ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
25378
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Nurməhəmmədov Dvalişvili ilə insidentə görə həbs olundu
Rusiyalı MMA döyüşçüsü Usman Nurməhəmmədovun Əbu-Dabidə Merab Dvalişvili ilə baş verən insidentə görə altı ay müddətinə azadlıqdan məhrum edildiyi bildirilir.Citypost.az Oxu.Az-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə Gürcüstanın Birinci Kanalı məlumat yayıb.Məlumata görə, idmançını müşayiət edən şəxslərdən biri də eyni cəzanı alıb. Məhkəmə iclasında iştirak etmiş şəxslərin tanışına istinadən yayılan xəbərdə Nurməhəmmədov və onun yoldaşının hər biri 300 min dirhəm (81 min dollardan çox) cərimələnib.M.Dvalişvili və onun dostu Saba Lazişvili isə həbs cəzasından yayınıblar. Onların hər birinə hadisənin görüntülərini yaydıqlarına görə 50 min dirhəm (təxminən 13 min 600 dollar) cərimə kəsildiyi qeyd olunur.Saba Lazişvilinin qardaşı Zviad daha əvvəl Merab və...
13 Noyabr 2026, 16:41
Arvadına xəyanət etməyən yeganə milyarder...
Hazırda dünyada ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri ABŞ-nin texnologiya nəhəngi “Nvidia” şirkətinin baş direktoru Censen Huanqın günlərdir danışılan xəyanət qalmaqalı fonunda istefa verməsi olub. Belə ki, noyabrın əvvəlində Huanqın çinli sahibkar Elis Huanqla, daha sonradan şirkətdə çalışan yüksəkvəzifəli qadınla münasibəti olduğu məlum olub. Citypost.az “Qafqazinfo”a istinadən xəbər verir ki, ABŞ-də bu qalmaqal fonunda texnologiya sahəsində digər milyarderlərin şəxsi həyatı da yenidən gündəmə gəlib.Mövzu ilə müzakirələr fonunda digər milyarderlərin də ailə həyatlarında xanımlarına sadiq olmadıqları, zaman-zaman xəyanət qalmaqalları ilə gündəmə gəldikləri vurğulanıb. Bu şəxslər siyahısında isə 2019-cu ildə o dövrdəki məşuqəsi, hazırkı həyat yoldaşı Loren Sançezə ünvanladığı mesajları üzə çıxan “Amazon” şirkətinin...
13 Noyabr 2026, 15:05
Microsoft Outlook 74 ölkədə xidmətləri sıradan çıxardı
Microsoft-un Outlook, Teams və Copilot daxil olmaqla bir sıra xidmətlərində noyabrın 12-də qlobal miqyasda ciddi nasazlıq qeydə alınıb. Kəsinti nəticəsində 74 ölkə və ərazidə on minlərlə istifadəçi xidmətlərə daxil olmaqda çətinlik çəkib.Citypost.az xəbər verir ki, bu barədə “France 24” məlumat yayıb.Nasazlıq xüsusilə Outlook elektron poçt xidmətinin fəaliyyətinə təsir göstərib. İstifadəçilər elektron məktublarına daxil ola bilməyib, həmçinin Microsoft-un digər platformalarında da bağlantı problemləri yaranıb.Şirkət problemin infrastrukturun ayrı-ayrı hissələrində yükün kəskin artması ilə əlaqədar olduğunu açıqlayıb. Microsoft bildirib ki, nasazlığın təsirlərini azaltmaq üçün bir neçə istiqamətdə tədbirlər görülür. Bu çərçivədə yeni yerləşdirmələr dayandırılıb, əlavə trafik təsirlənmiş serverlərdən digər infrastruktura yönləndirilib və serverlərin...
13 Noyabr 2026, 09:49
Süni intellektlə işləyən “elektron burun” hazırlanıb
Alimlər qoxuları tanımaq, rəqəmsal məlumatlara çevirmək və internet vasitəsilə başqa cihazda yenidən yaratmaq imkanı verən yeni texnologiya hazırlayıblar.Citypost.az xəbər verir ki, Ohayo Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən yaradılan “Scentronic” adlı sistem elektron burun, süni intellekt alqoritmləri və xüsusi qoxu generatorunu birləşdirir.Sistem altı qaz sensoru vasitəsilə qoxu yaradan uçucu üzvi birləşmələri müəyyənləşdirir. Daha sonra süni intellekt aşkarlanan qoxunu təhlil edərək təsnif edir və əldə olunan məlumatları Wi-Fi vasitəsilə uzaqdakı cihaza ötürür.Tədqiqat zamanı pivə, tort, qəhvə, portağal və qırmızı şərab qoxuları sınaqdan keçirilib. Qəbuledici cihaz isə əvvəlcədən hazırlanmış ətirli mayeləri xüsusi texnologiya ilə incə aerozola çevirərək müvafiq qoxunu yenidən yaradır.Alimlər bildirirlər ki, texnologiya tibbdə,...
13 Noyabr 2026, 02:03
ABŞ senatorları Kennedinin Samoa səfəri ilə bağlı araşdırmaya başlayıb
ABŞ senatorları ABŞ-ın Səhiyyə və İnsan Xidmətləri Naziri Robert F. Kennedinin 2019-cu ildə Samoaya səfərinin məqsədi ilə bağlı Konqresə yanlış məlumat verib-vermədiyini araşdırır.Citypost.az xəbər verir ki, Demokrat senatorlar Ron Vayden və Anjela Alsbruks bu məqsədlə Kennedinin rəhbərlik etdiyi “Children’s Health Defense” qeyri-kommersiya təşkilatından bir sıra sənədlər tələb ediblər.Associated Press və “The Guardian” nəşrlərinin avqust ayında yaydığı məlumatlara görə, Kennedi Senatda təsdiqlənməsi zamanı Samoaya səfərinin peyvəndlərlə əlaqəsi olmadığını bildirib. Lakin araşdırmaçı jurnalistlərin əldə etdiyi məktubda onun səfərdən əvvəl Samoa baş nazirinə peyvəndlərlə bağlı müraciət etdiyi üzə çıxıb. Məktubda “peyvənd” sözü səkkiz dəfə işlədilib.Qeyd edək ki, 2019-cu ildə Samoada baş verən qızılca...
13 Noyabr 2026, 00:53
Jensen Huangın istefası süni intellekt sənayesində ciddi boşluq yaradıb
“Nvidia” şirkətinin rəhbəri Jensen Huangın istefasından sonra süni intellekt sənayesində onun yerini kimin tutacağı müzakirə olunur. Huangın gedişinin texnologiya sektoruna, ABŞ-ın süni intellekt sahəsindəki mövqeyinə və çip bazarına təsirləri diqqət mərkəzinə düşüb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki,Huangın istefası şirkətin maliyyə və idarəetmə məsələləri ətrafında yaranan mübahisələr fonunda baş verib. O, indiyədək süni intellekt sənayesinin əsas simalarından biri, ABŞ-ın texnoloji inkişaf strategiyasının mühüm dəstəkçisi hesab olunurdu. Huang ABŞ Prezidenti Donald Trampla yaxın münasibətləri və Çin bazarına çip satışları ilə bağlı müzakirələrdəki rolu ilə də tanınırdı.Mütəxəssislər hesab edirlər ki, rəhbər dəyişikliyinin “Nvidia”nın məhsul inkişafına və rəqabət qabiliyyətinə yaxın illərdə ciddi təsir...
13 Noyabr 2026, 00:40
