ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
7229
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
BMT Baş katibi: Özünü müdafiə etmək İranın hüququdur
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş arasında telefon danışığı olub.CityPost.az "Tasnim"ə istinadən xəbər verir ki, tərəflər söhbət əsnasında ABŞ ilə İsrailin İrana qarşı hücumundan sonrakı hadisələr barədə fikir mübadiləsi aparıblar.Əraqçi vurğulayıb ki, İranın addımları müdafiə hüququ çərçivəsində və beynəlxalq hüququn tanınmış normaları əsasında həyata keçirilir.Əraqçi daha sonra hərbi təcavüzün BMT Təhlükəsizlik Şurasında pislənilməsinin əhəmiyyətini qabardıb.Antonio Qurterreş ABŞ və İsrailin İrana qarşı təcavüzkar hücumu barədə danışıb və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə hörmət etməyin zəruriliyini vurğulayıb. O bildirib ki, İranın özünü müdafiə etmək hüququ barədə heç bir şübhə yoxdur.Quterreş həmçinin münaqişələrin genişlənməsinin qarşısını almaq, eləcə də onun...
10 Mart 2026, 23:44
Trampın İran müharibəsindən kim pul qazanır?
Dünya mediası çərşənbə axşamı iki əsas xəbərlə açılıb: yaxınlaşan qlobal neft böhranı və Donald Trampın İranla müharibənin “demək olar ki, bitdiyi” iddiası ilə çıxış edir.Ciytpost.az “The Washington Post”a istinadən xəbər verir ki, Pentaqon müharibənin ilk iki günündə 5,6 milyard dollar xərcləyib, lakin bu müharibədən bəzi şəxslər gəlir əldə edir. “The Wall Street Journal” yazır ki, Trampın oğulları ayda 10.000 dron istehsal etməyi hədəfləyən şirkəti dəstəkləyir. Şirkət Pentaqonun 2027-ci ilə qədər dronlara ayıracağı 1,1 milyard dollarlıq payı hədəfləyir. Eyni zamanda, ABŞ-ın İrana ilk hücumlarına kriptovalyuta bazarında mərc edən anonim oyunçular 1,2 milyon dollar qazanıb.Digər xəbərlərdə isə Fransada bələdiyyə seçkilərinin ilk turu...
10 Mart 2026, 14:48
Fransanın AI startapı AMI 1 milyard dollar topladı
Meta-nın keçmiş baş süni intellekt alimi Yann LeCun tərəfindən təsis edilən Fransanın süni intellekt startapı AMI, çərşənbə axşamı fiziki dünyanı anlaya bilən modellər hazırlamaq üçün 1 milyard dollar topladığını açıqlayıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, bu, startapın ilk maliyyələşdirmə mərhələsidir və Toyota, Nvidia, Samsung kimi qlobal şirkətlərin, həmçinin Google-ın keçmiş CEO-su Erik Şmidt və Amazon-un qurucusu Jeff Bezos-un dəstəyi ilə həyata keçirilib. LeCun bildirib ki, bu mərhələdən sonra AMI “çox qısa müddətdə” 20-30 nəfəri işə götürəcək.LeCun açıqlamasında vurğulayıb ki, AMI-nin məqsədi ChatGPT və Gemini kimi mətni başa düşən modellərdən fərqli olaraq, dünyanı “heyvanlar və insanlar kimi” başa düşə bilən...
10 Mart 2026, 14:45
NASA-nın 600 kiloqramlıq peyki yerə düşəcək
Bu gün, 10 mart 2026-cı il, NASA-nın ən böyük elmi peyklərindən biri olan Van Allen Probe A Yerə qayıdacaq. Təxminən 14 ildir kosmosda olan 600 kiloqramlıq (1323 funt) cihaz atmosferə yenidən daxil olacaq və yanacaq, lakin insanlar üçün risk çox aşağıdır.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Van Allen zondları – A və B – 30 avqust 2012-ci ildə kosmosa buraxılmış və Yerin maqnit sahəsi tərəfindən tutulmuş Van Allen radiasiya kəmərlərini öyrənmək missiyasını yerinə yetirmişdi. Bu kəmərlər günəş fırtınaları zamanı peyklər, astronavtlar və yerüstü rabitə sistemləri üçün təhlükə yarada bilər. Missiya yalnız iki il üçün nəzərdə tutulsa da, zondlar daha...
10 Mart 2026, 14:37
Tehranda yaşayış binaları atəşə tutulub, 40 nəfər həlak olub
Tehranın Risalət meydanında bir neçə yaşayış binası hava zərbələrinə məruz qalıb.Bu barədə "Tasnim" məlumat yayıb.Nəticədə binaların 40 sakini həlak olub, lakin ölü sayının artacağı istisna edilmir.Hazırda ərazidə axtarış-xilasetmə işləri aparılır.
09 Mart 2026, 23:28
İranın səfiri Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb
İranın Ankaradakı səfiri Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb.Bu barədə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.Bildirilib ki, səfirə İrandan buraxılaraq Türkiyənin hava məkanına daxil olan ballistik raketlə bağlı rəsmi Ankaranın etirazı çatdırılıb.
09 Mart 2026, 21:58
