ESA: Yer orbitində çoxlu kosmik tullantı toplanıb
Dünya 15 Aprel 2025, 15:55
24488
Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) dərc etdiyi 2025-ci il Kosmik Ətraf Mühit Hesabatı, Yer orbitindəki kosmik zibillərin miqdarının sürətlə artdığını ortaya qoyub.
CityPost.az xəbər verir ki, orbitdə işləməyən peyklərin sayı və qırılan hissələrin miqdarı aktiv peyklərin sayını xeyli üstələyib.
Kessler sindromu riskinin artması
ESA xəbərdarlıq edib ki, kosmik dağıntıların sıxlığının artması "Kessler sindromu" kimi tanınan toqquşmaların zəncirvari reaksiyasına yol aça bilər. Bu ssenaridə toqquşmalar nəticəsində yaranan yeni fraqmentlər digər obyektlərlə toqquşaraq daha çox dağıntı yaradır və proses öz-özünə qidalanmağa davam edir.
Alimlərin fikrincə, artıq yeni dağıntıların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq kifayət deyil. Orbitdəki mövcud zibilləri aktiv şəkildə təmizləmək lazımdır. Çünki bu zəncir parçalanmaları uzun müddətdə bəzi orbitləri yararsız hala sala bilər.
130 milyondan çox kiçik fraqment aşkar edilib
ESA məlumatlarına görə, Yer orbitində diametri 10 santimetrdən böyük olan təxminən 54 min obyekt var. 1 ilə 10 santimetr arasında olan parçaların sayının təxminən 1,2 milyon olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, ölçüsü 1 millimetr ilə 1 santimetr arasında olan təxminən 130 milyon ədəd kosmik zibil yüksək sürətlə orbitdədir.
Bu fraqmentlər kiçik olsa da, Beynəlxalq Kosmik Stansiya və ya Hubble Kosmik Teleskopu kimi alətlərə ciddi ziyan vurmaq potensialına malikdir.
Toqquşmadan kənarda da parçalanma var
Qeyd edilir ki, kosmosdakı obyektlər təkcə toqquşma nəticəsində yox, həm də partlayışlar və ya uzun müddətli aşınma kimi amillərlə məhv olur. Təkcə 2024-cü ildə 11 planlaşdırılmamış parçalanma hadisəsi 2600-dən çox yeni zibil yaradıb.
Bu cür hadisələri idarə etmək mümkün olmadığından, yaranan parçaların orbiti tərk edərək atmosferdə yanacağına zəmanət verilmir.
Nəzarət olunan girişlərdə artım var
ESA 2024-cü ildə idarəli şəkildə orbitdən çıxarılan raket və peyklərin sayının əvvəlki illərə nisbətən artdığını və bu üsulun təsirli tullantıların idarə edilməsi vasitəsi olduğunu bildirir.
Agentliyin məlumatına görə, 2023-cü ildən əvvəlki standartlara görə, aşağı Yer orbitində olan raketlərin təxminən 90 faizi 25 il ərzində orbiti tərk edəcək. Qeyd olunub ki, ESA tərəfindən 2023-cü ildə qəbul edilmiş yeni, daha sərt beşillik standartla 80 faiz uyğunluq əldə edilib.
Qlobal əməkdaşlıq mütləqdir
Bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, ESA ekspertləri orbital zibillərin təmizlənməsi və gələcək risklərin azaldılması üçün qlobal əməkdaşlığın vacib olduğunu vurğulayırlar. Əks halda, bəşəriyyət üçün əvəzolunmaz olan orbital ərazilərdən istifadə təhlükə altına düşə bilər.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Kilsədə ŞOK:Mərhum keşişin uşaqlara qarşı cinayətləri üzə çıxdı
Yeni Zelandiyanın Aotearoa Presviterian Kilsəsi uşaqlara qarşı cinsi istismarda ittiham olunan mərhum keşiş Devid Ventvort Pimmə dair məlumatları açıqlayıb və digər mümkün qurbanları üzə çıxarmaq məqsədilə onun xidmət etdiyi kilsələrin xronologiyasını dərc edib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, kilsənin məlumatına görə, 2014-cü ildə vəfat edən Pimm 1955–1986-cı illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində, o cümlədən Qərb Sahilində, Sautlenddə, Houks Körfəzində və Palmerston Nortda dini fəaliyyət göstərib.Kilsə indiyədək onun üç qurbanı ilə əlaqə saxladığını, lakin zərərçəkənlərin sayının daha çox ola biləcəyini ehtimal etdiyini bildirib. Assambleyanın icraçı katibi keşiş Erin Pendreyin sözlərinə görə, Pimm 40 ildən artıq davam edən fəaliyyəti müddətində xidmət etdiyi...
02 Noyabr 2026, 10:34
Hindistanda keçmiş kral ailələri yeni fəaliyyət sahələri ilə gündəmə gəlir
Hindistanda vaxtilə knyazlıqları idarə etmiş kral ailələrinin nümayəndələri müasir dövrdə mədəniyyətin qorunması, turizm, sosial layihələr və siyasət sahələrində yeni rollar qazanırlar.Citypost.az xəbər verir ki, AFP-nin məlumatına görə, ölkənin qərbində yerləşən Vadodara şəhərindəki Lakşmi Vilas Sarayı keçmiş kral ailələrinin mədəni irsinin qorunması istiqamətində fəaliyyətinin əsas mərkəzlərindən birinə çevrilib.Barodanın Maharani titulunu daşıyan Radhikaraje Gaekwad bildirib ki, keçmiş kral ailələrinin müasir cəmiyyətə uyğunlaşması və tarixi irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, bu ailələr artıq yalnız tarixi adları ilə deyil, sosial təşəbbüslər və mədəni layihələrlə də cəmiyyətə töhfə verirlər.Məlumata görə, 1947-ci ildə Hindistan müstəqillik qazandıqdan sonra ölkədəki 565-dən çox knyazlıq...
02 Noyabr 2026, 10:29
Filippində ölülərin xatirəsinə qeyri-adi mərasim keçirilib
Filippinin şimalındakı Saqada şəhərində Bütün Müqəddəslər Günü münasibətilə ölənlərin xatirəsinə ənənəvi Panaq-aapoy mərasimi keçirilib.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, mərasim zamanı sakinlər yaxınlarının məzarları üzərində şam ağacından hazırlanmış çubuqları yandıraraq gecə boyunca dua ediblər. Minlərlə insanın qatıldığı mərasimdə qəbiristanlıq yandırılan odların işığı ilə işıqlanıb.Məlumata görə, 122 ildən artıqdır davam edən bu ənənə yerli əhalinin xristian inancları ilə qədim adətlərinin vəhdətini əks etdirir. Şam ağacı çubuqlarının yandırılması mərhum yaxınları yad etmək və onların ruhuna dua etmək məqsədi daşıyır.Son illərdə mərasim turistlərin də diqqətini cəlb etsə də, yerli sakinlər onun dini və mənəvi mahiyyətinin qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar. Bu səbəbdən kilsə və...
02 Noyabr 2026, 10:24
Cənubi Koreya süni intellekt və çiplərə ayrılan vəsaiti ikiqat artıracaq
Cənubi Koreya 2027-ci ildə süni intellekt və yarımkeçirici texnologiyalarına investisiyaları ikiqat artıraraq rekord səviyyəyə çatdırmağı planlaşdırır.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, bu barədə ölkə prezidenti Li Ce Myunq parlamentdəki illik büdcə çıxışı zamanı bildirib.Onun sözlərinə görə, gələn il süni intellekt və gələcəyin əsas texnologiyalarının inkişafına 21,3 trilyon von (16 milyard dollar) vəsait ayrılması nəzərdə tutulur. Bu məbləğ cari illə müqayisədə təxminən iki dəfə çoxdur. İnvestisiyalar çip istehsalı, süni intellekt məlumat mərkəzləri və robototexnika sahələrini əhatə edəcək.Prezident, həmçinin süni intellekt, robotlar və dronlardan istifadə etməklə ölkənin hərbi qüvvələrinin modernləşdiriləcəyini və ordunun daha müasir, texnoloji imkanlara malik qüvvəyə çevriləcəyini açıqlayıb.Qeyd edək...
02 Noyabr 2026, 09:41
Ekoloqlardan ExxonMobil-ə xəbərdarlıq: Nadir növlər yox ola bilər
ABŞ-ın enerji nəhəngi “ExxonMobil” Papua Yeni Qvineyada həyata keçirməyi planlaşdırdığı qaz layihəsinə görə ekoloji təhlükələrlə bağlı xəbərdarlıq alıb.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, təsirlənən torpaq sahiblərinin hüquqlarını müdafiə edən Ətraf Mühit Hüququ və İcma Hüquqları Mərkəzi (CELCOR) layihənin davam etdirilməsinin nadir yarasa növlərinin və digər canlıların məhv olmaq təhlükəsini artıra biləcəyini bildirib.Mərkəzin məlumatına görə, Papua LNG layihəsi sıx meşəlik ərazilərdən, kövrək ekosistemlərdən və manqrov meşələrindən keçəcək. Layihənin təsir dairəsində artıq nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən 27 quru heyvanı növü var. Onların arasında dünyada ən nadir yarasalardan hesab edilən Bulmer meyvə yarasası da yer alır. Son hesablamalara əsasən, bu növün...
02 Noyabr 2026, 09:39
Abdullah Öcalan İmralıda iqamətgaha köçürüldü
Türkiyənin DEM Partiyasının Şanlıurfa millət vəkili və İmralı heyətinin üzvü Mithat Sancar PKK lideri Abdullah Öcalanın İmralı adasında onun üçün hazırlanmış yeni iqamətgahına köçdüyünü açıqlayıb.“Qafqazinfo” xəbər verir ki, Sancar bu barədə “Medya Haber TV”yə müsahibəsində danışıb.O, Türkiyədə “Terrorsuz Türkiyə” adlandırılan Sülh və Demokratik Cəmiyyət Prosesi çərçivəsində əldə olunan nəticələri dəyərləndirib. Sancar Öcalanın yeni iqamətgaha köçməyə razılıq verməsinin proses baxımından əhəmiyyətli olduğunu bildirib.“Öcalanın ora köçməyi qəbul etməsi prosesin sürətləndirilməsini tələb edir”, – deyə o vurğulayıb.Qeyd edək ki, PKK lideri üçün İmralı adasında yeni yaşayış binasının tikilməsi barədə məlumatlar avqust ayında MHP sədri Dövlət Baxçalının açıqlamasından sonra gündəmə gəlmişdi. Baxçalı həmin vaxt...
02 Noyabr 2026, 08:45
