ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
23782
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Albaniya parlamentində deputatlar arasında dava düşüb
Albaniya parlamentinin bugünkü iclası Sosialist və Demokrat partiyalarından olan deputatlar arasında dava ilə başa çatıb."Report" CNA-ya istinadən xəbər verir ki, sessiya zamanı parlamentarilər bir-birini təhqir ediblər.Müxalifət deputatları gündəliyin müzakirəsini bloklamağa çalışdıqları halda, çoxluğun nümayəndələri gündəliyə daxil edilmiş qanun layihələrinə səs verməyə davam ediblər.
22 Oktyabr 2026, 18:33
Tayland və Malayziya vətəndaşlarına Avropaya səfərlərlə bağlı xəbərdarlıq edib
Tayland və Malayziya hökumətləri Avropanın bəzi ölkələrində keçirilən etiraz aksiyaları və baş verən iğtişaşlarla əlaqədar vətəndaşlarına xəbərdarlıq ediblər.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, Taylandın xarici işlər naziri Sihasak Phuangketkeow vətəndaşları Avropadakı vəziyyəti diqqətlə izləməyə çağırıb. O, xüsusilə Fransa, İtaliya və İspaniyadakı vəziyyətlə bağlı narahatlığını ifadə edərək, zəruri olmadığı təqdirdə səfərlərin təxirə salınmasını tövsiyə edib.Fransada yaşayış xərclərinə qarşı keçirilən kütləvi etirazlar küçə iğtişaşları ilə müşayiət olunub. İtaliya və Belçikada da toqquşmalar baş verib, İspaniya və Portuqaliyada isə etirazlar davam edir.Malayziyanın Parisdəki səfirliyi də Fransada yaşayan vətəndaşlarını ehtiyatlı olmağa və təhlükəsizlik vəziyyətini izləməyə çağırıb. Səfirlik ölkəyə səfərlərə rəsmi məhdudiyyət qoyulmadığını, lakin zəruri...
22 Oktyabr 2026, 09:30
Çilidə mis hasilatı son 15 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb
Dünyanın ən böyük mis istehsalçısı olan Çilidə hasilat son 15 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. Yaşıl enerji və süni intellekt texnologiyalarına artan tələbat fonunda istehsalın azalması qlobal mis bazarında narahatlıq yaradır.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Çilidə hasilatın azalmasının əsas səbəbləri mədənlərin köhnəlməsi, filizlərin keyfiyyətinin aşağı düşməsi, genişləndirmə layihələrinin gecikməsi və əlverişsiz hava şəraitidir.Onilliklər ərzində istismar edilən iri yataqlarda əvvəlki həcmdə mis əldə etmək üçün daha çox filiz emalına ehtiyac yaranıb. Bu isə hasilat xərclərini artırır və işləri çətinləşdirir. Eyni zamanda, bir sıra modernləşdirmə layihələri texniki problemlər və əlavə xərclərlə üzləşib. Dövlətə məxsus Codelco şirkəti seysmik risklərlə əlaqədar ölkənin...
22 Oktyabr 2026, 09:21
İsraildə seçkilərin taleyini müəyyənləşdirəcək əsas məsələlər açıqlanıb
İsraildə oktyabrın 27-də keçiriləcək seçkilərdə hərbi xidmətə çağırış, artan yaşayış xərcləri və HƏMAS-ın 7 oktyabr 2023-cü il hücumunun qarşısının alına bilməməsinə görə məsuliyyət məsələləri əsas müzakirə mövzuları olacaq.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, seçki kampaniyasında ölkənin təhlükəsizlik strategiyası, hökumətin böhranlara münasibəti və dini qüvvələrin ictimai həyatda rolu da ön plana çıxıb.Seçicilərin diqqətində olan əsas məsələlərdən biri 7 oktyabr hücumu ilə bağlı müstəqil dövlət araşdırma komissiyasının yaradılmasıdır. Həmin hücum nəticəsində 1200-dən çox insan həlak olub. Baş nazir Benyamin Netanyahu hökuməti müstəqil araşdırma çağırışlarını rədd edərək fərqli komissiya modeli təklif edib. Müxalifət isə bunun məsul şəxslərin qorunmasına xidmət edə biləcəyini bildirir. Netanyahunun...
22 Oktyabr 2026, 09:20
Hökumətlər çatbotların siyasət və seçki cavablarına təsir göstərməyə çalışır
ABŞ-dakı Vanderbilt Universitetinin beyin mərkəzinin tədqiqatçıları 12 ölkə və regionda süni intellektin tənzimlənməsini araşdırıblar. The Conversation yazır ki, nəticələrə görə, müxtəlif ölkələrin qanunları çatbotların siyasət və seçkilər barədə cavablarına təsir göstərə və seçicilərin informasiyaya çıxışını məhdudlaşdıra bilər.Citypost.az xəbər verir ki, sorğulara görə, amerikalı seçicilərin təxminən beşdə biri seçkilər və siyasətlə bağlı suallarla artıq çatbotlara müraciət edib. Lakin istifadəçilər çatbot cavablarının yalnız tərtibatçılardan deyil, həm də hökumət tələblərindən asılı ola biləcəyini bilməyə bilərlər. Müəlliflərin fikrincə, hakimiyyət orqanları bəzən real təhdidlərlə mübarizəni siyasi müzakirələri və rəhbərliyin tənqidini məhdudlaşdırmaq üçün bəhanə edirlər.Çində süni intellekt inkişaf etdiricilərindən modellərinin “əsas sosialist dəyərlərinə” uyğunluğunu təmin etmələri...
22 Oktyabr 2026, 09:17
İtaliyada Müqəddəs Jeromun məktubunda təsvir olunan IV əsr kilsəsi aşkar edilib
Arxeoloqlar İtaliyanın şimal-şərqindəki qədim Roma şəhəri Altinoda IV əsrə aid kilsənin və ona bitişik yepiskop sarayının qalıqlarını tapıblar. “Popular Mechanics” yazır ki, kəşf Müqəddəs Jeromun 396-cı ildə qələmə aldığı məktubdakı məlumatları təsdiqləyir və Venesiyanın formalaşmasında rol oynamış altinoluların köçürülməsi tarixini bərpa etməyə kömək edir.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Uzun müddət tədqiqatçılar Altinoda kilsənin mövcud olduğunu yalnız ehtimal edirdilər. Bu barədə Latın Kilsəsinin atası və Müqəddəs Kitabın Latın tərcüməsi “Vulqata”nın müəllifi Jerom şəhərin ilk yepiskopu Heliodorusa yazdığı məktubda bəhs edib. Lakin arxeoloji sübut yox idi. Məktubda qurbangah, divarlar, döşəmələr, pərdəli qapılar və müqəddəs qablar, həmçinin keşiş Nepotianusun məbədə qayğısı...
22 Oktyabr 2026, 09:14
