ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
20706
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Rusiyada ayıların şəhərlərə hücumları artıb, yüksək hazırlıq elan edilib
Yaşayış məntəqələrinə ayıların hücumlarının artması səbəbindən Kamçatka diyarının Petropavlovsk-Kamçatski şəhərində yüksək hazırlıq rejimi elan edilib.APA-nın Rusiya bürosu xəbər verir ki, bu barədə Pertopavlovsk-Kamçatski meri Andrey Vorovski bildirib.Onun sözlərinə görə, 9 sentyabr saat 18:00-dan (Moskva vaxtı ilə səhər 9:00) Petropavlovsk-Kamçatski şəhər dairəsində ayı hücumları nəticəsində həyati təhlükələrin aradan qaldırılmasına yönəlmiş tədbirlərdə iştirak edən qüvvələr və xidmətlər üçün yüksək hazırlıq rejimi elan edilib.Kemerovo (Kuzbass) vilayətinin beş rayonu şəhərə ayı hücumlarının artması səbəbindən yüksək hazırlıq rejimi elan edib. Kaltanski, Osinnikovski və Prokopyevsk şəhərləri, eləcə də Taştaqolski və Mejdurechenski rayonlarında yüksək hazırlıq rejimi tətbiq olunub.Qeyd edək ki, avqust ayında Kemerovo vilayətinin Mejdureçensk yaşayış məntəqəsi...
09 Sentyabr 2026, 14:30
Keniyada kar şagirdlər üçün robot qol hazırlanıb
Keniyada kar uşaqların təhsil imkanlarını genişləndirmək məqsədilə robot qol hazırlanıb. Layihə yerli “ZeroBionic” startapı tərəfindən həyata keçirilir.Citypost.az FRANCE24.com-a istinadən xəbər verir ki, Startapın hazırladığı mexaniki əl müəllimin səsini real vaxt rejimində işarə dilinə çevirməyə imkan verir. Bununla kar şagirdlərin digər uşaqlarla birlikdə təhsil alması və xüsusilə STEM fənlərini daha rahat öyrənməsi hədəflənir.22 yaşlı Norah Kimathinin təsis etdiyi şirkət eyni zamanda ingilis, Amerika və Keniya işarə dillərində texniki terminlər bazası yaradır.Məlumata görə, robot qolun qiyməti təxminən 350 dollardır və iki ilədək istifadə oluna bilər. Hazırda texnologiya Keniyada 78 məktəbdə tətbiq edilir və nitqdən işarə dilinə çevirmədə 92 faiz dəqiqlik göstərir.Keniya Kar...
09 Sentyabr 2026, 11:05
Türkiyədə 2000 illik Roma mozaikası tapılıb
Təxminən iki min il əvvəl Egey dənizinin sahilində yerləşən Roma şəhəri Adramyttiumun varlı bir sakini villasını dəbdəbəli çoxrəngli mozaika ilə bəzəyib.Citypost.az Türkiyə KİV-lərinə istinadən xəbər verir ki, Arxeoloqlar üzərində təsvir edilmiş heyvanlar arasında Zümrüd adlı bir pişik və Okean adlı bir it aşkar etdilər ki, bu da, ehtimal ki, sahibinin ən sevimli ev heyvanları idi.Villanın xarabalıqları bu yaxınlarda arxeoloqlar tərəfindən müasir Türkiyənin Adramiti şəhərinin ərazisində aşkar edilmişdir. Tədqiqatçılar onu eramızın II və III əsrlərinin sonlarına aid edirlər. Binada mərkəzi atriumun ətrafında üç zal, eləcə də bir neçə köməkçi otaq və mürəkkəb boru və drenaj sistemi var idi.Ən təsirli tapıntı əsas...
09 Sentyabr 2026, 11:02
Belousov: Tacikistandakı Rusiya hərbi bazası xarici təhdidlərə qarşı hazırdır
Tacikistandakı Rusiya hərbi bazası xarici təhdidlərə qarşı durmağa hazırdır və Moskva ilə Düşənbə onun istifadəsi ilə bağlı sıx əməkdaşlıq qurublar. Citypost.az TASS-a istinadən xəbər verir ki, bunu Rusiyanın müdafiə naziri Andrey Belousov Tacikistanın müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə keçirilən rəsmi qəbulda bildirib.Onun sözlərinə görə, Rusiya və Tacikistan hərbi əməkdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir. Xüsusilə, Moskva Tacikistan aviasiyasının, pilotsuz sistemlərin və xüsusi təyinatlı qüvvələrin formalaşdırılmasında iştirak edir.İki ölkənin silahlı qüvvələri birgə əməliyyat və döyüş təlimləri keçirir, xüsusi hərbi əməliyyatlarda təcrübə mübadiləsi aparır və hərbi qulluqçuların təlimində iştirak edir.Belousov qeyd edib ki, "Biz Tacikistan-Əfqanıstan sərhədinin möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetiririk".Rusiya Müdafiə Nazirliyinin rəhbəri eyni...
09 Sentyabr 2026, 10:59
Alimlər Papa XIV Leonun prinsipləri əsasında süni intellektin idarə olunması modelini hazırlayıblar
Lüblin II İoann Pavel Katolik Universitetinin və Şərqi Finlandiya Universitetinin alimləri Papa XIV Leonun "Magnifica Humanitas" ensiklik əsərində göstərilən prinsiplərə əsaslanaraq süni intellektin tənzimlənməsi üçün yeni bir model hazırlayıblar. Müəlliflər hesab edirlər ki, bu model insan məsuliyyətini və fərdi hüquqlara hörməti qoruyarkən süni intellektin təhlükəsiz və ədalətli inkişafını təmin etməlidir.Model, Lublin Katolik Universitetinin professoru Stanislav Fell, Dr. Yaroslav Kozak və Şərqi Finlandiya Universitetinin baş tədqiqatçısı Marta Xoroşeviç tərəfindən hazırlanmışdır. Onların tədqiqatlarının nəticələri "AI and Ethics" elmi jurnalında dərc edilmişdir.Süni intellektin tənzimlənməsinə dair mövcud yanaşmalar əsasən texnologiyanı kimin idarə etməli olduğuna - dövlətlərə, özəl şirkətlərə və ya çoxsaylı maraqlı tərəflərə yönəlib....
09 Sentyabr 2026, 10:57
Ağ Ev Trampı "Zelda əfsanəsi" oyununun qəhrəmanı kimi təqdim etdi
Ağ Ev ABŞ prezidenti Donald Trampı "Zelda Əfsanəsi" adlı kult video oyun kainatından qəhrəman qiyafəsində təqdim edib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Ağ Ev sosial mediada Yaponiyanın Nintendo şirkəti tərəfindən yaradılan fantastik macəra oyunu üslubunda hazırlanmış video paylaşıb. Bu oyun dünyasının təməli 1986-cı ildə qoyulmuş və o vaxtdan bəri onlarla əsas hekayə oyunu və spin-off buraxılmışdır.Lakin Tramp administrasiyası xüsusilə 1998-ci il versiyası olan "Zelda Əfsanəsi: Zaman Okarinası"nı bəyənib. Videonun açılışı oyunun qrafikası əsasında hazırlanıb və yeni başlıq "Tramp Əfsanəsi"dir. Tamaşaçılar ABŞ liderinin oyunun baş qəhrəmanını canlandıraraq Ağ Evin üzləşdiyi problemləri həll etməsini izləməyə dəvət olunurlar.Videoda deyilir ki, "Prezident Tramp...
09 Sentyabr 2026, 10:50
