ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
23565
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Hindistanlı reperlər iqlim böhranı ilə bağlı çoxdilli albom hazırlayıblar
Hindistanlı reperlər iqlim böhranı, su qıtlığı və ekstremal hava hadisələri ilə bağlı problemləri musiqi vasitəsilə ictimaiyyətə çatdırmağa çalışırlar. Bu məqsədlə ölkədə iqlim dəyişikliyinə həsr olunmuş çoxdilli rep albomu hazırlanıb.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, “Climate Emergency Mixtape” adlı albomda altı mahnı yer alır. Onlardan biri Benqaluruda böyüyən 29 yaşlı reper Kalinin kannada dilində ifa etdiyi “Neer Kodu” (“Su ver”) mahnısıdır. Sənətçi uşaqlıqda ictimai kranlardan su daşıması ilə bağlı xatirələrindən bəhrələnərək su qıtlığı problemini musiqidə əks etdirib.Hindistanın texnologiya mərkəzi hesab edilən Benqaluru uzun müddətdir su çatışmazlığı ilə üzləşir. İqlim dəyişikliyi nəticəsində temperaturun yüksəlməsi və yağıntı rejiminin dəyişməsi problemin daha da dərinləşməsinə...
20 Oktyabr 2026, 09:55
El Nino səbəbindən Sakit Okeanın rəngi dəyişir
Güclü El Nino iqlim fenomeni Sakit Okeanda nəzərəçarpan dəyişikliklərə səbəb olur. NASA-nın peyk görüntülərinə əsasən, son bir ildə okeanın ekvatorial hissəsində suyun rəngi yaşılımtıl çalarlardan parlaq maviyə doğru dəyişib.Citypost.az ABŞ mediasına istinadən xəbər verir ki, Alimlər bunu dəniz qida zəncirinin əsasını təşkil edən fitoplanktonun azalması ilə əlaqələndirirlər. Ticarət küləklərinin zəifləməsi isti suların Sakit Okeanın mərkəzi və şərq hissələrinə yayılmasına, qida maddələri ilə zəngin soyuq suların səthə qalxmasının azalmasına səbəb olur. Nəticədə fitoplanktonun miqdarı azalır və okeanın rəngi dəyişir.Məlumata görə, El Nino okean temperaturunun yüksəlməsi ilə yanaşı, güclü yağışlara, daşqınlara, iri dalğalara və sahil eroziyasına da səbəb ola bilər. Bu fenomen...
20 Oktyabr 2026, 09:49
90 illik sirr açılmadı: Amelia Earhartın təyyarəsi yenə tapılmadı
Məşhur amerikalı pilot Amelia Earhartın itkin düşmüş təyyarəsini tapmaq məqsədilə Sakit okeandakı Nikumaroro atoluna təşkil edilən ekspedisiya nəticəsiz başa çatıb. Peyk görüntülərində təyyarə qalıqları olduğu ehtimal edilən obyektin əslində sahilə yığılmış ağac parçaları olduğu müəyyənləşib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, 17 nəfərdən ibarət ekspedisiya qrupu Kiribati ərazisində yerləşən atolda bir neçə gün araşdırma aparıb. Tədqiqatçılar metal detektorlardan da istifadə etsələr də, təyyarəyə aid hər hansı qəti sübut tapa bilməyiblər. Purdue Universitetinin nümayəndələri görüntülərdə metal parıltısı təsiri yaradan səthin təbii karbonat örtüyü ilə əlaqəli olduğunu bildiriblər.Amelia Earhart və onun naviqatoru Fred Noonan 1937-ci ildə dünyanı təyyarə ilə dövrə vurmaq cəhdi...
20 Oktyabr 2026, 09:49
“Max Factor” qurucusunun nəvəsi 23 il sonra həbsdən azad edildi
“Max Factor” kosmetika imperiyasının qurucusunun nəvəsi Endryu Laster 23 il həbsdə qaldıqdan sonra şərti azadlığa buraxılıb. Kaliforniya İslahatlar Departamentinin məlumatına görə, 62 yaşlı Laster oktyabrın 11-də azadlığa çıxıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Laster 2003-cü ildə Kaliforniyanın Ventura qraflığında üç qadına narkotik maddə vermək və onları zorlamaq ittihamları ilə 86 maddə üzrə məhkum edilib. O, əvvəlcə 124 il həbs cəzasına məhkum olunsa da, 2013-cü ildə cəzası 50 ilə endirilib.İstintaq materiallarına görə, Laster 1996-cı ilin oktyabrından 2000-ci ilin iyulunadək universitet barlarında gənc qadınları izləyib, onların içkilərinə qamma-hidroksibutirat (GHB) əlavə edib və daha sonra onlara qarşı cinsi zorakılıq törədib. O, hadisələri...
20 Oktyabr 2026, 09:47
Finlandiyada bala itlərin canlı yayımı milyonlarla baxış toplayıb
Finlandiyanın milli yayımçısı Yle-nin yeni doğulmuş bala itlərin həyatını 24 saat ərzində canlı yayımlayan layihəsi böyük marağa səbəb olub. Citypost.az CNN-ə istinadən xəbər verir ki, izləyicilər Hilkka adlı itin və onun altı balasının gündəlik həyatını izləyə bilirlər.Oktyabrın 10-da dünyaya gələn balalardan ikisi dişi, dördü isə erkəkdir. “Pentulive” adlanan layihə dekabr ayına qədər davam edəcək. Yayım vasitəsilə izləyicilər balaların böyüməsini, gözlərini açmasını, gəzməyi öyrənməsini və ilk dəfə çölə çıxmasını müşahidə edə biləcəklər.Artıq altıncı mövsümünü yaşayan layihə ötən il 6,5 milyon baxış toplayıb, sosial şəbəkələrdəki paylaşımları isə əlavə 20 milyon dəfə izlənilib.Yle jurnalisti Pirjo Koskinen bildirib ki, yayım insanlara heyvanların həyatının ilk...
20 Oktyabr 2026, 09:44
Tehranda Rusiya və İran XİN başçılarının görüşü başlayıb
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Tehranda iranlı həmkarı Abbas Əraqçi ilə danışıqlara başlayıb."Report" xəbər verir ki, məlumatı İran mediası yayıb.Rusiya XİN-dən bildirilib ki, səfərin məqsədi "genişmiqyaslı müharibənin" qarşısını almaqdır.Məlumata görə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Tehrana işgüzar səfər çərçivəsində Rusiya XİN başçısını qəbul edəcək. Səfər çərçivəsində körfəzdəki vəziyyətin və ABŞ ilə İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarından sonra yaranan beynəlxalq böhrandan çıxış yollarının müzakirəsi nəzərdə tutulur.İran və RF xarici siyasət idarələrinin rəhbərləri BMT platformasında koordinasiyanın səviyyəsinin yüksəldilməsi, BRİKS, ŞƏT və Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində qarşılıqlı əlaqənin genişləndirilməsi üzrə atılacaq növbəti addımları müəyyənləşdirəcəklər.Məlumata görə, Sergey Lavrov Tehrana Bəhreynin paytaxtı Manamada Rusiya –...
19 Oktyabr 2026, 18:28
