Polis vətəndaşın bank kartını icazəsiz yoxlaya bilərmi? Vəkil izah etdi 

Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Samir Süleymanov vətəndaşların bank kartları və hesabları ilə bağlı məlumatların hansı hallarda yoxlanıla biləcəyini, polis əməkdaşlarının səlahiyyətlərinin hansı hüquqi çərçivədə müəyyənləşdiyini izah edib. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə bank kartının fiziki olaraq yoxlanılması ilə həmin kartın bağlı olduğu hesaba dair məxfi məlumatların əldə edilməsi arasında fərq qoyulmalıdır. Kartın üzərindəki məlumatlara baxmaq, kart sahibindən kartı təqdim etməyi tələb etmək və hesabdakı pulun mənbəyini, köçürmələrin kim tərəfindən edildiyini və digər əməliyyatları araşdırmaq eyni hüquqi prosedur sayılmır.

S.Süleymanov bildirib ki, vətəndaşların bank hesabları və əməliyyatları ilə bağlı məlumatlar “Banklar haqqında” Qanunda nəzərdə tutulan bank sirri rejimi ilə qorunur. Hesabın mövcudluğu, hesabın qalığı, hesaba daxil olan və hesabdan çıxarılan vəsaitlər, pul köçürmələri və müştərinin bankla münasibətləri barədə müəyyən məlumatlar bank sirrinə daxildir. Bu məlumatların qorunması vətəndaşların şəxsi həyatının və maliyyə məlumatlarının məxfiliyinin təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Vəkilin fikrincə, polis əməkdaşının vəzifəli şəxs olması ona vətəndaşın bütün bank məlumatlarını sərbəst əldə etmək hüququ vermir. Şəxsin kartında nə qədər pul olduğunu, vəsaitin hansı mənbədən daxil edildiyini və kimlərdən köçürmə aldığını öyrənmək üçün müvafiq qanuni əsas mövcud olmalıdır. Əks halda bank sirri sayılan məlumatların əldə edilməsi və yayılması qanunvericiliyin pozulması ilə nəticələnə bilər.

Bəs polis əməkdaşı hansı hallarda vətəndaşın bank hesabı ilə maraqlana bilər? Vəkil izah edib ki, belə hallarda konkret hüquqi vəziyyət nəzərə alınmalıdır. Məsələn, şəxsin dələduzluq, qanunsuz pul dövriyyəsi, çirkli pulların yuyulması və ya digər cinayət əməlləri ilə əlaqəli olması barədə əsaslı şübhələr yarandıqda müvafiq məlumatların əldə edilməsi zərurəti meydana çıxa bilər. Lakin cinayətlə bağlı araşdırma aparılması belə, bank məlumatlarının istənilən qaydada və prosedursuz əldə edilməsinə əsas vermir.

S.Süleymanov qeyd edib ki, belə hallarda məlumatların hansı orqan tərəfindən, hansı məqsədlə və hansı prosessual əsasla tələb olunduğu əhəmiyyət daşıyır. Cinayət işi üzrə zəruri məlumatların əldə edilməsi Cinayət-Prosessual Məcəlləsində nəzərdə tutulan qaydalar əsasında həyata keçirilməlidir. Məlumatın xarakterindən və tətbiq edilən prosedurdan asılı olaraq məhkəmə qərarı və ya qanunla səlahiyyət verilmiş orqanın müvafiq qərarı tələb oluna bilər. Buna görə də bütün hallarda yalnız məhkəmə qərarının zəruri olduğunu demək də, polis əməkdaşının hər hansı qərar olmadan bank məlumatlarını əldə edə biləcəyini iddia etmək də düzgün deyil.

Vəkil diqqətə çatdırıb ki, bank sirri ilə bağlı məlumatların təqdim edilməsi üçün qanunvericilikdə müəyyən istisnalar var. Bu istisnalar çərçivəsində səlahiyyətli dövlət orqanları qanunda göstərilən əsaslar və prosedurlar mövcud olduqda müvafiq məlumatları əldə edə bilərlər. Cinayət işləri üzrə araşdırmalar zamanı prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq bank məlumatlarının alınması məsələsi ortaya çıxa bilər. Vergi nəzarəti və digər qanuni yoxlamalar zamanı da səlahiyyətli orqanların məlumat əldə etmək imkanları qanunla müəyyən edilmiş hədlər daxilində qiymətləndirilməlidir. Bundan əlavə, vəfat etmiş şəxsin bank hesabları və miras əmlakı ilə bağlı məlumatların əldə edilməsi vərəsəlik prosedurları çərçivəsində həyata keçirilə bilər, lakin bu cür xüsusi halları polis əməkdaşının vətəndaşın hesabını sərbəst yoxlamaq səlahiyyəti ilə eyniləşdirmək olmaz.

S.Süleymanov vətəndaşların diqqət etməli olduğu digər məqama da toxunub: polis əməkdaşının bank kartını fiziki olaraq görməsi ilə hesab haqqında məlumatların əldə edilməsi fərqli məsələlərdir. Müəyyən hadisə ilə bağlı araşdırma aparılarkən kartın təqdim olunması və ya maddi sübut kimi götürülməsi məsələsi ortaya çıxa bilər. Belə vəziyyətlərdə də hərəkətin hansı hüquqi əsasla həyata keçirildiyi və qanunla müəyyən olunmuş prosedura əməl edilib-edilmədiyi nəzərə alınmalıdır. Kartın təqdim edilməsi tələbi avtomatik olaraq hesabdakı bütün əməliyyatların yoxlanılması hüququ yaratmır.

Polis əməkdaşı vətəndaşdan kartına daxil olan pulun haradan gəldiyini soruşa bilərmi sualına gəldikdə, vəkil bildirib ki, hüquq-mühafizə orqanlarının qanuni araşdırma çərçivəsində şəxsdən izahat alması və maliyyə əməliyyatları ilə bağlı suallar verməsi mümkündür. Lakin sual verilməsi ilə bankdan məxfi məlumatların əldə olunması ayrı-ayrı məsələlərdir. Vətəndaşın hesab məlumatlarının bankdan tələb edilməsi üçün müvafiq qanuni əsas və prosedur olmalıdır.

S.Süleymanov vurğulayıb ki, vətəndaşlar hüquq-mühafizə orqanlarının qanuni tələblərinə əməl etməli, eyni zamanda öz hüquqlarını da bilməlidirlər. Şəxs bank kartının və ya hesab məlumatlarının yoxlanılması ilə bağlı tələbin hansı əsasla irəli sürüldüyünü bilmirsə, bunun hüquqi səbəbini və tətbiq olunan proseduru soruşa bilər. Konkret vəziyyətdən asılı olaraq vəkilə müraciət etmək və hüquqi məsləhət almaq da məqsədəuyğundur.

Beləliklə, polis əməkdaşının vətəndaşın bank kartına və hesabına dair məlumatları istənilən vaxt, heç bir hüquqi əsas olmadan yoxlamaq səlahiyyəti yoxdur. Bank sirri qanunla qorunur və bu məlumatların əldə edilməsi yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar və prosedurlar çərçivəsində mümkündür. Eyni zamanda cinayət araşdırması və qanunda göstərilən digər hallar üzrə səlahiyyətli orqanların müvafiq məlumatları əldə etmək imkanları mövcuddur. Hər bir konkret halda tələbin hüquqi əsası, məlumatın növü və tətbiq olunan prosedur ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Əli