ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
22218
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Britaniya səfiri İran XİN-ə çağırılıb
Britaniyanın İrandakı səfiri Hüqo Şorter İran Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb.Citypost.az APA-ya istinadən xəbər verir ki, diplomat Britaniya hökumətinin İrana qarşı davamlı destruktiv siyasəti ilə bağlı İranın kəskin etirazı ona çatdırılıb.İran Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, Britaniya səfiri İran xarici işlər nazirinin siyasi məsələlər üzrə müavini Məcid Təxt-Rəvənçi tərəfindən çağırılıb.Görüşdə İran xarici işlər nazirinin siyasi məsələlər üzrə müavini Britaniya hökumətinin İrana qarşı törətdiyi çoxsaylı qanun pozuntularına görə beynəlxalq məsuliyyətini xatırladıb.Təxt-Rəvənçi xüsusilə ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi təcavüzünün hazırlanması və həyata keçirilməsi üçün Britaniyanın nəzarətində olan hərbi bazaların və imkanların istifadəyə verildiyini bildirib.“Britaniya hökumətinin son vaxtlar Fayerford aviabazasında təxribat hazırlığı bəhanəsi...
01 Oktyabr 2026, 20:35
Rusiya səfiri Moldova XİN-ə çağırılıb
Sentyabrın 30-da üç pilotsuz uçuş aparatının Moldovanın hava məkanını pozması ilə bağlı Rusiyanın Kişinyovdakı səfiri Oleq Ozerov Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb.APA xəbər verir ki, bu barədə Moldova Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.Moldova XİN hava məkanının pozulmasını pisləyib və bu cür halların ölkə vətəndaşlarının təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid yaratdığını bildirib.Nazirlik Rusiya Federasiyasını Ukraynaya hücumları və Moldovanı təhlükəyə atan hərəkətləri dərhal dayandırmağa çağırıb.
01 Oktyabr 2026, 18:35
Fransada etirazlara görə müxtəlif şəhərlərdə həbslər həyata keçirilir
Yuxarı sinif şagirdləri və universitet tələbələri tərəfindən təşkil edilən blokada Fransanın bir sıra şəhərlərində iğtişaşlara çevrilib, polis saxlanmalar həyata keçirir."Report" xəbər verir ki, bu barədə Fransa mediası məlumat yayıb.Bəzi məlumatlara görə, Nitsa və Mentonda 14-18 yaş arası gənclər arasında 24 nəfər həbs olunub. Od departamentinin prefekti 12 nəfərin həbs edildiyini bildirib.Rona regionunda 34 nəfər həbs edilib, 15 nəfər yüngül xəsarət alıb, Oşeldə 5 nəfər, bu gün səhər isə departamentdə ümumilikdə 37 nəfər həbs edilib.Ümumilikdə bu gün orta məktəblərin qarşısında 340 aksiya keçirilib, 169 blokpost qeydə alınıb.İl-de-Frans regionunda 200-dən çox orta məktəb bağlanıb....
01 Oktyabr 2026, 18:28
İndoneziyanın meşə yanğınları Malayziya və Sinqapuru tüstüyə qərq edib
İndoneziyada meşə yanğınlarının yaratdığı tüstü bir aydan çoxdur Malayziya və Sinqapurda hava keyfiyyətini pisləşdirib. Tüstü səbəbindən bəzi məktəblər bağlanıb, tənəffüs yolları ilə bağlı şikayətlərin sayı isə kəskin artıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər bildirirlər ki, qonşu ölkələrin İndoneziyaya qarşı hüquqi mübarizə aparmaq imkanları məhduddur. Malayziya və Sinqapurun Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə müraciəti üçün İndoneziyanın həmin məhkəmənin yurisdiksiyasını qəbul etməsi tələb olunur. Üç ölkə ASEAN-ın Transsərhəd Duman Çirklənməsi Sazişinə qoşulsa da, sənəd dövlətlər arasında məhkəmə çəkişməsi mexanizmi nəzərdə tutmur.Ekspertlər daha real həll yolu kimi ASEAN çərçivəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsini, yanğın ocaqlarının monitorinqini, məlumat mübadiləsini və qanunsuz yandırmalara qarşı tədbirlərin sərtləşdirilməsini göstərirlər....
01 Oktyabr 2026, 09:32
ABŞ-da 18 yaşında qətl törədən qadının edamı son anda dayandırılıb
ABŞ-ın Tennessi ştatında 50 yaşlı Krista Qeyl Paykın edamı icraya təxminən bir saat qalmış dayandırılıb. Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki,federal apelyasiya məhkəməsi Paykın uşaqlıqda məruz qaldığı cinsi istismarın ölüm hökmü çıxarılarkən lazımi qaydada nəzərə alınıb-alınmadığını araşdırmağa qərar verib.Payk 1995-ci ildə 19 yaşlı Kollin Slemmerin qətlində təqsirli bilinib və cinayəti törətdiyi zaman 18 yaşında olub. Müdafiə tərəfi onun ağır uşaqlıq travmaları və psixi sağlamlıq vəziyyətinin hökm zamanı nəzərə alınmalı olduğunu bildirib.Ədli proses davam etdiyi üçün Paykın edamı təxirə salınıb və məsələ ilə bağlı son qərarın ABŞ Ali Məhkəməsi tərəfindən verilməsi gözlənilir. Edam həyata keçirilsəydi, Payk Tennessi ştatında uzun illərdən...
01 Oktyabr 2026, 09:29
Qvadelupada prefektin kreol dili ilə bağlı sözləri qalmaqal yaradıb
Fransanın Karib dənizində yerləşən Qvadelupa adasında prefekt Tyerri Devimieunun kreol dili ilə bağlı sözləri etirazlara səbəb olub.Citypost.az Associated Press-ə istinadən xəbər verir ki, hadisə Sainte-Rose şəhərində baş verib və görüntülər sosial şəbəkələrdə yayılıb.Kreol dilində danışan balıqçıya prefekt “mənimlə fransızca danış” deyib və kreol dilində danışmağı ona qarşı hörmətsizlik kimi qiymətləndirib. Sonradan sözlərinə görə üzr istəyən Devimieu ifadələrini “uğursuz” adlandırıb və balıqçılarla görüş zamanı söhbətin bütün incəliklərini anlamadığını bildirib.Qvadelupada fransız dili rəsmi dil olsa da, 370 mindən çox əhalinin yaşadığı adada kreol dili geniş yayılıb. Kreol dili tərəfdarları onu yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, Qvadelupa xalqının mədəni kimliyinin mühüm hissəsi hesab edirlər....
01 Oktyabr 2026, 09:27
