ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
19136
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Blokçeyn (Blockchain) texnologiyasının işləmə prinsipi və gələcəyi
Blokçeyn texnologiyası mərkəzləşdirilməmiş, təhlükəsiz rəqəmsal məlumat bazası strukturudur. Ənənəvi məlumat bazalarından fərqli olaraq, bu sistem tək bir serverə və ya mərkəzi quruma söykənmir. Məlumatlar şəbəkəyə qoşulmuş minlərlə kompüter (düyün) arasında bərabər paylanır. Sistemdə həyata keçirilən hər bir əməliyyat xronoloji sırayla "blok" adı verilən rəqəmsal strukturlara yazılır. Müəyyən tutuma çatan blok zəncirvari şəkildə əvvəlki bloka bağlanır.Citypost.az xəbər verir ki, bu texnologiyanın işləmə prinsipi kriptoqrafik təhlükəsizliyə, konsensus (razılıq) alqoritmlərinə dayanır. Şəbəkəyə yeni məlumat bloku əlavə edilməzdən öncə sistemdəki düyünlərin əksəriyyəti tərəfindən təsdiqlənməlidir. Əməliyyat qeydə alındıqdan sonra onu silmək, dəyişdirmək, saxtalaşdırmaq praktiki olaraq qeyri-mümkündür. Çünki bir blokdakı məlumatı dəyişmək üçün zəncirdəki bütün növbəti...
17 Avqust 2026, 17:43
Dünyanın müxtəlif ölkələrində çay içmə ənənələri və ritualları
Çay dünyada sudan sonra ən çox istehlak edilən içki olmaqla yanaşı, müxtəlif xalqların mədəniyyətində derin izlər buraxmış mühüm sosial rituallardan biridir. Hər bir ölkə bu bitkiyə öz milli dəyərlərini, tarixi vərdişlərini əlavə edərək unikal çay içmə fəlsəfəsi formalaşdırmışdır. Mədəniyyətlərarası fərqlər çayın hazırlanma qaydasından tutmuş onun təqdimat formasına, istifadə olunan qablara qədər hər bir detalda özünü aydın şəkildə biruzə verir.Citypost.az xəbər verir ki, çayın vətəni sayılan Çində bu içkini içmək xüsusi ruhani məna daşıyır. "Qonqfu Ça" adı verilən ənənəvi çay mərasimində kiçik gil çaydandan, zərif fincanlardan istifadə olunur. Çay yarpaqlarının bir neçə dəfə dəmlənməsi, hər dəmdə fərqli dad çalarlarının kəşf edilməsi...
17 Avqust 2026, 16:26
Qədim İpək Yolunun ticarət və mədəniyyətlərin inkişafında rolu
Qədim İpək Yolu bəşəriyyət tarixinin ən əhəmiyyətli ticarət, mədəniyyət marşrutlarından biri kimi Şərq ilə Qərb sivilizasiyalarını bir-birinə bağlayan nəhəng şəbəkə rolu oynamışdır. Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq, Qafqaz üzərindən Avropaya qədər uzanan bu tarixi yol təkcə malların daşınması ilə məhdudlaşmamış, qitələr arasında kəsintisiz dialoq mühiti formalaşdırmışdır. Karvan yolları əsrlər boyu xalqların yaxınlaşmasına, iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə, şəhərsalma mədəniyyətinin yüksəlişinə güclü təkan vermişdir.Citypost.az xəbər verir ki, ticarət baxımından İpək Yolu qədim dünyada iqtisadi inteqrasiyanın əsasını qoymuşdur. Şərqdən Qərbə ipək, çini qablar, ədviyyat, kağız, barıt aparıldığı halda, əks istiqamətdə qiymətli metallar, şüşə məmulatları, xalçalar, cins atlar daşınmışdır. Bu ticarət dövriyyəsi marşrut boyu...
17 Avqust 2026, 11:28
İran Trampın təyyarəsini Türkiyədə vurmaq istəyib: ŞOK İDDİA
İran ABŞ Prezident Donald Trampın Türkiyədən qalxan təyyarəsini MANPADS daşınan zenit-raket kompleksi ilə vurmaq istəyib.Citypost.az axar.az-a istinadən bildirir ki, bu barədə "Nyu York Tayms" mənbələrə istinadla məlumat yayıb.Məlumata görə, sammitin keçirildiyi ərazinin yaxınlığında ZRK ilə silahlanan bir şəxs də görülüb.Vəziyyətlə tanış olan iki amerikalı məmur qəzetə bildiriblər ki, ABŞ kəşfiyyatı bir neçə mənbədən məlumat alıb: iranlıların ABŞ prezidentini daşıyan təyyarəni yer-hava raketi ilə vurmağa cəhd edə biləcəyi ilə bağlı konkret bir təhlükə var.Amma bəzi amerikalı rəsmilər iddia edilən sui-qəsd cəhdini qeyri-praktik, ağlasığmaz və hətta qeyri-mümkün adlandırıblar.Hətta Türkiyə rəsmiləri də amerikalı həmkarlarına Trampa hücum cəhdi ilə bağlı heç bir dəlil tapmadıqlarını...
13 Avqust 2026, 14:06
Bank kartı itdikdə mobil tətbiqdən anında nə etməli? – Pulun çəkilməməsi üçün ilk addım
Bank kartının itirilməsi və ya oğurlanması gözlənilməz maliyyə itkiləri riskini kəskin şəkildə artıran həssas vəziyyətlərdən biridir. Kartın yad şəxslərin əlinə keçməsi halında dələduzlar təmassız ödəniş funksiyasından və ya onlayn alış-veriş platformalarından istifadə edərək bir neçə dəqiqə ərzində hesabdakı bütün vəsaiti mənimsəyə bilərlər. Belə xoşagəlməz halların qarşısını almaq və pulun hesabdan çəkilməsinə imkan verməmək üçün vaxt itirmədən atılmalı olan ilk və ən vacib addım kartın mobil tətbiq vasitəsilə bloklanmasıdır.Citypost.az xəbər verir ki, mobil bankçılıq tətbiqləri kart itdikdə bankın müştəri xidmətlərinə zəng etmək və ya filiallara getmək kimi vaxt aparan prosesləri aradan qaldıraraq əməliyyatları saniyələr ərzində dayandırmağa imkan verir. Kartın itdiyini hiss...
11 Avqust 2026, 20:19
Səfirliklərin vizadan imtina faizləri açıqlandı: Ən çox rədd cavabı verən ölkələr
Xaricə səyahət etmək, təhsil almaq və ya işləmək üçün viza müraciəti edənlərin sayı hər il artır, lakin pasportu pasportüstə qoyub cavab gözləmək getdikcə daha gərgin prosesə çevrilir. Avropa İttifaqı və digər aparıcı ölkələrin konsulluqları son illik statistikalarını açıqlayıb və mənzərə çox da ürəkaçan deyil: rədd cavablarının sayında kəskin artım var.Citypost.az xəbər verir ki, səfirliklərin qapısını bağlamasına və vizaya "yox" deməsinə səbəb olan ölkələrin başında Şengen zonasının bəzi üzvləri gəlir. Xüsusilə İsveç, Norveç və Avstriya kimi Şimal və Mərkəzi Avropa ölkələrinin konsulluqları ən sərt mövqe nümayiş etdirənlər arasındadır. Bu ölkələrdə müraciət edənlərin təxminən hər üçündən birinə, bəzən də yarısına imtina verilir....
10 Avqust 2026, 21:00
