ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
21183
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Sabiq prezidenti Haşim Taçiyə 25 il həbs cəzası verildi
Kosovo üzrə Haaqa xüsusi məhkəməsi keçmiş prezident Haşim Taçini müharibə cinayətlərində təqsirli bilib.Citypost.az “Reuters“a istinadən xəbər verir ki, Haşim Taçi Kosovo Azadlıq Ordusuna komandanlıq etdiyi dövrdə törədilən qətllər, işgəncə və qanunsuz həbslərə görə 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.Haşim Taçi ilə birlikdə onun silahdaşları - Kosovo parlamentinin sabiq spikeri Kadri Veseli 18 il, Kosovo parlamentinin sabiq spikeri Yakup Krasniçi 25 il, sabiq deputat Rezep Semili isə 13 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər.Rəsmi materiallara görə, Taçi, Veseli, Krasniçi və Semili Kosovun müstəqilliyinə qarşı çıxan yüzlərlə siyasi rəqib və mülki şəxsə qarşı cinayət törətməkdə təqsirli bilinib. (APA)...
16 Sentyabr 2026, 15:04
Ekspert: “Kanada Aİ-yə enerji ixracı üçün daha etibarlı yol təklif edə bilər”
Kanada Avropa İttifaqına enerji ixracının şaxələndirilməsi baxımından daha etibarlı istiqamətə çevrilə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, FRANCE 24-ə danışan Vestminster Biznes Məktəbinin Layihə İdarəetməsi və Maliyyə üzrə baş mühazirəçisi, İcraçı Təhsil Direktoru Dr. Walaa-Eldeen Bakry bildirib ki, Kanada Baş naziri Mark Karninin siyasəti ölkənin ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsinə yönəlib.Ekspertin sözlərinə görə, bu yanaşma Kanada ilə Avropa İttifaqı arasında enerji ixracının artırılması üçün daha etibarlı imkan yarada bilər.O qeyd edib ki, ötən il Kanadadan bəzi Avropa ölkələrinə neft ixracında əhəmiyyətli artım müşahidə olunub.Turan...
16 Sentyabr 2026, 09:51
22 milyon il əvvəlki vulkan püskürməsi And dağlarının yaranma sirrini üzə çıxarıb
22 milyon il əvvəl indiki Çilinin şimalında baş verən güclü vulkan püskürməsi And dağlarının necə formalaşdığını öyrənmək üçün alimlərə unikal imkan yaradıb.Citypost.az “Live Science”ə istinadən xəbər verir ki, püskürmə Lauka kalderasında baş verib və böyük ərazi piroklastik axın nəticəsində yaranan ignimbrit təbəqəsi ilə örtülüb. Sürətlə yayılan vulkanik qaz, kül və qızmar qaya qarışığı qədim relyefin izlərini qoruyub saxlayıb.“Science Advances” jurnalında dərc olunan araşdırmada London Universitet Kollecinin və digər qurumların alimləri ignimbrit təbəqəsinin formasını və çay eroziyasının izlərini araşdıraraq püskürmədən əvvəl bölgənin relyefini bərpa ediblər.Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, 22 milyon il əvvəl ərazidə bu günkü kimi dik və yüksək dağ zirvələri...
16 Sentyabr 2026, 09:48
Sanders Trampı Si Cinpinlə süni intellektin inkişafını dayandırmağa çağırıb
ABŞ senatoru Berni Sanders prezident Donald Trampı Çin lideri Si Cinpinlə süni intellektin təhlükəsizliyi məsələsini müzakirə etməyə və qabaqcıl süni intellekt sistemlərinin inkişafının dayandırılması barədə razılığa gəlməyə çağırıb.Citypost.az “BBC News”a istinadən xəbər verir ki, Sanders gələn həftə süni superzəkanın inkişafına daimi qadağa qoyulmasını nəzərdə tutan qanun layihəsi təqdim edəcəyini açıqlayıb. Senator insan zəkasını üstələyən süni sistemlərin potensial olaraq fəlakətli nəticələrə səbəb ola biləcəyini bildirib.Onun sözlərinə görə, qanun layihəsi superzəkanın inkişafı və istifadəsinə daimi qadağa ilə yanaşı, ABŞ-da aydın təhlükəsizlik qaydaları müəyyən edilənədək qabaqcıl süni intellekt sistemlərinin inkişafının müvəqqəti dayandırılmasını da nəzərdə tutur.Sanders Tramp və Si Cinpin arasında Vaşinqtonda keçiriləcək görüşdə...
16 Sentyabr 2026, 09:45
Leonardo rəsminin sirri: Əsrlər sonra yaradılmış piqment tapıldı
Alimlər “L da Vinci” imzalı tarixi bir rəsmdə Leonardo da Vinçinin yaşadığı dövrdə mövcud olmayan piqment aşkarlayıblar.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Uppsala Universitetinin mütəxəssisləri Roma imperatoru Domitianın təsvir edildiyi rəsm əsərinin material tərkibini araşdırıblar. Əsərdə zəif görünən “L da Vinci” imzası və latınca “pinxit” – “boyalı” və ya “yazılmış” sözü yer alır.Rəsm 1928 və 1929-cu illərdə Londonda “Christie’s” hərracında satılıb və həmin dövrdə İntibah dövrünün məşhur rəssamı Tisiana aid edilib. Sonradan üzərindəki imza əsərin Leonardo da Vinçi ilə mümkün əlaqəsi barədə müzakirələrə səbəb olub.Tədqiqatçılar Raman spektroskopiyası vasitəsilə əsərin müxtəlif hissələrindən götürülmüş mikroskopik nümunələri analiz ediblər. Ümumilikdə 13 piqment...
16 Sentyabr 2026, 09:43
Volvo XC60 hibridi elektrikli avtomobilə yaxınlaşdırdı
Volvo XC60 və XC90 krossoverlərinin qoşula bilən hibrid versiyaları üçün yeni güc aqreqatı təqdim edib.Citypost.az “Autocar”a istinadən məlumatına görə, yeni versiyalarda batareyanın tutumu 19-dan 41,2 kVt/saatadək artırılıb və daha güclü elektrik mühərriki quraşdırılıb. Nəticədə XC60 benzin mühərrikini işə salmadan 200 kilometrədək məsafə qət edə biləcək.XC60 iki versiyada təklif olunacaq. 178 at gücünə malik T6 tam elektrik rejimində 200 kilometrədək, 246 at gücündə T8 isə 188 kilometrədək yol gedə biləcək. Göstəricilər WLTP metodologiyasına əsaslanır və real məsafə sürücülük şəraitindən asılı olaraq dəyişə bilər.Flaqman XC90-ın T8 versiyası isə benzin mühərriki olmadan 161 kilometrədək məsafə qət edəcək. Hazırkı modeldə bu göstərici 61 kilometrdir....
16 Sentyabr 2026, 09:40
