ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
25238
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Nvidia rəhbərini casusluqda ittiham olunan çinli qadın Honkonq pasportu ilə Tayvana daxil olub
Nvidia şirkətinin rəhbəri Jensen Huangla münasibətdə olduğu bildirilən və Çinə casusluqda şübhəli bilinən çinli qadının Tayvana Honkonq pasportu ilə daxil olduğu məlum olub.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə Tayvanın Milli İmmiqrasiya Agentliyi məlumat yayıb.Qurumun rəhbəri Lin Hornq-en bildirib ki, Alis Huangın ölkəyə giriş-çıxış qeydləri mövcuddur və məsələ araşdırılır.Tayvanın daxili işlər naziri Liu Şi-fanq isə qadının ölkəyə daxil olduğunu, lakin hazırda xaricdə olduğunu açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Alis Huangın Tayvana giriş icazəsi ləğv edilib və o, bir daha adaya buraxılmayacaq.Qeyd edək ki, ABŞ rəsmiləri Alis Huangın Çinin kəşfiyyat orqanları ilə əlaqəli olduğunu iddia edirlər. Jensen Huang isə onunla münasibətdə...
11 Noyabr 2026, 09:09
Süni intellekt platformalarında reklamların sayı arta bilər
Onlayn reklam şirkəti Criteo-nun rəhbəri Maykl Komasinski hesab edir ki, gələcəkdə bir çox süni intellekt platforması gəlir əldə etmək məqsədilə reklam sisteminə keçəcək.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, o, bu barədə Lissabonda keçirilən “Veb Sammit” çərçivəsində AFP-yə açıqlamasında bildirib.Komasinskinin sözlərinə görə, süni intellekt modellərinin hazırlanması və tətbiqi böyük maliyyə vəsaiti tələb etdiyindən şirkətlər gəlir mənbələrini genişləndirməyə çalışırlar.O qeyd edib ki, reklam Google və Meta kimi böyük texnologiya platformalarının əsas gəlir mənbələrindən biridir və süni intellekt sahəsində də bu model geniş yayılacaq.Məlumata görə, OpenAI ChatGPT-də reklamları sınaqdan keçirir, Microsoft-un Copilot platformasında isə reklamlar artıq tətbiq olunur. Perplexity də reklam formatlarını...
11 Noyabr 2026, 09:06
Mişel Uellebekin müsəlmanlarla bağlı fikirləri MƏHKƏMƏLİK OLDU
Fransanın tanınmış yazıçısı Mişel Uellebek müsəlmanlarla bağlı mübahisəli fikirlərinə görə ayrı-seçkilik, nifrət və zorakılığa təhrik şübhəsi ilə rəsmi istintaqa cəlb edilib.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, araşdırma 2022-ci ildə “Front Populaire” jurnalında dərc olunan müsahibə ilə bağlıdır.Uellebek həmin müsahibədə müsəlmanları Fransanın təhlükəsizliyi üçün təhdid kimi xarakterizə edib və onların ölkəni tərk etməli olduqlarını bildirib.2023-cü ildə Fransa Məscidləri Birliyi yazıçıya, filosof Mişel Onfraya və jurnalın rəhbərliyinə qarşı şikayət edib.Uellebekin vəkilləri isə onun açıqlamalarında nifrətə və zorakılığa təhrik olmadığını bildirərək, intellektual mübahisələrin məhkəmə müstəvisinə daşınmasını tənqid ediblər.Fransa Məscidləri Birliyinin vəkili isə ifadə azadlığının nifrətə təhriki əsaslandıra bilməyəcəyini vurğulayıb.Turan...
11 Noyabr 2026, 01:25
ABŞ-da ölüm hökmünə dəstək 55 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb
ABŞ-da ölüm hökmünün tətbiqini dəstəkləyənlərin sayı son 55 ilin minimumuna enib. Yeni sorğuya əsasən, amerikalıların 49 faizi ölüm hökmünün tərəfdarı, 45 faizi isə əleyhdarıdır.Citypost.az ABŞ KİV-lərinə istinadən xəbər verir ki, bu nəticələr “Gallup” təşkilatının oktyabrın 1-dən 19-dək 1200 nəfər arasında keçirdiyi sorğuda əksini tapıb.Sorğuya görə, Respublikaçıların 73 faizi, müstəqil seçicilərin 50 faizi, Demokratların isə cəmi 28 faizi ölüm hökmünü dəstəkləyir. Yaşı 50-dən yuxarı olanların əksəriyyəti bu cəzanın tərəfdarı olduğu halda, gənclər arasında əks mövqe üstünlük təşkil edir.Qeyd edək ki, ABŞ-da bu il 35 nəfər edam edilib. Ölkənin 23 ştatında ölüm hökmü ləğv olunub, Kaliforniya, Oreqon və Pensilvaniyada isə moratorium tətbiq...
11 Noyabr 2026, 00:50
Salvador qoşunları Haitidə dəstə qərargahını dağıdıb
Salvador Prezidenti Nayib Bukele ölkəsinin Haitiyə göndərilən hərbi qüvvələrinin nüfuzlu cinayətkar dəstələrdən birinin qərargahını məhv etdiyini açıqlayıb.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, Bukele bu barədə “X” sosial şəbəkəsində paylaşım edib.O bildirib ki, Salvador əsgərləri “400 Mawozo” dəstəsinin qərargahını və onun lideri Lanmo San Jounun evini dağıdıblar. Hücumun Port-o-Prens yaxınlığındakı Krua-de-Buke şəhərində baş verdiyi bildirilir.Məlumata görə, əməliyyat zamanı təxminən 20 nəfər öldürülüb. Dəstə liderinin isə hücum vaxtı evdə olmadığı qeyd olunur.Qeyd edək ki, Salvador son həftələrdə Haitiyə 2000-dən çox hərbçi göndərib. Bu addım ölkədə dəstə zorakılığının qarşısını almaq və itkin düşən dörd Salvador əsgərinin axtarışı ilə əlaqələndirilir.Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı Salvador qüvvələrinin...
11 Noyabr 2026, 00:44
Erməni mediası arqumentlərdən niyə çəkinir?
Panorama.am saytına girişimin bloklanması düşündürücü suallar yaradır: Fərqli fikrə cavab vermək əvəzinə onun müəllifini susdurmaq daha asandırmı?Jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri həqiqəti axtarmaq, fərqli mövqeləri dinləmək, faktları üzə çıxarmaq və ictimai müzakirəyə şərait yaratmaqdır. Mətbuatın gücü onun yalnız özünə sərf edən fikirləri yaymasında deyil, ən sərt tənqidlərə belə dözümlü yanaşmasında, qarşı tərəfin arqumentlərini dinləməsində və onlara tutarlı cavab verməsindədir. Təəssüf ki, Ermənistan mediasının bəzi nümayəndələrinin bu prinsipə münasibəti ilə bağlı düşündürücü bir hadisə ilə qarşılaşmışam.Ermənistanın Panorama.am xəbər portalına daxil olmaq istədiyim zaman saytın təhlükəsizlik sistemi tərəfindən bloklandığımı gördüm. Ekranda ingilis dilində bir bildiriş vardı: “You are unable to access panorama.am”. Bildirişdə...
10 Noyabr 2026, 18:52
