ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
22426
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Keçmiş deputat HƏBS EDİLDİ
Rusiyanın hakim “Vahid Rusiya” partiyasından Dövlət Dumasının keçmiş deputatı Andrey Doroşenko Krasnodarda xüsusilə külli miqdarda dələduzluqda şübhəli bilinərək saxlanılıb.Citypost.az xəbər verir ki, bu barədə “RBK” istintaqın gedişatı ilə tanış olan iki mənbəyə istinadən məlumat yayıb.Məlumata görə, Doroşenko yeni çağırış Dövlət Dumasına seçilməyib və buna görə də sentyabrın 29-da, parlamentin aşağı palatasının yeni çağırışının ilk plenar iclasından bir gün əvvəl deputat toxunulmazlığını itirib.İstintaqın versiyasına görə, Doroşenko digər şəxslərlə, o cümlədən Krasnodar vilayətinin Nəqliyyat və Yol Təsərrüfatı Nazirliyinin əməkdaşları ilə birlikdə ən geci 2017-ci ildə dövlət müqavilələri çərçivəsində region yollarının təmirinə ayrılmış büdcə vəsaitlərinin mənimsənilməsi məqsədilə mütəşəkkil qrup yaradıb.Mənbələrin sözlərinə görə, qrup...
05 Oktyabr 2026, 18:18
Mirzoyan və Əraqçi TRIPP layihəsinin imkanlarını müzakirə ediblər
Ermənistanın xarici işlər və beynəlxalq ticarət naziri Ararat Mirzoyan Tehranda İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ilə TRIPP ("Tramp marşrutu") layihəsinin icrasını müzakirə edib.Citypost.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistan mediası ölkənin Xarici İşlər Nazirliyinə (XİN) istinadən məlumat yayıb.Görüş zamanı tərəflər münasibətlərin strateji xarakterini vurğulayıblar.XİN rəhbərləri Ermənistan-İran sərhədində ikinci körpünün tikintisinin, üçüncü elektrik ötürücü xəttin inşasının tezliklə başa çatdırılmasının əhəmiyyətinə, habelə iki ölkə arasında yükdaşımaların sadələşdirilməsi məsələlərinə toxunublar."Mirzoyan TRIPP layihəsinin icrası üzrə aparılan işlər və onun region ölkələri üçün açdığı yeni imkanlar barədə məlumat verib. Nazirlər regional hadisələr ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar. Bu kontekstdə Mirzoyan Ermənistanın cari vəziyyəti diqqətlə izlədiyini...
05 Oktyabr 2026, 18:06
ABŞ Ali Məhkəməsi neft şirkətlərinə qarşı iqlim iddialarına baxacaq
ABŞ Ali Məhkəməsi neft şirkətlərinin qlobal istiləşməyə səbəb olması və qazıntı yanacaqlarının təhlükələrini gizlətməsi ilə bağlı iddialara baxmağa razılaşıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki. İş 2018-ci ildə Koloradonun Boulder şəhəri və qraflığının ExxonMobil və Suncor Energy şirkətlərinə qarşı qaldırdığı iddia əsasında başlayıb. Yerli qurumlar iqlim dəyişikliyi nəticəsində meşə yanğınları, daşqınlar və digər ekstremal hava hadisələrindən yüz milyonlarla dollar zərər gördüklərini bildirirlər.Hazırda ABŞ-da neft və qaz şirkətlərinə qarşı buna bənzər təxminən 40 iddia var. Ali Məhkəmənin qərarı bu işlərin gələcək taleyinə ciddi təsir göstərə bilər.Məhkəmə federal qanunların, o cümlədən Təmiz Hava Qanununun bu iddiaların qarşısını alıb-almadığını araşdıracaq. Ekspertlər bildirirlər ki,...
05 Oktyabr 2026, 10:14
Aİ və Çin arasında ticarət gərginliyi artır
Avropa İttifaqının ticarət rəhbəri Maroş Şefkoviç Çinlə ticarət münasibətlərində yaranan gərginliyi azaltmaq məqsədilə cümə axşamı Pekinə səfər edəcək. İki gün davam edəcək görüşlərdə Aİ-Çin ticarət balanssızlığı və Avropa bazarına Çin ixracının artması müzakirə olunacaq.Citypost.az Aİ xüsusilə avtomobil, maşınqayırma, tekstil, əsas metallar və kimya sektorlarında Çin şirkətlərinin rəqabətindən narahatdır. 2025-ci ildə Aİ-nin Çinlə ticarət kəsiri təxminən 360 milyard avro təşkil edib.Brüssel Çindən ixracın artımını məhdudlaşdırmaq, Avropanın Çinə ixracını artırmaq və nadir torpaq elementləri üzrə tədarükün sabitliyini təmin etmək istəyir. Pekin isə Aİ-nin mümkün məhdudlaşdırıcı tədbirlərinə cavab verəcəyini açıqlayıb.Ekspertlər danışıqlardan böyük irəliləyiş gözləməsələr də, tərəflərin ayrı-ayrı məsələlər üzrə razılığa gələ biləcəyini bildirirlər....
05 Oktyabr 2026, 10:08
Yunanıstanda saxta həkim xərçəng xəstələrini aldadıb
Yunanıstanda özünü həkim kimi təqdim edən və “Doktor Kontos” adı ilə tanınan şəxsin ağır xəstələri ənənəvi müalicədən imtina etməyə inandırdığı məlum olub.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Döş xərçəngi diaqnozu qoyulan Katerine Kulouri həkimlərin tövsiyə etdiyi kimyaterapiya əvəzinə Kontosun məsləhəti ilə meyvə-tərəvəz şirələri və müxtəlif iynələrdən istifadə edib. Altı ay sonra xəstəxanaya qayıdan qadının xərçənginin artıq üçüncü mərhələyə çatdığı müəyyənləşib.Kontos 2020-ci ildə saxlanılıb. 2022-ci ildə məhkəmə onu yeddi qətl və altı qətl cəhdində, eləcə də qanunsuz tibbi fəaliyyət göstərməkdə təqsirli bilərək səkkiz ömürlük və əlavə 50 il həbs cəzasına məhkum edib. O, ittihamları rədd edərək özünü bitki mənşəli dərmanlar...
05 Oktyabr 2026, 09:50
Peruda 600 illik toxunulmamış dəfn yeri tapıldı
Perunun şimalındakı qədim Çan Çan şəhərində arxeoloqlar təxminən 600 ildir möhürlənmiş dəfn yeri aşkarlayıblar.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Çimu dövlətinin keçmiş paytaxtı olan şəhərdəki Utj An kompleksində aparılan qazıntılar zamanı 38 nəfərin qalıqları və çoxsaylı dəfn əşyaları üzə çıxarılıb. Tapıntılar arasında qızıl və mis əşyalar, zərgərlik nümunələri, muncuqlar, silahlar və digər artefaktlar var.Dəfnlərdən birində kəllənin qırmızı piqmentlə örtüldüyü müəyyən edilib. Alimlər bunun Mərkəzi Andlarda ritual məqsədlərlə istifadə olunan kinovar ola biləcəyini ehtimal edirlər.Arxeoloqlar hesab edir ki, kəşf Çimu elitasının dəfn mərasimləri, ritual ənənələri və ölülərə münasibəti barədə mühüm məlumatlar verə bilər.Turan...
05 Oktyabr 2026, 09:44
