ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
21536
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
FHN-dən ot tayaları ilə bağlı mühüm ÇAĞIRIŞ
Fövqəladə Hallar Nazirliyi yanğın təhlükəsizliyi ilə bağlı kənd yerlərində yaşayan əhaliyə müraciət edib.Nazirlikdən Citypost.az verilən məlumata görə, FHN səlahiyyətlərinə uyğun olaraq, ölkədə yanğın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə zəruri tədbirlərin görülməsini davam etdirir. Bu çərçivədə, baş vermiş yanğın hadisələrinin təhlili göstərir ki, qeydiyyata alınan yanğınların bir hissəsi də kənd və qəsəbələrdə fərdi yaşayış evlərinin həyətyanı sahələrində yığılmış ot tayalarının payına düşür:"Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən aparılan kütləvi maarifləndirmə işlərinə baxmayaraq, təəssüflə qeyd edilməlidir ki, bəzi vətəndaşlar tərəfindən tədarük edilən otun yaşayış evləri və yardımçı tikililərin çardağına, eləcə də tikililərin bilavasitə yaxınlığına, hava elektrik xətlərinin altına yığılması hallarına rast gəlinir. Bununla da yanğın...
22 Sentyabr 2026, 10:35
Avstriyada Google-un məlumat mərkəzi etirazlara səbəb olub
Avstriyanın Kronstorf şəhərində Google tərəfindən inşa edilən məlumat mərkəzi yerli sakinlərin etirazına səbəb olub. Təxminən 400 nəfər layihəyə qarşı Linzdə aksiya keçirib.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, etirazçılar mərkəzin böyük həcmdə elektrik və su istehlakından, həmçinin layihə ilə bağlı şəffaflığın olmamasından narahatdırlar. Mərkəzin ilk mərhələsinin 2027-ci ildə istifadəyə verilməsi gözlənilir.Google isə layihənin bulud və süni intellekt xidmətlərinə artan tələbatı qarşılayacağını, təxminən 100 birbaşa və minlərlə dolayı iş yeri yaradacağını bildirir. Şirkət layihənin Avstriyanın rəqəmsal infrastrukturunu gücləndirəcəyini də qeyd edir.Etirazçılar xüsusilə məlumat mərkəzinin soyutma sistemlərində istifadə olunacaq suyun həcmi və enerji tələbatının ətraf mühitə mümkün təsirlərindən narahatdırlar.Turan...
22 Sentyabr 2026, 10:30
Kral Çarlzı qəzəbləndirən Diana xatirələri satışa çıxarılıb
Böyük Britaniyada mərhum Şahzadə Diananın qardaşı Çarlz Spenserin bacısı haqqında yazdığı xatirə kitabı nəşr olunub. “Swan Song: Diana, My Sister” adlı kitabda Diana və kral ailəsi ilə bağlı bir sıra mübahisəli iddialar yer alıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Spenser kitabı Diananın adından danışmaq və onun haqqında illər ərzində formalaşmış bəzi fikirləri düzəltmək məqsədilə yazdığını bildirib.Kitabdan yayılan hissələrdə Spenser Kral III Çarlzın Diananın ölümündən sonra onun haqqında müəyyən ifadələr işlətdiyini iddia edir. Bukinqem Sarayı isə kralın qardaşının xatirələrinin kədər və itkinin yaddaşa təsir edə biləcəyini vurğulayıb.Spenser həmçinin Diananın şəxsi həyatı, Çarlzla münasibətləri və ailədaxili hadisələrlə bağlı yeni detalları açıqlayıb....
22 Sentyabr 2026, 10:27
Çinli robot rəqqaslar “America’s Got Talent” finalında
Çinli küçə rəqqası Vu Yufei və Unitree şirkətinin hazırladığı humanoid robotlardan ibarət rəqs qrupu “America’s Got Talent” yarışmasının finalına vəsiqə qazanıb.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, 27 yaşlı Vu robotlarla aylarla məşq etdiyini və onların artıq “soyuq, cansız maşınlar” kimi görünmədiyini bildirib. Robotların rəqs hərəkətləri əvvəlcədən proqramlaşdırılır və bəzi mürəkkəb hərəkətlərin hazırlanması günlər, hətta həftələr çəkə bilir.Mütəxəssislər robotların fırlanma və güc tələb edən hərəkətlərdə uğurlu olduğunu, lakin improvizasiya və musiqidə qəfil dəyişikliklərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkdiyini deyirlər.Çində robot rəqsləri son dövrlərdə geniş populyarlıq qazanıb. Mütəxəssislər isə bu çıxışların humanoid robotların imkanlarını nümayiş etdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildirirlər.Əli...
22 Sentyabr 2026, 10:20
Yeni Zelandiyanın iki hərbi gəmisi Tayvan boğazından keçib
Yeni Zelandiyanın iki hərbi gəmisi ötən həftə Tayvan boğazından keçib. Yeni Zelandiya Müdafiə Qüvvələri keçidi sentyabrın 18-də Filippinlərlə birgə təlimə gedən zaman həyata keçirildiyini açıqlayıb.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, söhbət HMNZS “Te Mana” freqatı və HMNZS “Aotearoa” dəstək gəmisindən gedir. Yeni Zelandiya Baş naziri Kristofer Lakson keçidi “adi tranzit” adlandıraraq, əməliyyatın beynəlxalq sularda və beynəlxalq hüquqa uyğun həyata keçirildiyini bildirib.Tayvan boğazı Çinlə Qərb ölkələri arasında hüquqi statusu ilə bağlı fikir ayrılıqlarının olduğu əsas dəniz marşrutlarından biridir. Yeni Zelandiya gəmilərinin bu boğazdan əvvəlki keçidi 2025-ci ilin noyabrında baş verib....
22 Sentyabr 2026, 10:19
Banqladeşdə Cinnahın fotosu mübahisəyə səbəb oldu
Banqladeşin Dəkkə Universitetində Pakistanın qurucusu Məhəmməd Əli Cinnahın fotosunun nümayiş etdirilməsi etirazlara səbəb olub.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, foto universitetin tarixini əks etdirən yeni muzey sərgisində yer alıb. Lakin tələbələrdən biri Cinnahın fotosunu cıraraq onu “cani” adlandırıb. Bundan sonra foto sərgidən çıxarılıb.Mübahisənin əsas səbəbi Cinnahın Benqal dili və milli hərəkatla bağlı tarixi mövqeyi, həmçinin Pakistan-Banqladeş münasibətlərinin mürəkkəb keçmişidir. Banqladeş 1971-ci ildə qanlı müharibə nəticəsində Pakistandan müstəqillik əldə edib.Tələbə birliyinin nümayəndələri isə Cinnahın fotosunun universitetin tarixini əks etdirən xronoloji sərginin bir hissəsi olduğunu bildiriblər. Bəzi tələbələr fotoşəkilin götürülməsini dəstəkləməsələr də, onun tarixdə mühüm yer tutduğunu qeyd ediblər.Turan...
22 Sentyabr 2026, 10:16
