Araşdırma: COVİD-19 Alzaymer riskini artıra bilər
Tibb 07 Fevral 2025, 16:13
7461
Alimlər aşkar ediblər ki, Alzaymer xəstəliyi ilə əlaqəli bioloji markerlər COVİD-19 olan fərdlərdə daha yüksək səviyyədə ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, yeni araşdırmaya görə, SARS-CoV-2 virusuna yoluxmuş insanlarda beyin zülallarında dəyişikliklər dörd il qocalmağa bərabər təsir göstərə bilər.
Ağır COVİD-19 keçirənlər daha çox risk altındadır
Araşdırmaya görə, bu dəyişikliklərin daha çox ağır xəstəliyi olan və xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrdə özünü göstərdiyi müəyyən edilib. Xüsusilə yüksək qan təzyiqi kimi demans risk faktorları olan fərdlərdə təsirlərin daha qabarıq olduğu ifadə edildi. Alimlər hesab edirlər ki, COVİD-19 beta-amiloid zülallarının yığılmasını sürətləndirərək beyin hüceyrələrində iltihaba səbəb ola bilər.
Qəti səbəb əlaqəsi qurmaq mümkün olmadı
Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu tapıntılar qəti səbəb əlaqəsini ortaya qoymur. Tədqiqat müşahidə tədqiqatı olduğundan, COVİD-19-un birbaşa Alzaymer xəstəliyinə səbəb olduğunu söyləmək olmaz. Mütəxəssislər qrip kimi digər infeksiyaların da oxşar təsir göstərə biləcəyinə diqqət çəkirlər.
Həmçinin oxuyun
Alzaymer riskinə qarşı yeni tapıntılar
London İmperial Kollecindən nevroloq Eugene Duff qeyd edib: “Biz hesab edirik ki, COVİD-19 neyrodegenerativ xəstəlikləri tetikleyen dəyişikliklərə səbəb ola bilər. “Lakin bunun necə baş verdiyini və uzunmüddətli perspektivdə hansı təsirləri göstərəcəyini hələ dəqiq bilmirik”.
Alzaymer dünyada 55 milyondan çox insana təsir edən bir xəstəlik kimi tanınır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hər il təxminən 10 milyon yeni demans halı aşkarlanır. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, COVİD-19-un bu vəziyyətə necə təsir edəcəyini anlamaq üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac var.
Erkən diaqnoz və ehtiyat tədbirləri vacibdir
Alimlər yoluxucu xəstəliklərin Alzheimer riskinə təsirini daha yaxşı başa düşmək üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Böyük Britaniya Demans Tədqiqat İnstitutundan Prof. Paul Matthews, "Demans riskinə töhfə verən amilləri daha yaxşı başa düşmək erkən diaqnoz və profilaktik tədbirlərin inkişafı üçün çox vacibdir" dedi. Araşdırma "Nature Medicine" tibb jurnalında dərc olunub.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Yaşlılıq və Parkinson xəstəliyi tarazlıq reaksiyalarını zəiflədir
Yaşlı insanlarda və Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkən şəxslərdə beynin və əzələlərin tarazlığın itirilməsinə reaksiyasının gənclərlə müqayisədə fərqli olduğu müəyyən edilib.Citypost.az-ın məlumatına görə, parılan təcrübələrdə gənc insanların qəfil tarazlıq itirməsi zamanı beyin kötüyü və əzələlərin sürətli avtomatik reaksiya verdiyi, daha güclü destabilizasiya hallarında isə beyin qabığının da prosesə qoşulduğu müşahidə olunub.Yeni araşdırmada isə yaşlı şəxslər və Parkinson xəstələri müqayisə edilib. Nəticələr göstərib ki, hətta kiçik tarazlıq pozuntularında belə bu qruplarda daha güclü beyin aktivliyi və artmış əzələ fəaliyyəti baş verir.Mütəxəssislərin qənaətinə görə, bu vəziyyət tarazlığın bərpası üçün daha çox enerji və daha intensiv beyin fəaliyyəti tələb edir ki, bu da ümumi...
27 Mart 2026, 14:53
Qoz tullantılarında güclü antioksidant potensial aşkar edilib
Qoz tullantılarının hüceyrələri iltihabdan qoruma potensialı olduğu müəyyən edilibCitypost.az xəbər verir ki, qozun qabığı və yaşıl xarici örtüyündə hüceyrələri iltihab və zədələnmədən qorumağa kömək edə bilən güclü antioksidantların – fenolik birləşmələr və karotenoidlərin mövcud olduğu müəyyən edilib.Araşdırmalara əsasən, qozun müxtəlif hissələrinin – ləpə, qabıq və yaşıl örtüyünün kimyəvi tərkibi analiz edilib. Nəticələr göstərib ki, bioaktiv maddələrin əhəmiyyətli hissəsi yalnız yeyilən hissədə deyil, adətən tullantı kimi atılan komponentlərdə də mövcuddur.Xüsusilə qoz qabığının ellag turşusu və katexinlər kimi fenolik birləşmələrlə zəngin olduğu aşkarlanıb. Bu maddələr güclü antioksidant və iltihabəleyhinə xüsusiyyətləri ilə seçilir, eyni zamanda sinir hüceyrələrinin müdafiə funksiyalarını gücləndirə bilir.Yetişməmiş qozun yaşıl...
27 Mart 2026, 11:43
Körpələrə 6 aydan sonra hansı qidalar verilə bilər?
Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə körpələrin qidalanması ilə bağlı müxtəlif iddialar və tövsiyələr yayılır. Xüsusilə 6 aydan yuxarı körpələrə hansı qidaların verilib-verilməməsi mövzusunda valideynlər arasında yanlış və yarımçıq məlumatlar geniş müzakirə olunur.Citypost.az xəbər verir ki, Mütəxəssislərin fikrincə, körpələrdə əlavə qidaya keçid adətən 6 aylıq dövrdən sonra başlayır. Bu mərhələdə əsas məqsəd ana südünü tam əvəz etmək deyil, tədricən tamamlayıcı qidalarla orqanizmi yeni qidalara uyğunlaşdırmaqdır.Qidalarla bağlı tibbi yanaşmaKök (yer kökü)Pediatrların tövsiyəsinə görə, kök 6 aydan sonra püresi formasında verilə bilər. O, beta-karotinlə zəngindir və orqanizmdə A vitamininə çevrilir. Lakin bu, “immuniteti yüksəldən möcüzə qida” kimi deyil, balanslı qidalanmanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.Qırmızı...
26 Mart 2026, 12:35
Şirniyyat mədədə yanma yaradır – səbəbləri və qarşısını alma yolları
Mədə yanması, yəni sinədə və ya boğaza doğru yayılan yandırıcı his, çox insanın qarşılaşdığı yayılmış bir problemdir. Əsas səbəb isə gastroezofageal reflüks adlanan vəziyyətdir. Sadə dildə desək, mədədəki turşu qida borusuna qalxır və orada yanma hissi yaradır, çünki qida borusu mədə kimi turşuya dözümlü deyil.Citypost.az xəbər verir ki, bu problem çox vaxt yeməkdən sonra özünü göstərir, xüsusilə şirniyyat qəbul etdikdə. Bunun səbəbləri isə bir neçə faktorda gizlənir:Şirniyyat, xüsusilə şokolad və kremli məhsullar, mədə ilə qida borusu arasındakı qapağı zəiflədərək turşunun yuxarı qalxmasını asanlaşdırır.Tərkibindəki yüksək şəkər mədədə turşu ifrazını artırır.Şokoladda olan maddələr, məsələn kafeinə bənzər təsirlər reflüksü gücləndirir.Ağır və çox şirin...
25 Mart 2026, 12:03
Yatmazdan əvvəl isti vanna yuxu keyfiyyətini artırır
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, yatmazdan əvvəl qəbul edilən isti vanna xüsusilə yaşlı insanlarda yuxu keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Aparılan müşahidələr göstərir ki, bu sadə axşam vərdişi daha dərin yuxuya getməyə, gecə oyanmalarının azalmasına və yuxusuzluq şikayətlərinin minimuma enməsinə səbəb olur.Citypost.az xəbər verir ki, araşdırmada iştirak edən şəxslər arasında mütəmadi olaraq yatmazdan əvvəl vanna qəbul edənlərdə yuxu göstəricilərinin daha stabil olduğu müşahidə edilib. Eyni nəticə adi duş qəbul edənlərdə qeydə alınmayıb.Mütəxəssislər bildirirlər ki, vannanın optimal effekti üçün müəyyən şərtlərə əməl olunmalıdır. Belə ki, vanna müddəti 18 dəqiqəni keçməməli, suyun temperaturu isə 41,7 dərəcədən yuxarı olmamalıdır. Xüsusilə soyuq fəsillərdə bu vərdişin təsiri...
25 Mart 2026, 10:16
Testosteron yaşlı qadınlarda piy paylanmasını yaxşılaşdıra bilər
Yeni araşdırmalar göstərir ki, testosteron yaşlı qadınlarda piyin daha sağlam paylanmasına kömək edə bilər, xüsusilə zədələnmələrdən sonra bərpa dövründə.Citypost.az-ın məlumatına görə, araşdırmada, hip sümüklərində qırıq keçirmiş yaşlı qadınlarda fiziki məşq ilə testosteron terapiyasının bədən tərkibinə təsiri öyrənilib. 66 qadın (orta yaşları təxminən 76–79) iki qrupa bölünüb:Birinci qrup fiziki məşq proqramı ilə yanaşı testosteron geli qəbul edib.İkinci qrup eyni məşq proqramını izləyib, lakin plasebo alıb.Altı ay davam edən müşahidələr zamanı piy toxumasındakı dəyişikliklər dual-enerji rentgen absorpsiometriyası (DXA) vasitəsilə qiymətləndirilib.Nəticələr göstərib ki, ümumi piy miqdarında əhəmiyyətli dəyişiklik olmayıb. Lakin testosteron qrupu daxili orqanlar ətrafında toplanan və sağlamlığa ən çox zərər verən visseral...
24 Mart 2026, 12:20
