ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
17850
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ermənistanda II Qareginin işi məhkəməyə verildi
Ermənistan prokurorluğu bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin və Erməni Apostol Kilsəsinin altı yepiskopu və arxiyepiskopuna qarşı cinayət işini məhkəməyə göndərib.Citypost.az Ermənistan mediasına istinadən xəbər verir ki, bu barədə Baş Prokurorluğun mətbuat xidməti məlumat yayıb.Qeyd olunur ki, II Qaregin və Erməni Apostol Kilsəsinin üzvləri dini rütbədən məhrum edilmiş Masiatsotn yeparxiyasının sabiq rəhbəri Arman Saroyanın iddiası üzrə təminat tədbirinin tətbiq edilməsi barədə məhkəmə qərarının icrasına mane olmaqda ittiham edilirlər.Fevral ayında prokurorluq II Qareginə qarşı cinayət təqibinə başlayıb və onun Ermənistandan çıxışına qadağa qoyub. (Report)...
29 İyul 2026, 13:00
SK hynix süni intellekt bumundan rekord gəlir əldə edib
Cənubi Koreyanın çip istehsalçısı SK hynix 2026-cı ilin ikinci rübündə süni intellekt texnologiyalarına artan tələbat sayəsində rekord maliyyə nəticələri açıqlayıb.Citypoost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, şirkətin məlumatına görə, xalis mənfəət ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1242 faiz artaraq 94 trilyon vona (təxminən 64 milyard dollar) çatıb. Əməliyyat mənfəəti isə 557 faiz artaraq 60 trilyon von, gəliri isə 79 trilyon von təşkil edib.SK hynix bu uğuru, əsasən, süni intellekt sistemlərində istifadə olunan yüksək bant genişliyinə malik yaddaş (HBM) çiplərinə tələbatın artması ilə əlaqələndirib. Şirkət bu sahədə ABŞ-ın texnologiya nəhəngi Nvidia üçün əsas təchizatçılardan biridir.Şirkət həmçinin bu il təxminən 40...
29 İyul 2026, 11:52
Baş nazirin evsizlik planı Londonda şübhə doğurur
Böyük Britaniyanın yeni Baş naziri Endi Börnemin küçə evsizliyinə son qoyacağı ilə bağlı vədinə baxmayaraq, London küçələrində yaşayan bir çox insan bu planın həyata keçəcəyinə şübhə ilə yanaşır.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, illərdir evsiz yaşayan şəxslər mövcud sığınacaqların şəraitindən narazıdır və problemin yalnız vədlərlə həll olunmayacağını bildirirlər. Rəsmi məlumatlara görə, İngiltərədə 2025-ci ildə küçələrdə gecələyən insanların sayı rekord həddə – 4 793 nəfərə çatıb.Xeyriyyə təşkilatları evsizlərin sayının artmasının əsas səbəbləri kimi yaşayış xərclərinin bahalaşmasını, mənzil çatışmazlığını və yerli hakimiyyətlərin maliyyə imkanlarının məhdudlaşmasını göstərirlər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, küçə evsizliyinin aradan qaldırılması üçün daha çox sosial mənzil tikintisi və milyardlarla funt...
29 İyul 2026, 11:49
Alimlərdən yara müalicəsində mühüm yenilik
Hindistan Texnologiya İnstitutunun (Gandhinagar) alimləri antibiotiklərdən istifadə etmədən mürəkkəb və dərin yaraların sağalmasını sürətləndirə bilən inyeksiya olunan yeni hidrogel hazırlayıblar.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri ACS Applied Bio Materials jurnalında dərc olunub.Yeni hidrogel serium və rutin əsasında hazırlanmış metal-fenol nanokompleksindən ibarətdir. Serium hüceyrələrə zərər verən reaktiv oksigen molekullarını neytrallaşdırır, rutin isə iltihabəleyhinə, antibakterial və antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir.Tədqiqatçılar bildiriblər ki, hidrogel yara nahiyəsinə yeridildikdən sonra aktiv maddələri tədricən buraxaraq uzunmüddətli qoruyucu təsir göstərir və toxumaların daha sürətli bərpasına kömək edir. Material həmçinin öz çəkisinin 10 qatına qədər maye udmaq qabiliyyətinə malikdir ki, bu da yarada optimal nəm mühitini...
29 İyul 2026, 11:44
İlon Mask aktrisanı hədəf aldı: "O, sadəcə bir kukladır"
Amerikalı milyarder İlon Mask aktrisa Enn Heteueyi sərt tənqid edib. O, aktrisanın 2018-ci ildə LGBTQ+ və transgender hüquqları ilə bağlı etdiyi çıxışa münasibət bildirərək onu "sadəcə bir kukla" adlandırıb.Citypost.az xarici KİVlərə istinadən xəbər verir ki, mask bildirib ki, Heteueyin səsləndirdiyi fikirlər ona məxsus deyil və o, sadəcə başqalarının yazdığı mətni oxuyur. "Əsl axmaq onu onun üçün yazandır. O, sadəcə başqasının ssenarisini oxuyur, burada heç bir tənqidi düşüncə yoxdur", – deyə milyarder qeyd edib.Məlumata görə, sözügedən çıxış Vaşinqtonda keçirilən "Human Rights Watch" tədbirində baş tutub. Həmin çıxışın videosu son günlər sosial şəbəkələrdə yenidən yayılıb və geniş müzakirələrə səbəb olub.Bu, İlon Mask...
29 İyul 2026, 11:33
NYT: İranın Ukrayna planı baş tutmayıb
İran Ukraynanın Xəzər dənizində İran ticarət gəmisinə zərbəsindən sonra cavab olaraq Ukraynadakı dəniz limanlarından birinə hücum etməyi nəzərdən keçirib.Citypost.az "The New York Times" qəzetinə istinadən xəbər verir ki, Tehran kiçik döyüş başlıqlı ballistik raketdən istifadə imkanını müzakirə edib. Nəşrin yazdığına görə, mümkün zərbə daha çox simvolik xarakter daşımalı və ciddi dağıntı törətmək məqsədi güdmürdü.Qəzetin mənbələri bildiriblər ki, fəal diplomatik səylər nəticəsində gərginliyin azaldılmasına nail olunub və İran cavab zərbəsi endirmək planından imtina edib.Xatırladaq ki, İran Xarici İşlər Nazirliyi iyulun 25-də Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Xəzər dənizində İranın ticarət gəmisinə zərbə endirdiyini açıqlamışdı. Hadisə nəticəsində gəmidə partlayış baş vermiş, bir dənizçi həlak...
29 İyul 2026, 09:20
