Ən gənc planetlərdən birini kəşf edildi: TIDYE-1b
Dünya 29 Noyabr 2024, 16:21
18892
Astronomlar kainatın dərinliklərində yaşı cəmi 3 milyon il olan planet aşkar ediblər.
Citypost.az xəbər verir ki, IRAS 04125+2902 b kimi də tanınan TIDYE-1b indiyə qədər müşahidə edilən ən gənc planetlərdən biridir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Yerin yaşı 4,5 milyarddır; Yəni TIDYE-1b-dən 1500 dəfə böyükdür.
Bu gənc planetin kəşfi planetin formalaşmasının ilkin mərhələləri haqqında mühüm ipuçları verir. Bundan əlavə, bu xüsusi kəşf alimləri planetlərin necə doğulduğuna dair modellərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.
"Planetlərin əmələ gəlməsi prosesini anlamaq imkanı"
Şimali Karolina Universitetinin (UNC-Chapel Hill) aspirantı və tədqiqatın aparıcı müəllifi Madyson Barber kəşfi aşağıdakı sözlərlə qiymətləndirdi: “Astronomiya kainatdakı yerimizi, haradan gəldiyimizi və hara gedə biləcəyimizi anlamağa kömək edir. "TIDYE-1b kimi planetlərin kəşfi bizə planetlərin əmələ gəlməsinə qədər zamanda səyahət etməyə imkan verir". Barber və komandası NASA-nın TESS teleskopundan istifadə edərək TIDYE-1b-ni tranzit yolu ilə kəşf ediblər. Bu üsul planetin varlığını ulduzunun qarşısından keçərkən işığı bir qədər azaltmaqla müəyyən etməyə imkan verir.
Toz və qaz buludlarından kənarda kəşfiyyat
Həmçinin oxuyun
Əvvəllər 10-40 milyon yaş aralığında ondan çox gənc planet tapılmışdı, lakin TIDYE-1b yaş baxımından bu qrupdan xeyli geridədir. Belə bir gənc planetin kəşfi nadirdir, çünki planetlər çox vaxt onları örtən qaz və toz buludlarında gizlənir. UNC-Chapel Hill-dən dosent. Dr. Andrew Mann bu vəziyyəti belə izah edir:
“Planetlər ümumiyyətlə düz bir toz və qaz diski içərisində əmələ gəlir. Buna görə də Günəş sistemimizdəki planetlər “blinçik” şəklində düzülüb. Bununla belə, TIDYE-1b-nin vəziyyəti fərqlidir; Bu planetin ulduzu və diski ilə düz olmayan orbiti var. "Bu, planetlərin necə əmələ gəlməsi ilə bağlı hazırkı anlayışımızı çətinləşdirir." Bu qeyri-adi əyilmə sayəsində TIDYE-1b planetin normal olaraq görünməməsi zamanı müşahidə edilə bilərdi.
Gələcək Super Yer
TIDYE-1b öz ulduzuna çox yaxın orbitdə fırlanır və ulduzu ətrafında bir orbitini təxminən doqquz günə tamamlayır. Tədqiqatçılar bu planetin gələcəkdə “super-yer” və ya “sub-Neptun” tipli planetə çevriləcəyini proqnozlaşdırırlar. Yer qədər sıx olmasa da, diametri Yerdən təqribən 11 dəfə böyük olan TIDYE-1b planetlərin 10 milyon ildən az müddətdə əmələ gələ biləcəyinə dair qəti sübutlar təqdim edir. Əvvəllər gənc planetlərin azlığı onların mövcud olmadığını deyil, sadəcə olaraq onların qaz və tozla örtüldüyünü göstərir. Bu kəşf astronomlara ilk kainatda planetlərin əmələ gəlməsi proseslərinə daha dərin pəncərə verir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Albaniya parlamentində deputatlar arasında dava düşüb
Albaniya parlamentinin bugünkü iclası Sosialist və Demokrat partiyalarından olan deputatlar arasında dava ilə başa çatıb."Report" CNA-ya istinadən xəbər verir ki, sessiya zamanı parlamentarilər bir-birini təhqir ediblər.Müxalifət deputatları gündəliyin müzakirəsini bloklamağa çalışdıqları halda, çoxluğun nümayəndələri gündəliyə daxil edilmiş qanun layihələrinə səs verməyə davam ediblər.
22 Oktyabr 2026, 18:33
Tayland və Malayziya vətəndaşlarına Avropaya səfərlərlə bağlı xəbərdarlıq edib
Tayland və Malayziya hökumətləri Avropanın bəzi ölkələrində keçirilən etiraz aksiyaları və baş verən iğtişaşlarla əlaqədar vətəndaşlarına xəbərdarlıq ediblər.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, Taylandın xarici işlər naziri Sihasak Phuangketkeow vətəndaşları Avropadakı vəziyyəti diqqətlə izləməyə çağırıb. O, xüsusilə Fransa, İtaliya və İspaniyadakı vəziyyətlə bağlı narahatlığını ifadə edərək, zəruri olmadığı təqdirdə səfərlərin təxirə salınmasını tövsiyə edib.Fransada yaşayış xərclərinə qarşı keçirilən kütləvi etirazlar küçə iğtişaşları ilə müşayiət olunub. İtaliya və Belçikada da toqquşmalar baş verib, İspaniya və Portuqaliyada isə etirazlar davam edir.Malayziyanın Parisdəki səfirliyi də Fransada yaşayan vətəndaşlarını ehtiyatlı olmağa və təhlükəsizlik vəziyyətini izləməyə çağırıb. Səfirlik ölkəyə səfərlərə rəsmi məhdudiyyət qoyulmadığını, lakin zəruri...
22 Oktyabr 2026, 09:30
Çilidə mis hasilatı son 15 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb
Dünyanın ən böyük mis istehsalçısı olan Çilidə hasilat son 15 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. Yaşıl enerji və süni intellekt texnologiyalarına artan tələbat fonunda istehsalın azalması qlobal mis bazarında narahatlıq yaradır.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Çilidə hasilatın azalmasının əsas səbəbləri mədənlərin köhnəlməsi, filizlərin keyfiyyətinin aşağı düşməsi, genişləndirmə layihələrinin gecikməsi və əlverişsiz hava şəraitidir.Onilliklər ərzində istismar edilən iri yataqlarda əvvəlki həcmdə mis əldə etmək üçün daha çox filiz emalına ehtiyac yaranıb. Bu isə hasilat xərclərini artırır və işləri çətinləşdirir. Eyni zamanda, bir sıra modernləşdirmə layihələri texniki problemlər və əlavə xərclərlə üzləşib. Dövlətə məxsus Codelco şirkəti seysmik risklərlə əlaqədar ölkənin...
22 Oktyabr 2026, 09:21
İsraildə seçkilərin taleyini müəyyənləşdirəcək əsas məsələlər açıqlanıb
İsraildə oktyabrın 27-də keçiriləcək seçkilərdə hərbi xidmətə çağırış, artan yaşayış xərcləri və HƏMAS-ın 7 oktyabr 2023-cü il hücumunun qarşısının alına bilməməsinə görə məsuliyyət məsələləri əsas müzakirə mövzuları olacaq.Citypost.az AFP-ə istinadən xəbər verir ki, seçki kampaniyasında ölkənin təhlükəsizlik strategiyası, hökumətin böhranlara münasibəti və dini qüvvələrin ictimai həyatda rolu da ön plana çıxıb.Seçicilərin diqqətində olan əsas məsələlərdən biri 7 oktyabr hücumu ilə bağlı müstəqil dövlət araşdırma komissiyasının yaradılmasıdır. Həmin hücum nəticəsində 1200-dən çox insan həlak olub. Baş nazir Benyamin Netanyahu hökuməti müstəqil araşdırma çağırışlarını rədd edərək fərqli komissiya modeli təklif edib. Müxalifət isə bunun məsul şəxslərin qorunmasına xidmət edə biləcəyini bildirir. Netanyahunun...
22 Oktyabr 2026, 09:20
Hökumətlər çatbotların siyasət və seçki cavablarına təsir göstərməyə çalışır
ABŞ-dakı Vanderbilt Universitetinin beyin mərkəzinin tədqiqatçıları 12 ölkə və regionda süni intellektin tənzimlənməsini araşdırıblar. The Conversation yazır ki, nəticələrə görə, müxtəlif ölkələrin qanunları çatbotların siyasət və seçkilər barədə cavablarına təsir göstərə və seçicilərin informasiyaya çıxışını məhdudlaşdıra bilər.Citypost.az xəbər verir ki, sorğulara görə, amerikalı seçicilərin təxminən beşdə biri seçkilər və siyasətlə bağlı suallarla artıq çatbotlara müraciət edib. Lakin istifadəçilər çatbot cavablarının yalnız tərtibatçılardan deyil, həm də hökumət tələblərindən asılı ola biləcəyini bilməyə bilərlər. Müəlliflərin fikrincə, hakimiyyət orqanları bəzən real təhdidlərlə mübarizəni siyasi müzakirələri və rəhbərliyin tənqidini məhdudlaşdırmaq üçün bəhanə edirlər.Çində süni intellekt inkişaf etdiricilərindən modellərinin “əsas sosialist dəyərlərinə” uyğunluğunu təmin etmələri...
22 Oktyabr 2026, 09:17
İtaliyada Müqəddəs Jeromun məktubunda təsvir olunan IV əsr kilsəsi aşkar edilib
Arxeoloqlar İtaliyanın şimal-şərqindəki qədim Roma şəhəri Altinoda IV əsrə aid kilsənin və ona bitişik yepiskop sarayının qalıqlarını tapıblar. “Popular Mechanics” yazır ki, kəşf Müqəddəs Jeromun 396-cı ildə qələmə aldığı məktubdakı məlumatları təsdiqləyir və Venesiyanın formalaşmasında rol oynamış altinoluların köçürülməsi tarixini bərpa etməyə kömək edir.Citypost.az xarici KİV-lərə istinadən xəbər verir ki, Uzun müddət tədqiqatçılar Altinoda kilsənin mövcud olduğunu yalnız ehtimal edirdilər. Bu barədə Latın Kilsəsinin atası və Müqəddəs Kitabın Latın tərcüməsi “Vulqata”nın müəllifi Jerom şəhərin ilk yepiskopu Heliodorusa yazdığı məktubda bəhs edib. Lakin arxeoloji sübut yox idi. Məktubda qurbangah, divarlar, döşəmələr, pərdəli qapılar və müqəddəs qablar, həmçinin keşiş Nepotianusun məbədə qayğısı...
22 Oktyabr 2026, 09:14
