ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
22943
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Fransa tələbə etirazlarının yeni dalğasına hazırlaşır
Fransada məktəblərdə tədris şəraitinin pis olmasına etiraz edən tələbələri dəstəkləmək məqsədilə oktyabrın 13-də ölkə miqyasında yeni nümayişlər keçiriləcək. Həmkarlar ittifaqları və solçu müxalifət qüvvələrinin dəstəklədiyi aksiyalar fonunda hakimiyyət mümkün zorakılıq hallarından narahatdır. Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, ötən həftə keçirilən nümayişlərdə 70 mindən çox insan iştirak edib, təxminən 500 nəfər saxlanılıb. Etirazçılar müəllim çatışmazlığına, köhnəlmiş məktəb binalarına və siniflərdə sıxlığa etiraz edirlər. Bəzi məktəblərin girişləri bağlanıb, ayrı-ayrı hallarda nümayişçilərlə polis arasında toqquşmalar baş verib.Təhsil Nazirliyinin məlumatına görə, bazar ertəsi ölkədəki 3700 liseydən 130-u bağlanıb. Hakimiyyət etirazlarla əlaqədar müəllim və məktəb işçilərinin xəsarət aldığını da bildirib. Hüquq müdafiəçiləri və tələbələr...
13 Oktyabr 2026, 09:50
İndoneziyadakı meşə yanğınları Malayziya aviaşirkətinin uçuşlarını dayandırıb
Malayziyanın aşağıbüdcəli “Firefly” aviaşirkəti İndoneziyadakı meşə yanğınlarının yaratdığı sıx duman səbəbindən Kuala Lumpur–Sinqapur marşrutu üzrə uçuşların dayandırılmasını oktyabrın 14-dək uzadıb.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, şirkət qərarın sərnişinlərin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi daşıdığını bildirib. Uçuşların bərpası hava şəraitindən asılı olacaq.Məlumata görə, Borneo və Sumatra adalarında baş verən yanğınlar tüstünün qonşu ölkələrə yayılmasına, hava keyfiyyətinin pisləşməsinə və tənəffüs yolları ilə bağlı xəstəliklərin artmasına səbəb olub.Oktyabrın 13-də Sinqapurda Hava Keyfiyyəti İndeksinin göstəricisi 193-ə çatıb. Bu səviyyə sağlamlıq üçün zərərli hesab olunur. Duman səbəbindən Malayziyanın bəzi bölgələrində məktəblər də bağlı qalıb.Mütəxəssislər yanğınların güclənməsini quraqlıq və El Nino iqlim hadisəsi ilə əlaqələndirirlər.Turan...
13 Oktyabr 2026, 09:47
Yaponiyada uçan mobil rabitə qülləsi uğurla sınaqdan keçirilib
Yaponiyada dirijabl əsasında işləyən uçan mobil rabitə sisteminin sınaqları uğurla başa çatıb. Yeni texnologiya ənənəvi mobil qüllələrin və peyklərin alternativi kimi nəzərdə tutulur. Citypost.az “Techkult” a istinadən xəbər verir ki, Sceye şirkətinin hazırladığı sistem geniş ərazilərdə mobil rabitə və yüksək sürətli internet təmin etmək məqsədi daşıyır. Bildirilir ki, uçan platforma ənənəvi mobil qüllələrlə müqayisədə təxminən 500 dəfə geniş ərazini əhatə edə bilər. Bu texnologiyanın xüsusilə ucqar və infrastruktur qurulması çətin olan bölgələrdə tətbiqi planlaşdırılır.Sınaqlarda Yaponiyanın “SoftBank” telekommunikasiya şirkətinin əməkdaşları da iştirak ediblər. Sistemdə rabitə avadanlıqları ilə yanaşı, məlumatların emalı və zənglərin yönləndirilməsi üçün server də quraşdırılıb. Məlumata görə, bu yanaşma...
13 Oktyabr 2026, 09:45
Alimlər hava rütubətindən elektrik enerjisi istehsal edən divar kağızı hazırlayıblar
ABŞ-ın Binghamton Universitetinin alimləri hava rütubətini elektrik enerjisinə çevirən innovativ divar kağızı hazırlayıblar. Yeni texnologiya aşağı enerji sərf edən elektron cihazların elektriklə təmin olunmasına imkan yarada bilər.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, tədqiqata professor Sohin “Sean” Çoy rəhbərlik edib. Araşdırmanın nəticələri “Advanced Energy Materials” jurnalında dərc olunub.Texnologiya havadakı su molekullarını udan xüsusi materiallar vasitəsilə işləyir. Nəmin təsiri ilə yaranan ion hərəkəti elektrik yükü formalaşdırır və nəticədə enerji əldə edilir.Alimlərin sözlərinə görə, bu sistem ətraf mühit sensorları, simsiz rabitə modulları və ağıllı bina avadanlıqları kimi az enerji tələb edən cihazları işlətmək üçün istifadə oluna bilər.Tədqiqatçılar bildirirlər ki, texnologiyanın üstünlüklərindən biri...
13 Oktyabr 2026, 09:43
Fransada hakerlər yüzlərlə supermarketin soyuducusunu sıradan çıxarıb
Fransada hakerlər bir neçə iri supermarket şəbəkəsinin soyuducu və dondurucu sistemlərinə kiberhücum edərək bəzi avadanlıqlarda temperaturun 50 dərəcəyədək yüksəlməsinə səbəb olublar. Nəticədə böyük həcmdə təzə və dondurulmuş ərzaq məhsulları xarab olub. Bu barədə BBC məlumat yayıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, hücum Danimarkanın Danfoss şirkətinin soyuducu avadanlıqlarını uzaqdan idarə edən proqram təminatını hədəf alıb. Hadisə Coopérative U, Intermarché, Netto, Carrefour və Monoprix şəbəkələrinin mağazalarına təsir edib.Məlumata görə, Coopérative U-nun 100-dən çox, Intermarché və Netto-nun isə ümumilikdə 180 mağazasında problem yaranıb. Carrefour 80 mağazasında soyuduculara müdaxilə edildiyini bildirib. Dəyən ziyanın milyonlarla avro təşkil edə biləcəyi ehtimal olunur.Danfoss hücumun təhlükəsizlik yeniləmələri...
13 Oktyabr 2026, 09:41
İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının laureatları məlum olub
2026-cı ildə fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları kimdir?İsveç Kral Elmlər Akademiyası yanında Nobel Mükafatı Komitəsi tərəfindən 2026-ci il üçün Alfred Nobelin xatirəsinə İqtisadi Elmlər üzrə "Sveriges Riksbank" mükafatının laureatları məlum olub.APA “Nobelprize.org”a istinadən xəbər verir ki, Robert E. Hall və Maykl Vudford sözügedən sahə üzrə 2026-cı ilin laureatı elan edilib.Onlar bu mükafata niyə layiq görülüb?Onlar bu mükafata makroiqtisadi sabitləşmənin mikroiqtisadi əsaslarının tədqiqinə görə layiq görülüb.İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatçıları barədə qısa məlumatAmerikalı iqtisadçı Robert Ernest Hall 13 avqust 1943-cü ildə anadan olub və Stenford Universitetinin iqtisadiyyat professorudur. O, makroiqtisadiyyat, əmək bazarı, istehlak davranışı və iqtisadi tsikllər üzrə araşdırmaları ilə tanınır. Hall...
12 Oktyabr 2026, 14:11
