Ən gənc planetlərdən birini kəşf edildi: TIDYE-1b
Dünya 29 Noyabr 2024, 16:21
14995
Astronomlar kainatın dərinliklərində yaşı cəmi 3 milyon il olan planet aşkar ediblər.
Citypost.az xəbər verir ki, IRAS 04125+2902 b kimi də tanınan TIDYE-1b indiyə qədər müşahidə edilən ən gənc planetlərdən biridir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Yerin yaşı 4,5 milyarddır; Yəni TIDYE-1b-dən 1500 dəfə böyükdür.
Bu gənc planetin kəşfi planetin formalaşmasının ilkin mərhələləri haqqında mühüm ipuçları verir. Bundan əlavə, bu xüsusi kəşf alimləri planetlərin necə doğulduğuna dair modellərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.
"Planetlərin əmələ gəlməsi prosesini anlamaq imkanı"
Şimali Karolina Universitetinin (UNC-Chapel Hill) aspirantı və tədqiqatın aparıcı müəllifi Madyson Barber kəşfi aşağıdakı sözlərlə qiymətləndirdi: “Astronomiya kainatdakı yerimizi, haradan gəldiyimizi və hara gedə biləcəyimizi anlamağa kömək edir. "TIDYE-1b kimi planetlərin kəşfi bizə planetlərin əmələ gəlməsinə qədər zamanda səyahət etməyə imkan verir". Barber və komandası NASA-nın TESS teleskopundan istifadə edərək TIDYE-1b-ni tranzit yolu ilə kəşf ediblər. Bu üsul planetin varlığını ulduzunun qarşısından keçərkən işığı bir qədər azaltmaqla müəyyən etməyə imkan verir.
Toz və qaz buludlarından kənarda kəşfiyyat
Həmçinin oxuyun
Əvvəllər 10-40 milyon yaş aralığında ondan çox gənc planet tapılmışdı, lakin TIDYE-1b yaş baxımından bu qrupdan xeyli geridədir. Belə bir gənc planetin kəşfi nadirdir, çünki planetlər çox vaxt onları örtən qaz və toz buludlarında gizlənir. UNC-Chapel Hill-dən dosent. Dr. Andrew Mann bu vəziyyəti belə izah edir:
“Planetlər ümumiyyətlə düz bir toz və qaz diski içərisində əmələ gəlir. Buna görə də Günəş sistemimizdəki planetlər “blinçik” şəklində düzülüb. Bununla belə, TIDYE-1b-nin vəziyyəti fərqlidir; Bu planetin ulduzu və diski ilə düz olmayan orbiti var. "Bu, planetlərin necə əmələ gəlməsi ilə bağlı hazırkı anlayışımızı çətinləşdirir." Bu qeyri-adi əyilmə sayəsində TIDYE-1b planetin normal olaraq görünməməsi zamanı müşahidə edilə bilərdi.
Gələcək Super Yer
TIDYE-1b öz ulduzuna çox yaxın orbitdə fırlanır və ulduzu ətrafında bir orbitini təxminən doqquz günə tamamlayır. Tədqiqatçılar bu planetin gələcəkdə “super-yer” və ya “sub-Neptun” tipli planetə çevriləcəyini proqnozlaşdırırlar. Yer qədər sıx olmasa da, diametri Yerdən təqribən 11 dəfə böyük olan TIDYE-1b planetlərin 10 milyon ildən az müddətdə əmələ gələ biləcəyinə dair qəti sübutlar təqdim edir. Əvvəllər gənc planetlərin azlığı onların mövcud olmadığını deyil, sadəcə olaraq onların qaz və tozla örtüldüyünü göstərir. Bu kəşf astronomlara ilk kainatda planetlərin əmələ gəlməsi proseslərinə daha dərin pəncərə verir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Deepfake videolarını orijinalından ayıran 3 vizual detal
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı insan üzünün, səsinin dəqiqliklə təqlid edildiyi dezinformasiya vasitəsi olan "deepfake" videolarının geniş yayılmasına şərait yaradıb. Hərçənd bu proqramlar günü-gündən təkmilləşir, generasiya olunan saxta kadrlar mükəmməl görünmür, insan gözünün diqqətlə baxdıqda seçə biləcəyi müəyyən vizual qüsurlar saxlayır. Videoların həqiqiliyini şübhə altına alan, onları orijinal materialdan ayıran üç əsas vizual detallı fərqləndirmək mümkündür.Citypost.az xəbər verir ki, birinci və ən bariz detal göz qırpma tezliyi, gözlərin təbii hərəkət dinamikasıdır. Süni intellekt modelləri adətən açıq göz şəkilləri əsasında təlim keçdiyindən, saxta videolardakı personajlar ya çox nadir hallarda göz qırpır, ya da bu hərəkət süni, mexaniki şəkildə baş verir. Diqqətlə...
01 Sentyabr 2026, 15:12
Putin ayağa qalxıb İlham Əliyevə nə deyir? – Diqqətçəkən FOTO
Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən VI Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında maraqlı anlar yaşanıb.Citypost.az xəbər verir ki, mərasim zamanı Vladimir Putin ayağa qalxaraq İlham Əliyevə nəsə deyir, Azərbaycan Prezidenti isə gülərək reaksiya verir.Liderlər arasında bu səmimi anlar mərasimdə diqqət çəkən məqamlardan olub./globalinfo
01 Sentyabr 2026, 12:11
Dünyanın ən təhlükəsiz ölkələri hansılardır? – Cinayətkarlığın sıfıra yaxın olduğu yerlər
Dünyada təhlükəsizlik səviyyəsi yüksək olan ölkələr sabit siyasi mühiti, aşağı cinayətkarlıq həddi, güclü hüquq-mühafizə sistemi ilə seçilir. İqtisadiyyat və Sülh İnstitutunun hər il tərtib etdiyi "Qlobal Sülh İndeksi" hesabatına əsasən, İslandiya uzun illərdir planetin ən təhlükəsiz ölkəsi ünvanını qoruyub saxlayır. Bu şimal ölkəsində ağır cinayətlər demək olar ki, törədilmir, polis əməkdaşları gündəlik xidmət zamanı odlu silah gəzdirmirlər. Ailələr uşaq arabalarını küçədə nəzarətsiz saxlayacaq qədər cəmiyyətə, mühitə etibar edirlər.Citypost.az xəbər verir ki, Avropanın mərkəzində yerləşən İsveçrə, Danimarka, İrlandiya, Avstriya da cinayətkarlığın minimal səviyyədə olduğu ölkələr sırasındadır. Yüksək həyat standartları, sosial rifah, güclü hüquqi mexanizmlər bu dövlətlərdə ictimai asayişin sabit qalmasını təmin...
31 Avqust 2026, 15:05
Dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə təzyiq necə dəyişir?
Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyə qalxdıqca atmosfer təzyiqinin dəyişməsi yerin cazibə qüvvəsi, havanın sıxlığı ilə birbaşa bağlı olan təbii fiziki prosesdir. Dəniz səviyyəsində hava molekulları cazibə qüvvəsinin təsiri ilə daha sıx toplanır, üst qatlardakı havanın ağırlığı aşağıya təzyiq göstərir. Bu səbəbdən dəniz səviyyəsində standart atmosfer təzyiqi ən yüksək həddə — təxminən 760 civə sütunu mm (101.3 kPa) səviyyəsində ölçülür. Yüksəklik artdıqca üst qatlardakı hava sütununun hündürlüyü, çəkisi azaldığından atmosfer təzyiqi tədricən aşağı düşür.Citypost.az xəbər verir ki, yüksəkliyə doğru irəlilədikcə təzyiqin düşməsi bərabər sürətlə baş vermir; ilk kilometrlərdə azalma daha sürətli hiss olunur. Orta hesabla hər 10,5-11 metr qalxdıqda atmosfer təzyiqi 1 civə...
28 Avqust 2026, 19:40
WhatsApp-da oxunmuş mesajı gizlətmək: Gizlilik parametrləri necə tənzimlənir?
Məxfilik parametrləri populyar mesajlaşma tətbiqi olan WhatsApp platformasında istifadəçilərin şəxsi məlumatlarını, onlayn fəaliyyətini idarə etməsinə geniş imkanlar yaradır. Göndərilən mesajın oxunduğunu bildirən qoşa göy xətt (Read Receipts) funksiyasını söndürmək istifadəçilərə gələn mesajları qarşı tərəfə bildirmədən oxumaq şansı verir. Bu parametri tənzimləmək şəxsi məxfiliyi artırmaqla yanaşı, dərhal cavab vermək məcburiyyətini də aradan qaldırır.Citypost.az xəbər verir ki, oxunma bildirişini söndürmək üçün ilk növbədə tətbiqin "Ayarlar" (Settings) bölməsinə daxil olmaq lazımdır. Açılan menyudan "Məxfilik" (Privacy) alt bölməsi seçilir. Burada yerləşən "Oxundu bildirişləri" (Read Receipts) seçiminin qarşısındakı düyməni deaktiv etməklə funksiya tamamilə dayandırılır. Bu addımdan sonra qarşı tərəf sizin mesajı oxuyub-oxumadığınızı görə bilmir. Eyni...
26 Avqust 2026, 19:48
Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları
Ən yeni tarix. Maraqlı faktlar.Bir çəllək pivənin güdazına gedən dəstə - Stalin dövrünün “nümunəvi” cinayətkarları.Müharibədən sonrakı dövrdə, 1950-1953-cü illərdə silsilə cinayətlər, qətl və qarətlər törədən cinayətkar dəstənin uzun müddət izinə düşmək mümkün olmayıb. Oxşar cinayətlər Moskvanın ərazisində törədilib. Dəstənin ilk cinayəti 1 fevral 1950-ci ildə qeydə alınıb. Həmin gün ərzaq mağazası qarət olunaraq 34 min pul aparılıb, müqavimət göstərmək istəyən satıcı isə tapança ilə qətlə yetirilib.Hadisədən heç bir ay keçməmiş Moskvanın Tmiryazev rayonunda iki nəfər dəstə üzvü sənaye malları mağazasında soyğun törədib. Onlar əvvəlcə özlərini kassirə dövlət təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları kimi təqdim ediblər. Təsadüfən mağazada olan sahə müvəkkili və milis nəfəri mülki geyimdə olan...
26 Avqust 2026, 12:05
