ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
22462
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Türkiyə və Pakistan hərbçiləri Səudiyyə Ərəbistanına yerləşdiriləcək
Türkiyə və Pakistan hərbçiləri Səudiyyə Ərəbistanına yerləşdiriləcək.Citypost.az "TRT Haber"a xəbər verir ki, bu barədə Məkkə Ortaq Müdafiə Sazişi çərçivəsində keçirilən Strateji Siyasi və Müdafiə Komitəsinin iclasından sonra birgə bəyanatda bildirilib."Komitə kollektiv müdafiə öhdəliklərinin icrasına dərhal başlamağı, bu çərçivədə tərəflərin milli qanunvericiliyinə uyğun razılaşdırılmış hərbi qüvvələrin və imkanların Səudiyyə Ərəbistanına sürətlə yerləşdirilməsi istiqamətində tədbirlər görməyi, bununla da təhdidlərlə mübarizəyə yönəlmiş hazırlıq vəziyyətini, hərbi inteqrasiyanı və kollektiv potensialı gücləndirməyi qərara alıb", - bəyanatda vurğulanıb. (Apa)...
06 Oktyabr 2026, 08:34
Nobel laureatı beynin sirlərini işıqla açmağa çalışır
2026-cı il Tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülən amerikalı alim Karl Deisseroth beynin fəaliyyətini daha dəqiq öyrənməyə imkan verən optogenetika sahəsindəki tədqiqatlarını davam etdirir.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki , Deisseroth alman alimləri Peter Hegemann və Georg Nagel ilə birlikdə sinir hüceyrələri üçün “molekulyar açar”ın kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb. Bu texnologiya işıq vasitəsilə beyindəki ayrı-ayrı neyronların fəaliyyətini idarə etməyə imkan verir.Alimin sözlərinə görə, optogenetika psixiatrik xəstəliklərin öyrənilməsində mühüm dönüş yarada bilər. Tədqiqatçılar artıq müəyyən davranış, hiss və xatirələrə cavabdeh neyron dövrələrini müəyyənləşdirə bilirlər.Deisseroth hesab edir ki, bu yanaşma gələcəkdə autizm, şizofreniya və Parkinson xəstəliyi kimi problemlərin daha...
06 Oktyabr 2026, 07:40
Şimali İsraildə Netanyahuya dəstək zəifləyir
Şimali İsraildə bəzi sakinlər HƏMAS-ın 7 oktyabr hücumundan sonra Baş nazir Benyamin Netanyahuya etimadlarını itirdiklərini bildirirlər.Citypost.az Xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, yerli sakinlərin sözlərinə görə, üç ilə yaxın davam edən müharibə bölgədə ciddi psixoloji və iqtisadi problemlər yaradıb. Yaşayış xərclərinin artması da əsas narazılıq səbəblərindən biri kimi göstərilir.2022-ci il seçkilərində Netanyahunun Likud partiyası Şlomidə səslərin 43 faizini qazanmışdı. Lakin sakinlər arasında hökumətin 7 oktyabr hücumunun qarşısını ala bilməməsi ilə bağlı narazılığın artdığı bildirilir.Bununla belə, bəzi şimali israillilər təhlükəsizlik baxımından sağçı hökuməti dəstəkləməkdə davam edir. Nahariyada yaşayan Patris Haddad isə raket hücumları şəraitində özünü yalnız sərt təhlükəsizlik siyasətinin tərəfdarı olan...
06 Oktyabr 2026, 07:37
Parisdə on minlərlə insanın iştirakı ilə etiraz aksiyası keçiriləcək
Fransanın paytaxtı Parisdə çərşənbə axşamı on minlərlə insanın iştirakı ilə etiraz aksiyası gözlənilir. Aksiyalara həmkarlar ittifaqları da qoşulacaq.Citypost.az france24.com saytına istinadən xəbər verir ki, Sentyabrın sonundan etibarən yüzlərlə lisey şagirdi müəllim çatışmazlığı, həddindən artıq dərs yükü, köhnəlmiş sinif otaqları və yüksək temperaturdan qorunmayan məktəb binalarına etiraz edir. Ölkədə 589 lisey və 32 universitetdə tədrisin dayandırıldığı bildirilir.Hökumətin məlumatına görə, etirazlar zamanı 215 tələbə və 715 polis əməkdaşı yaralanıb, 5 mindən çox insan saxlanılıb. Parisdə aksiyaya 20-40 min nəfərin qatılacağı gözlənilir.Həmkarlar ittifaqları polisin etirazçılara qarşı qeyri-mütənasib güc tətbiq etdiyini iddia edir. Hakimiyyət isə aksiyalarda zorakılıq və ictimai əmlaka zərər vurulmasından narahatlığını bildirib.Turan...
06 Oktyabr 2026, 07:33
Google, Amazon, Meta və Microsoft milyardlarla borc alır
Dünyanın ən böyük texnologiya şirkətləri süni intellekt yarışında geri qalmamaq üçün kütləvi şəkildə borclanmağa başlayıblar. Google, Meta, Amazon və Microsoft kimi nəhənglər süni intellekt çipləri, serverlər və məlumat mərkəzlərinin tikintisini maliyyələşdirmək üçün milyardlarla dollar borc cəlb edirlər.Citypost.az ABŞ KIV-lərinə istinadən xəbər verir ki, məlumata görə, texnologiya sektorunun borclanması son dövrdə təxminən 500 milyard dollara çatıb. Goldman Sachs bu rəqəmin 2027-ci ildə 1,2 trilyon dollara yüksələ biləcəyini proqnozlaşdırır.Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, artan borclanma maliyyə bazarlarına təzyiq yarada və ABŞ Xəzinə istiqrazlarına tələbi azalda bilər. Süni intellekt layihələrinin gözlənilən gəliri gətirməməsi və ya məlumat mərkəzlərinin tikintisinin ləngiməsi isə daha ciddi maliyyə riskləri...
06 Oktyabr 2026, 07:31
Gənc Kanadalılar hökuməti iqlim fəlakətləri ilə bağlı məhkəməyə veriblər
İqlim fəalları Şimali Amerikada iqlim siyasətinin geri getdiyini bildirirlər. ABŞ-da ötən il federal hakim gənc iddiaçıların Prezident Donald Trampın yanacaqyönümlü siyasətinin fundamental hüquqlarını pozduğu barədə iddiasını rədd edib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki , Kanadada isə hökumətin məlumatına görə, 1970-ci ildən etibarən ölkədə temperatur qlobal orta göstəricidən təxminən iki dəfə sürətlə artıb. Qlobal istiləşmənin təsirləri meşə yanğınlarının daha geniş ərazilərə yayılmasına səbəb olub.Vankuverdə iqlim iddiası qaldıran 24 yaşlı Albert Lalonde Baş nazir Mark Karninin neft hasilatının artırılmasını dəstəkləməsini tənqid edib. O bildirib ki, gənclər iqlim böhranının dərinləşdiyi şəraitdə gələcəklərini planlaşdırmaqda çətinlik çəkirlər.Lalonde məhkəmənin qərarının iqlim siyasətində dəyişiklik üçün mühüm...
06 Oktyabr 2026, 07:29
