ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
10387
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Alibaba yeni nəsil süni intellekt modelini təqdim edib
Alibaba Group korporativ süni intellekt sahəsində fəaliyyətini genişləndirərək yeni dil modelini təqdim edib.Citypost.az CNBC-nə istinadən xəbər verir ki, məlumatına görə, şirkət agent platforması Wukong-u yeni flaqman model ilə tamamlayıb və bu istiqamətdə məhsul ekosistemini gücləndirib.20 apreldə təqdim olunan Qwen3.6-Max-Preview modelinin indiyədək ən güclü dil modeli olduğu bildirilir. Yeni model əvvəlki Qwen3.6-Plus versiyası ilə müqayisədə kodlaşdırma, dünya biliklərinin işlənməsi və tapşırıqların icrasında daha yüksək nəticələr göstərir.Yeni nəsil Qwen ailəsinə Qwen3.6-Flash və açıq mənbəli Qwen3.6-35B-A3B modelləri də daxildir.Məlumatlara görə, Alibaba süni intellekt və bulud texnologiyalarına investisiyaları əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Şirkətin AI xərcləri son rübdə təxminən iki dəfə artaraq 2,93 milyard dollara yaxınlaşıb.Şirkət...
22 Aprel 2026, 11:22
Fitch Ratings: İran müharibəsi Ermənistanda inflyasiya risklərini artırır
Beynəlxalq reytinq agentliyi Fitch Ratings açıqlama yayıb ki, İranda davam edən müharibə Cənubi Qafqaz ölkələri üçün əsasən enerji və logistika xərclərinin artması fonunda iqtisadi təzyiqləri gücləndirir.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, hesabatda bildirilir ki, bu proses birbaşa münaqişə təsirlərindən çox, idxal olunan enerji və daşınma xərclərinin yüksəlməsi ilə əlaqədardır. Xüsusilə enerji idxalından asılı olan Ermənistan və Gürcüstan üçün inflyasiya və xarici ticarət kəsirlərində artım riski mövcuddur.Fitch qeyd edir ki, region ölkələrində artan beynəlxalq valyuta ehtiyatları və nisbətən sabit enerji təminatı qısamüddətli riskləri müəyyən qədər məhdudlaşdırır. Bununla belə, xarici hesabların həssaslığı qalmaqda davam edir.Agentliyin proqnozuna əsasən, Ermənistanda büdcə kəsirinin 2026-cı...
22 Aprel 2026, 11:20
Qəzet: Paşinyan Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı kampaniyasını davam etdirir
Ermənistan mətbuatında ölkə rəhbərliyi ilə Erməni Apostol Kilsəsi arasında münasibətlərə dair iddialar yayılıb.Citypost.az Ermənistanın “Hraparak”a istinadən xəbər verir ki, qəzeti yazır ki, baş nazir Nikol Paşinyan Erməni Apostol Kilsəsi və onun ruhanilərinə qarşı siyasətini davam etdirir, lakin bunu seçkiqabağı dövrdə daha ehtiyatlı şəkildə həyata keçirir.Qəzetin iddiasına görə, həbsxana xidmətinin qərarı ilə penitensiar müəssisələrdə xidmət edən bəzi ruhanilərin, o cümlədən uzun illər məhbuslara xidmət göstərən din xadimlərinin həbsxanalara girişinə məhdudiyyət qoyulub.Bildirilib ki, həmin ruhanilər illərdir ödənişsiz əsasda fəaliyyət göstəriblər və kilsənin müvafiq strukturları tərəfindən təyin olunublar. İddiaya əsasən, bu xidmətlərin dövlət nəzarətinə keçməsi istiqamətində addımlar atılır.“Hraparak” həmçinin iddia edir ki, hökumət...
22 Aprel 2026, 11:18
Tehran ABŞ-ın hücumu halında dərhal cavab verəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etdi
İran Silahlı Qüvvələrinin Xatəmül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahının rəsmi nümayəndəsi İbrahim Zülfəqari ABŞ tərəfindən mümkün hücumlara qarşı sərt xəbərdarlıq edib.Citypost.az İran mətbuatına istinadən xəbər verir ki, nümayəndə bildirib ki, İran Silahlı Qüvvələri tam döyüş hazırlığı vəziyyətindədir və hər hansı hücum halında “əvvəlcədən müəyyən edilmiş hədəflərə” dərhal cavab zərbələri endiriləcək.Zülfəqari qeyd edib ki, İran qüvvələri uzun müddətdir 100 faiz döyüş hazırlığında saxlanılır və ölkəyə qarşı istənilən təcavüzə dərhal və güclü cavab veriləcək.Bu açıqlama Donald Trampın İranla atəşkəsin uzadılması və dəniz blokadası ilə bağlı bəyanatından sonra verilib.Yusif...
22 Aprel 2026, 11:16
Qrossi: İran–ABŞ sülhü MAQATE olmadan mümkün deyil
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) rəhbəri Rafael Qrossi ABŞ və İran arasında mümkün sülh razılaşması ilə bağlı açıqlama verib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, o bildirib ki, İranın nüvə proqramına nəzarətin təmin olunması üçün hər hansı sülh müqaviləsində əvvəlcə MAQATE-nin iştirakı mütləq olmalıdır. Qrossinin sözlərinə görə, bu institut olmadan əldə ediləcək razılaşma “illüziya” xarakteri daşıya bilər.“Əks halda, razılaşma illüziyasına düşəcəksiniz”, – deyə o qeyd edib.MAQATE rəhbəri əlavə edib ki, Vaşinqton və Tehran arasında müharibənin dayandırılması istiqamətində aparılan səylər mürəkkəb prosesdir və bu prosesin irəliləməsi üçün davamlılıq vacibdir. Onun sözlərinə görə, sülhə real şans verilməsi son dərəcə önəmlidir.Məsələ ilə bağlı...
22 Aprel 2026, 11:13
İrəvanda İspaniyanın fəxri konsulluğu açılıb
Ermənistanın paytaxtı İrəvanda İspaniyanın fəxri konsulluğunun açılış mərasimi keçirilib."Report" Ermənistan mediasına istinadən xəbər verir ki, İspaniya və Qvatemalanın Ermənistandakı fəxri konsulu Aşot Parsyan konsulluğun əsas missiyasının yalnız İspaniya vətəndaşlarına dəstək olmaqdan deyil, həm də iki ölkə arasında iqtisadi və mədəni əlaqələri möhkəmləndirməkdən ibarət olduğunu qeyd edib.Onun fikrincə, İspaniya ilə viza rejiminin sadələşdirilməsi Ermənistan iqtisadiyyatının inkişafına əhəmiyyətli töhfə verəcək və ikitərəfli səfərləri aktivləşdirərək insanların daha sərbəst hərəkətini təmin edəcək."İspanların Ermənistana səfəri ilə bağlı heç bir problemi yoxdur. Viza rejiminin liberallaşdırılması Ermənistan vətəndaşları, xüsusən də Avropa ölkələrində daha sərbəst biznes fəaliyyəti göstərə biləcək iş adamlarımız üçün də vacibdir", - o qeyd edib.İspaniyanın...
22 Aprel 2026, 09:00
