ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
22664
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Avstraliyada suitilər və dəniz şirləri eşitmə testindən keçirilir
Avstraliyada alimlər insan fəaliyyətinin yaratdığı səs-küyün dəniz məməlilərinə təsirini araşdırmaq üçün suitilər və dəniz şirləri üzərində eşitmə testləri keçiriblər. Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Sidneydəki Taronga Zooparkında iki dəniz şiri və iki xəz suitisi səsləri dinləməyə və səs eşitdikdə avar çəkməyə öyrədilib. Düzgün cavablarına görə heyvanlara balıq verilib.Curtin Universitetinin professoru və tədqiqatın rəhbəri Kristin Erbenin sözlərinə görə, heyvanların müəyyən səslərə reaksiyasını öyrənmək üçün ilk növbədə həmin səsləri eşidib-eşitmədiklərini müəyyənləşdirmək lazımdır. Araşdırma nəticəsində suitilər və dəniz şirlərinin təxminən 3,2 kilohers tezliyindəki səslərə daha həssas olduğu müəyyən edilib.Tədqiqat xüsusilə nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən Avstraliya dəniz şirləri üçün əhəmiyyətlidir. Təxminən...
09 Oktyabr 2026, 09:49
İqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə ümidlər məhkəmələrə yönəlir
Dünyada iqlim dəyişikliyi ilə bağlı siyasi təşəbbüslər zəifləsə də, hökumətlərə və iri şirkətlərə qarşı hüquqi mübarizə güclənir.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, son illərdə müxtəlif ölkələrdə açılan məhkəmə işləri daha sərt ekoloji siyasətlərin qəbul edilməsinə və bəzi yanacaq layihələrinin dayandırılmasına səbəb olub.Niderland, Pakistan, İsveçrə və Cənubi Koreyada iqlim fəalları və hüquq müdafiəçiləri hökumətləri istixana qazı emissiyalarını azaltmaq üçün daha ciddi tədbirlər görməyə məcbur edən qərarlar əldə ediblər. Bu həftə Avstraliyanın ali məhkəməsi də kömür mədəninin genişləndirilməsini onun iqlimə təsirini əsas gətirərək bloklayıb.Son iki ildə bir sıra beynəlxalq məhkəmələr dövlətlərin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində hüquqi öhdəliklərini təsdiqləyən məsləhət rəyləri qəbul...
09 Oktyabr 2026, 09:45
Fici ABŞ-dan Çin rəsmisinə qarşı korrupsiya ittihamlarının sübutlarını tələb edir
Fici hökuməti ABŞ-dan ölkədə yaşayan Çin dövlət agentliyi əməkdaşı Zhao Fuqanqın rüşvət verməsi ilə bağlı ittihamları təsdiqləyən sübutları təqdim etməsini tələb edib. Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, ABŞ Dövlət Departamenti çərşənbə günü Zhao Fuqanqı ciddi korrupsiyada ittiham edib.Vaşinqtonun iddiasına görə, Suvada yerləşən Xarici Çin Xidmət Mərkəzinin direktoru olan Zhao öz mövqeyindən Çin hökumətinin, biznes dairələrinin və cinayətkar qrupların maraqlarını irəli aparmaq üçün istifadə edib. Fici vətəndaşı olan iş adamı isə ittihamları rədd edib.Fici hökuməti bildirib ki, ABŞ-ın qərar qəbul etmək hüququna hörmətlə yanaşır, lakin ölkə daxilində baş verdiyi iddia edilən qanun pozuntuları ilə bağlı etibarlı məlumat və sübutlar təqdim...
09 Oktyabr 2026, 09:43
İsraildə ifrat sağçı təsir gücü siyasi müzakirələri daha da sərtləşdirir
İsraildə ifrat sağçı fəalların sosial şəbəkələrdə artan təsiri ölkədə siyasi qütbləşmənin dərinləşdiyini göstərir. Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, AFP-nin məlumatına görə, 27 yaşlı Mordexay David solçu və hökuməti tənqid edən şəxsləri hədəfə alaraq onları ictimai yerlərdə lentə alır, görüntüləri isə sosial şəbəkələrdə paylaşır.Təxminən 150 min izləyicisi olan David İsrailin Qəzza müharibəsindəki davranışını tənqid edən şəxslərə qarşı sərt mövqeyi ilə tanınır. Onun hədəfləri arasında israilli ərəb teleaparıcı Lüsi Aharish və hökumətin məhkəmə islahatlarını tənqid edən Ali Məhkəmənin keçmiş sədri Aharon Barak da var.David ifrat sağçı milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben Qvirlə yaxın münasibətləri ilə də diqqət çəkir. O, Ben...
09 Oktyabr 2026, 09:39
Yanğından xilas edilən oranqutanın vəziyyəti ağırdır
İndoneziyanın Borneo adasında meşə yanğınları zamanı xilas edilən Novita adlı oranqutan hazırda reabilitasiya mərkəzində müalicə alır. Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, 3–4 yaşlarında olduğu təxmin edilən dişi oranqutan sentyabrın sonunda alovların əhatəsində qaldığı ərazidən xilas edilib.Borneo Orangutan Survival Foundation-ın məlumatına əsasən, Novita yanğından qaçmaq üçün ağaca dırmaşarkən əl və ayaqlarından yanıq xəsarətləri alıb. Xilasetmə qrupu ona oksigen və venadaxili mayelər verərək Palangkaraya şəhərindəki Nyaru Menteng reabilitasiya mərkəzinə aparıb. Rəsmilər yanıq xəsarətlərinin sağalmağa başladığını, lakin heyvanın əvvəlki sağlamlıq vəziyyətinə tam qayıtmaya biləcəyini bildiriblər.İndoneziyada meşə yanğınları quraqlıq, torf sahələrinin quruması və meşələrin yandırılması kimi amillər səbəbindən daha da şiddətlənib. Yanğınlar nəsli...
09 Oktyabr 2026, 09:37
Zelenski Trampı Rusiyaya təzyiqi artırmağa çağırdı
Ukraynanın nümayəndə heyəti cümə və şənbə günləri ABŞ-a səfər edərək danışıqlar aparacaq.City post.az "Reuters"a istinadən xəbər verir ki, bu açıqlamanı Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiyanın son zərbəsi nəticəsində çox sayda dinc sakinin öldüyü Çerniqov vilayətinin Priluki şəhərinə səfəri zamanı verib.O, ABŞ Prezidenti Donald Trampı Rusiyaya təzyiqi artırmağa çağırıb.“Bir tərəfdən ruslarla gələcək iqtisadi layihələr barədə danışıqlar aparmaq, digər tərəfdən isə diplomatik dalana dirəndiyimizi söyləmək olmaz”, – Zelenski deyib....
08 Oktyabr 2026, 17:00
