kimi göstəriciləri qiymətləndiriblər.Nəticələr göstərib ki, bu psixososial faktorların heç biri ümumi xərçəng riskini artırmır. Ən çox rast gəlinən xərçəng növləri, o cümlədən süd vəzin xərçəngi, prostat xərçəngi və kolorektal xərçəng ilə də heç bir əlaqə aşkarlanmayıb.Ağciyər xərçəngi ilə bağlı bəzi ilkin statistik əlaqələr müşahidə olunub. Məsələn, yaxın itkinin yaşanması və ya aşağı sosial dəstək səviyyəsi olan şəxslərdə müəyyən zəif əlaqələr görünsə də, risk faktorları—xüsusilə siqaret çəkilməsi və...
24 Mart 2026, 09:45
Eynək təyini niyə vacibdir? Həkim RƏYİ
Gözlərimizi gün ərzində daim yükləyirik, kompüter ekranına baxır, telefonla işləyir, sürətli həyat tərzi içində yoruluruq. Amma bəzən elə olur ki, baş ağrısı, göz yorğunluğu və görmə problemləri həyatımızın gündəlik ritmini pozur. Belə hallarda çoxlarımız düşünürük: “Bəs eynək taxsam görməm daha da zəifləyəcəkmi?”Citypost.az-ın məlumatına görə, həkimlər bildirirlər ki, görmə zəif olduqda gözlər daha çox gərginləşir və bu gərginlik gözün qan dövranına təsir edə bilər. Nəticədə, görmə qabiliyyəti daha da zəifləyə və baş ağrısı ilə yorğunluq yarana bilər.Təcrübələr göstərir ki, uzun illər nevroloq müalicəsi alan pasientlər belə baş ağrısından xilas ola bilmirlər, amma düzgün təyin olunmuş eynək sayəsində bu problem həll olunur....
23 Mart 2026, 17:30
Damar tutulması: Erkən xəbərdarlıq siqnalları
Həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, damar sağlamlığına diqqət etməmək ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Citypost.az-ın məlumatına görə, damar tutulması adətən damar divarındakı iltihabla başlayır və bu iltihabın əsas səbəbləri üç faktorla bağlıdır:Siqaret – tərkibindəki zərərli maddələr damar divarını zədələyir və iltihab prosesini sürətləndirir.Yüksək qan təzyiqi – damar divarına davamlı təzyiq damar toxumasını incidir və iltihabı artırır.Şəkər və şəkərə meyillilik – qanda şəkərin yüksək olması damar divarını daha tez sərtləşdirir və iltihaba yol açır.Həkimlər bildirirlər ki, damardakı iltihabı müəyyən etmək üçün high-sensitive CRP (yüksək həssaslıqlı seriaktiv zülal) analizindən istifadə olunur. Bu test ən adi CRP analizinin göstərmədiyi iltihabı belə erkən mərhələdə aşkarlaya...
23 Mart 2026, 16:27
Mütəxəssislər: Uşaqlıq stressi həzmə təsir edir
Uşaqlıq dövründə yaşanan stressin insanın yetkinlik həyatında həzm sistemi ilə bağlı müxtəlif problemlərə yol aça biləcəyi bildirilir.Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, erkən yaşlarda baş verən psixoloji gərginlik sonrakı dövrlərdə bağırsaq funksiyalarında və sinir sistemində ciddi dəyişikliklər yarada bilər.Bağırsaqla beyin arasında daimi əlaqə mövcuddur və bu sistemdə yaranan pozuntular qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, qarın ağrısı, qəbizlik və ishal kimi problemlərlə özünü göstərə bilər. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, erkən yaşlarda formalaşan stress reaksiyası uzunmüddətli təsir göstərərək həzm sisteminin işinə mənfi təsir edir.Aparılan müşahidələrə əsasən, uşaqlıq dövründə stressə məruz qalan fərdlərdə yetkinlik çağında həm psixoloji narahatlıq, həm də bağırsaq həssaslığı daha çox müşahidə...
23 Mart 2026, 10:08
Uşaqlarda sidik qaçırma: Nevroloq Qalib Əsədov izah edir
Nevroloq Qalib Əsədov bildirir ki, uşaqlarda sidik ifrazı sistemi beynin nəzarəti altında fəaliyyət göstərir və bu proses iradi idarəetməyə bağlıdır. Citypost.az xəbər verir ki, həkim bildirib ki, uşaqlarda sidik mərkəzi 5 yaşadək tam formalaşmadığından, bu yaşa qədər sidik ifrazının tam idarəsi mümkün olmur. 5 yaşdan sonra isə uşaqlar artıq sidiklərini iradə ilə tənzimləyə bilirlər.Həkim qeyd edir ki, bəzi hallarda 5 yaşdan sonra da sidik qaçırma müşahidə oluna bilər. Bunun səbəbləri arasında:Sinir sistemi xəstəlikləri – onurğa və ya beyin şişləri nəticəsində beyindən gələn siqnallar sidik kisəsinə çatmaya bilər;Hormon pozuntuları – gecə sidik ifrazını tənzimləyən vazopressin hormonunun kifayət qədər sintez olunmaması, şəkərli...
20 Mart 2026, 14:25
