Ən gənc planetlərdən birini kəşf edildi: TIDYE-1b
Dünya 29 Noyabr 2024, 16:21
17823
Astronomlar kainatın dərinliklərində yaşı cəmi 3 milyon il olan planet aşkar ediblər.
Citypost.az xəbər verir ki, IRAS 04125+2902 b kimi də tanınan TIDYE-1b indiyə qədər müşahidə edilən ən gənc planetlərdən biridir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Yerin yaşı 4,5 milyarddır; Yəni TIDYE-1b-dən 1500 dəfə böyükdür.
Bu gənc planetin kəşfi planetin formalaşmasının ilkin mərhələləri haqqında mühüm ipuçları verir. Bundan əlavə, bu xüsusi kəşf alimləri planetlərin necə doğulduğuna dair modellərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.
"Planetlərin əmələ gəlməsi prosesini anlamaq imkanı"
Şimali Karolina Universitetinin (UNC-Chapel Hill) aspirantı və tədqiqatın aparıcı müəllifi Madyson Barber kəşfi aşağıdakı sözlərlə qiymətləndirdi: “Astronomiya kainatdakı yerimizi, haradan gəldiyimizi və hara gedə biləcəyimizi anlamağa kömək edir. "TIDYE-1b kimi planetlərin kəşfi bizə planetlərin əmələ gəlməsinə qədər zamanda səyahət etməyə imkan verir". Barber və komandası NASA-nın TESS teleskopundan istifadə edərək TIDYE-1b-ni tranzit yolu ilə kəşf ediblər. Bu üsul planetin varlığını ulduzunun qarşısından keçərkən işığı bir qədər azaltmaqla müəyyən etməyə imkan verir.
Toz və qaz buludlarından kənarda kəşfiyyat
Həmçinin oxuyun
Əvvəllər 10-40 milyon yaş aralığında ondan çox gənc planet tapılmışdı, lakin TIDYE-1b yaş baxımından bu qrupdan xeyli geridədir. Belə bir gənc planetin kəşfi nadirdir, çünki planetlər çox vaxt onları örtən qaz və toz buludlarında gizlənir. UNC-Chapel Hill-dən dosent. Dr. Andrew Mann bu vəziyyəti belə izah edir:
“Planetlər ümumiyyətlə düz bir toz və qaz diski içərisində əmələ gəlir. Buna görə də Günəş sistemimizdəki planetlər “blinçik” şəklində düzülüb. Bununla belə, TIDYE-1b-nin vəziyyəti fərqlidir; Bu planetin ulduzu və diski ilə düz olmayan orbiti var. "Bu, planetlərin necə əmələ gəlməsi ilə bağlı hazırkı anlayışımızı çətinləşdirir." Bu qeyri-adi əyilmə sayəsində TIDYE-1b planetin normal olaraq görünməməsi zamanı müşahidə edilə bilərdi.
Gələcək Super Yer
TIDYE-1b öz ulduzuna çox yaxın orbitdə fırlanır və ulduzu ətrafında bir orbitini təxminən doqquz günə tamamlayır. Tədqiqatçılar bu planetin gələcəkdə “super-yer” və ya “sub-Neptun” tipli planetə çevriləcəyini proqnozlaşdırırlar. Yer qədər sıx olmasa da, diametri Yerdən təqribən 11 dəfə böyük olan TIDYE-1b planetlərin 10 milyon ildən az müddətdə əmələ gələ biləcəyinə dair qəti sübutlar təqdim edir. Əvvəllər gənc planetlərin azlığı onların mövcud olmadığını deyil, sadəcə olaraq onların qaz və tozla örtüldüyünü göstərir. Bu kəşf astronomlara ilk kainatda planetlərin əmələ gəlməsi proseslərinə daha dərin pəncərə verir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Fransanın dövlət borcu gündəmdə: Baş nazir vəd verdi
Fransanın Baş naziri Sebastyan Lekornu ölkədə tələbə etirazlarının davam etdiyi və maliyyə bazarlarında narahatlığın artdığı bir vaxtda dövlət borcu və büdcə kəsiri ilə bağlı problemlərin həll ediləcəyini vəd edib.Citypost.az France24-ə istinadən xəbər verir ki, Lekornu çıxışında həm tələbə etirazçılarını, həm də narahatlıq yaşayan istiqraz bazarlarını sakitləşdirməyə çalışıb.Baş nazir təhsil nazirliyinin ötən həftə təqdim etdiyi büdcə təklifində hər hansı kəsir görmədiyini bildirib. Bununla yanaşı, hökumətin qarşısında dövlət büdcəsi kəsirinin ÜDM-in 5 faizinə endirilməsi kimi mühüm hədəfin dayandığını vurğulayıb.Fransada dövlət xərcləri və artan borc yükü ilə bağlı narahatlıqlar son dövrlərdə daha da güclənib. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) də Fransanı maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmağa...
08 Oktyabr 2026, 09:52
Elbasanda 318 ton zəhərli sənaye tozu aşkarlanıb
Albaniyanın Elbasan şəhərində sənaye tullantıları və hava çirklənməsi ilə bağlı vəziyyət ciddi narahatlıq doğurur. AFP-nin araşdırmasına görə, şəhərdə fəaliyyət göstərən polad zavodlarından yayılan tüstü və illərdir yığılan təhlükəli tullantılar sakinlərin sağlamlığına ciddi təsir göstərir.Citypost.az france24.com-a istinadən xəbər verir ki, Bu ilin yayında AlbChrome xrom zavodunda baş verən iki yanğından sonra ətraf mühit müfəttişləri aylarla saxlanılan 318 ton zəhərli sənaye tozu aşkarlayıb. Zavod müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb. Mütəxəssislər isə Elbasanda havanın, torpağın və suyun xrom, nikel, sink və digər təhlükəli maddələrlə çirkləndiyini bildirirlər.Şəhərdə hava keyfiyyətinin sistemli monitorinqinin aparılmaması da vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Yerli sakinlər xüsusilə gecələr havanın kəskin şəkildə çirkləndiyini,...
08 Oktyabr 2026, 09:48
Aİ COP31-dən böyük nəticələr gözləmir
Avropa İttifaqı gələn ay Türkiyədə keçiriləcək COP31 iqlim sammitinə əvvəlki illərlə müqayisədə daha təmkinli yanaşır. Brüssel əsas diqqəti yeni böyük razılaşmalardan çox, mövcud iqlim öhdəliklərinin həyata keçirilməsinə yönəltməyi planlaşdırır.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Aİ rəsmiləri həddindən artıq yüksək gözləntilərin məyusluqla nəticələnə biləcəyini bildirirlər. Ötən il Braziliyada keçirilən COP-da qazıntı yanacaqlarından mərhələli imtina ilə bağlı daha iddialı razılaşmanın əldə olunmaması Avropa ölkələrində ciddi narazılıq yaradıb.ABŞ-ın iqlim danışıqlarından çəkilməsi, enerji qiymətlərinin yüksəlməsi və neft-qaz istehsalçılarının mövqelərinin güclənməsi də qlobal iqlim siyasətini çətinləşdirir. Eyni zamanda, Aİ daxilində büdcə məhdudiyyətləri yeni iqlim maliyyələşdirməsinə həvəsi azaldıb.Brüssel elektrikləşdirmə və Paris Sazişinin icrasının sürətləndirilməsini COP31-in...
08 Oktyabr 2026, 09:44
Nobel ədəbiyyatının favoritləri açıqlandı – Qadın müəlliflər ön planda
Bu il Nobel ədəbiyyat mükafatının Latın Amerikası və ya Karib hövzəsindən olan qadın yazıçıya verilə biləcəyi ilə bağlı gözləntilər artıb. İsveç Akademiyası qalibi bu gün açıqlayacaq.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Ədəbiyyat tənqidçiləri və bukmekerlər arasında Antiqua əsilli amerikalı yazıçı Yamayka Kinkayd və çinli Can Xue favoritlər sırasında göstərilir. Meksikalı Kristina Rivera Qarza, argentinalı Samanta Şveblin və digər müəlliflərin də adı namizədlər arasında çəkilir.Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatında qadınların və qeyri-Avropa müəlliflərin az təmsil olunması uzun illərdir müzakirə edilir. 1901-ci ildən bəri mükafata layiq görülən 122 yazıçıdan yalnız 18-i qadındır.Ekspertlər hesab edirlər ki, builki seçimdə coğrafi və gender müxtəlifliyi də...
08 Oktyabr 2026, 09:43
Hindistanda seçici siyahılarının dəyişdirilməsi ilə bağlı qalmaqal böyüyür
Hindistan Seçki Komissiyası ölkə üzrə seçici siyahılarının yenilənməsi zamanı qanun pozuntularına yol verilməsi iddiaları fonunda artan təzyiqlə üzləşir. “Indian Express” qəzetinin araşdırmasına görə, milyonlarla seçicinin siyahıdan çıxarılmasına səbəb olan qərarların bir qisminin komissiyanın üç üzvündən ikisinin razılığı olmadan qəbul edildiyi iddia olunur.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki,Seçki Komissiyası bu ittihamları rədd edərək bütün qərarların qanuni və yekdilliklə qəbul edildiyini bildirib. Müxalifət isə qanuni seçicilərin Baş nazir Narendra Modinin hakim BJP partiyasının maraqları naminə siyahılardan çıxarıldığını iddia edir.Məlumata görə, seçici siyahılarından 133 milyondan çox ad çıxarılıb. Komissiya bunun saxta və təkrarlanan qeydiyyatların, eləcə də vəfat etmiş şəxslərin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı...
08 Oktyabr 2026, 09:40
13 uşaq atası qızı ilə birlikdə dron hücumunda öldü
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Xerson bölgəsində dron hücumu nəticəsində on üç uşaq atası və onun 15 yaşlı qızı həlak olub.Citypost.az "Unikal"a istinadən xəbər verir ki, bu barədə bölgə qubernatoru Saldo bildirib. Dron onların olduğu avtomobilə dəyib."Kolotun ailəsi Xerson bölgəsində yaxşı tanınır: onlar kiçik bir çörək sexi açıb yaxınlıqdakı kəndlərin sakinlərinə çörək çatdırıblar. İyun ayında Vladimir Putin şəxsən Tatyanaya "Qəhrəman ana" ordenini təqdim edib", - deyə regional qubernator Saldo bildirib.Oleksandrın həyat yoldaşı Tatyana hazırda on dördüncü uşağını gözləyir....
07 Oktyabr 2026, 21:00
