Rəqəmsal valyutaların bank sisteminə təsiri: Mərkəzi bankların öz rəqəmsal pulunu buraxması nəyi dəyişəcək?
İqtisadiyyat 12 Avqust 2026, 20:20
4407
Son illərdə texnologiyanın sürətli inkişafı və nağdsız ödənişlərin genişlənməsi qlobal maliyyə sistemində köklü dəyişikliklərə yol açır. Xüsusilə kriptovalyutaların və özəl rəqəmsal aktivlərin bazarda payının artması fonunda dünya mərkəzi bankları öz rəqəmsal valyutalarını (CBDC — Central Bank Digital Currency) dövriyyəyə buraxmaq üçün fəal hazırlıq işləri görürlər. Mərkəzi bankın rəqəmsal pulu sadəcə elektron bankçılıq tətbiqi deyil, ölkənin rəsmi valyutasının nağd kağız pul və sikkələrlə yanaşı, birbaşa mərkəzi bank tərəfindən zəmanət verilən üçüncü formasıdır. Bu addım həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda maliyyə xidmətlərinin operativliyini artırmaq və maliyyə sisteminin sabitliyini qorumaq məqsədi daşıyır.
Citypost.az xəbər verir ki, mərkəzi bankların öz rəqəmsal valyutasını təqdim etməsi ilk növbədə ənənəvi kommersiya banklarının fəaliyyət modelinə və maliyyə vasitəçiliyi roluna ciddi təsir göstərəcək. Əgər vətəndaşlar və müəssisələr vəsaitlərini birbaşa Mərkəzi Bankın təhlükəsiz rəqəmsal pul kisələrində saxlamaq imkanı əldə etsələr, kommersiya banklarındakı depozit bazasında azalma baş verə bilər. Bu vəziyyət bankların kredit vermə imkanlarını məhdudlaşdıra və onları müştəriləri saxlamaq üçün depozit faizlərini artırmağa və ya xidmət haqqını aşağı salmağa məcbur edə bilər. Xüsusilə iqtisadi gərginlik və ya maliyyə böhranı dövründə əhalinin vəsaitləri kommersiya banklarından birbaşa risqsiz mərkəzi bank hesablarına köçürməsi riskini ("rəqəmsal bank axını") nəzarətdə saxlamaq üçün mərkəzi banklar müəyyən limitlər tətbiq etməyi planlaşdırırlar.
Digər tərəfdən, rəqəmsal valyutalara keçid ödəniş sistemlərinin effektivliyini kəskin şəkildə artıracaq və əməliyyat xərclərini minimuma endirəcək. Hazırda saniyələr və ya dəqiqələr tələb edən pul köçürmələri, eləcə də vasitəçi banklar səbəbindən baha başa gələn beynəlxalq ticarət ödənişləri birbaşa və anında həyata keçirilə biləcək. Bu texnologiya həm də bank hesabı olmayan və ya maliyyə xidmətlərinə çıxışı çətin olan əhali qruplarının maliyyə sisteminə inteqrasiyasını asanlaşdıracaq. Eyni zamanda, proqramlaşdırıla bilən rəqəmsal pullar sayəsində dövlət tərəfindən ayrılan sosial yardımların və ya hədəfli subsidiyaların təyinatı üzrə xərclənməsini avtomatik tənzimləmək mümkündür.
Rəqəmsal valyutaların tətbiqi kölgə iqtisadiyyatı ilə mübarizədə və pul-kredit siyasətinin effektivliyinin artırılmasında da həlledici rol oynayacaq. Hər bir rəqəmsal valyuta vahidinin izlənilə bilən unikal kodu olduğu üçün çirkli pulların yuyulması, vergidən yayınma və qanunsuz maliyyə əməliyyatlarının qarşısı daha rahat alınacaq. Ekspertlər bildirirlər ki, mərkəzi bankların rəqəmsal valyutaya keçidi ənənəvi bank sistemini aradan qaldırmayacaq, lakin onları daha şəffaf, çevik və rəqabətədavamlı iş rejiminə keçməyə məcbur edərək gələcəyin maliyyə arxitekturasını kökündən dəyişəcək.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Azərbaycan neftinin bir bareli 118,53 dollara yüksəlib
Dünya bazarlarında "Azeri Light" (CIF) markalı Azərbaycan nefti bahalaşıb.Citypost.az xəbər verir ki, Azərbaycan neftinin 1 barelə olan qiyməti 2,27 dollar və ya 1,95% artaraq 118.53 ABŞ dolları olub.Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin əvvəlki qiyməti 116,26 ABŞ dolları təşkil edib.Xatırladaq ki, Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.
20 Oktyabr 2026, 10:38
Azərbaycan neft bitumu ixracını 3,5 dəfə artırıb
Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycan 14 min 948,33 ton neft bitumu ixrac edib.Citypost.az Dövlət Gömrük Komitəsinə (DGK) istinadən verdiyi xəbərə görə, bu həcmdə neft bitumunun dəyəri 4 milyon 629,25 min ABŞ dolları təşkil edib.Bu, 2025-ci ilin 9 ayı ilə müqayisədə müvafiq olaraq 3,5 dəfə və 4,1 dəfə çoxdur.Ötən 9 ay ərzində neft bitumunun ölkənin ümumi ixracında payı 0,02 % olub.Xatırladaq ki, SOCAR-ın Heydər Əliyev adına NEZ-i regionumuzun yeganə neft emalı müəssisəsi olaraq, Azərbaycanın "Ai-92", dizel və təyyarə yanacağı kimi yanacaq məhsulları ilə təmin etməklə yanaşı, SOCAR-ın Azərbaycandakı neft-kimya müəssisələrini də xammal ilə təchiz edir. Zavodda istehsal edilən məhsulun bir qismi...
19 Oktyabr 2026, 13:17
Azərbaycan nefti 128 dollar civarında ticarət olunur
Dünya bazarlarında "Azeri Light" (CIF) markalı Azərbaycan nefti ucuzlaşıb.Citypost.az xəbər verir ki, Azərbaycan neftinin 1 barelə olan qiyməti 3,75 dollar və ya 2,85% azalaraq 127,87 ABŞ dolları olub.Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin əvvəlki qiyməti 131,62 ABŞ dolları təşkil edib.Xatırladaq ki, Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.
14 Oktyabr 2026, 09:47
Azərbaycan neftinin qiyməti 131 dolları ötüb
Dünya bazarlarında "Azeri Light" (CIF) markalı Azərbaycan nefti bahalaşıb.Citypost.az xəbər verir ki, Azərbaycan neftinin 1 barelə olan qiyməti 0,81 dollar və ya 0,62 artaraq 131,62 ABŞ dolları olub.Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin əvvəlki qiyməti 130,81 ABŞ dolları təşkil edib.Xatırladaq ki, Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.
13 Oktyabr 2026, 09:39
Azərbaycan qeyri-neft-qaz ixracını 20 %-dən çox artırıb
Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanın qeyri-neft-qaz sektoru üzrə ixracının dəyəri (qeyri-monetar qızıl istisna olmaqla) ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 20,5 % artaraq 3,2 milyard ABŞ dolları təşkil edib.Citypost.az bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinə istinadən xəbər verir.Təkcə sentyabrda isə ölkənin qeyri-neft-qaz sektoru üzrə ixracının dəyəri 1 il əvvələ nisbətən 50,2 % çox - 372,8 milyon ABŞ dolları olub.Ümumilikdə bu dövr ərzində yeyinti məhsulları üzrə ixracın dəyəri 17,2 % artaraq 78,8 milyon ABŞ dolları, qeyri-yeyinti məhsulları üzrə ixracın dəyəri isə (qeyri-monetar qızıl istisna olmaqla) 47,8 % artaraq 267,5 milyon ABŞ dolları olub.Məlumata görə, hesabat dövründə şəkər və şəkərdən...
12 Oktyabr 2026, 12:49
Azərbaycan neftinin qiyməti 125 dolları ötüb
Dünya bazarlarında "Azeri Light" (CIF) markalı Azərbaycan nefti bahalaşıb.Citypost.az xəbər verir ki, Azərbaycan neftinin 1 barelə olan qiyməti 4,51 dollar və ya 3,74% artaraq 125,19 ABŞ dolları olub.Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin əvvəlki qiyməti 120,68 ABŞ dolları təşkil edib.Xatırladaq ki, Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.
08 Oktyabr 2026, 09:35
