Dadaş Bünyatzadə kimdir? -Orxan Saffari yazır

Dadaş Bünyadzadə küçəsi şəhərin aktiv küçələrindən biridir. 

O cümlədən, elə Dadaş Bünyadzadənin özü də bolşevizmə aktiv xidmət edən, Cümhuriyyətin süquta uğramasına çalışan tarixi simalardandır. 

Başqa sözlə, o, Azərbaycanda kommunist təşkilatlanmasının üç əsas simasından biridir. 

Bəs görəsən, onun çirkin əməllərinə nələr daxildir?

Bünyadzadə 1920-ci il 11–12 fevralda Bakıda keçirilən Azərbaycan kommunist təşkilatlarının I qurultayında Bakı Komitəsi, Hümmət və Ədalətin birləşməsi nəticəsində yaradılan Azərbaycan Kommunist Partiyasının formalaşmasında fəal iştirak edib. 

Bundan başqa, AXC-yə qarşı silahlı mübarizənin hazırlanmasında da biləvasitə canla-başla iştirak edib.

Xain xidmətinə görə, qurultaydan sonra Bünyadzadə hərbi-inqilab qərargahının və onun əməliyyat qurumunun üzvü də seçilib. 

Bünyadzadə eyni zamanda fəhlə döyüş dəstələrinin təşkilinə və silahlandırılmasına rəhbərlik edirdi. 

Şübhəsiz, Bünyadzadənin çirkin əməlləri bir və ya iki deyil. 

O, həmçinin Cümhuriyyət hakimiyyətinə qarşı mitinqlərinin də təşkilatçılarından olub.

Konkret desək, 1920-ci il 15 martda Bakı Fəhlə klubunda keçirilən mitinqin təşkilatçılarından və fəal iştirakçılarından biri Dadaş Bünyadzadə idi. 

Bu əməlinə görə, AXC hakimiyyəti onu həmin dövrdə silahlı üsyan hazırlayan qurumun üzvü kimi həbs etmiş və ölüm cəzasına məhkum etmişdi. 

Lakin aprelin 28-də bolşeviklərin hakimiyyəti ələ keçirməsi onun edam edilməsinin qarşısını aldı. 

Təsəvvür edin, Cümhuriyyətin məhkəməsi onu dövlətə qarşı silahlı üsyana hazırlıqda təqsirli bilir və bir neçə həftə sonra həmin siyasi xətt qalib gəlir. 

Bu, yəqin ki, taleyin yox, tarixin ironiyasıdır. 

Dadaş Bünyadzadə xəyanətkar xidmətlərinə görə, digər xəyanətkar yoldaşları kimi yüksəlməkdə davam edir, yüksəldikcə əməllərinin çirkinliyini artırırdı. 

Bu səbəbdir ki, bolşeviklərin Azərbaycanda hakimiyyəti ələ keçirməsindən sonra yeni hakimiyyətin ən yüksək orqanlarından birinə də daxil oldu.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Yəni 28 aprel 1920-dən sonra yaradılan Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin (AMİK) üzvü oldu.

Başqa sözlə, onun rolu sadəcə “bolşevik tərəfdarı” olmaqla bitmirdi, Cümhuriyyətin yerinə qurulan sovet hakimiyyətinin idarəçilik mexanizminin də içində idi.

Gözlərinə qan daman Bünyadzadə, Cümhuriyyət hakimiyyətinin süqutundan dərhal sonra repressiv sovet idarəçiliyində iştirak etdi.

Bunun ən konkret nümunələrindən biri 1920-ci ilin mayında Tərtər üsyanının yatırılmasıdır. 

Mənbələrdə də Dadaş Bünyadzadənin Çingiz İldırımla birlikdə üsyanın yatırılması üçün bölgəyə göndərildiyi göstərilir. 

Daha mühüm fakt isə budur ki, 18 may 1920-ci il tarixli Azərbaycan İnqilab Komitəsinin qərarı ilə Dadaş Bünyadzadə Qarabağın fövqəladə komissarı təyin edilmişdi. 

Bu vəzifə artıq sovet hakimiyyətinin bölgədə möhkəmləndirilməsi və yeni siyasi sistemə müqavimətin qarşısının alınması ilə birbaşa bağlı idi.

Bəs Bünyadzadənin “Cümhuriyyətin süqutundakı rolu”nu necə ifadə etmək olar?

Ən dəqiq ifadə belədir:

Dadaş Bünyadzadə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutunu hazırlayan daxili bolşevik təşkilatlanmasının fəal iştirakçılarından biri olmuş, AXC-yə qarşı silahlı üsyanın hazırlanmasında rol almış, fəhlə döyüş dəstələrinin təşkilinə və silahlandırılmasına rəhbərlik etmiş, 1920-ci ilin martında AXC hakimiyyətinə qarşı mitinq təşkilatçılarından biri kimi həbs edilmiş, aprelin 28-də bolşevik hakimiyyətinin qurulmasından sonra isə yeni sovet hakimiyyətinin rəhbər orqanlarına daxil olmuşdur.

Dadaş Bünyadzadə həyatında baş verən ən layiqli hadisə isə onun da qiymətinin həyatda olarkən xidmət etdiyi rejim tərəfindən verilməyidir. Yəni həbs edilməsi və güllələnməsi. 

Belə ki, o, əvvəlcə Gürcüstan SSR Dövlət Təhlükəsizlik orqanları tərəfindən tutulub, daha sonra Bakıya göndərilərək Azərbaycan SSR NKVD-sinin sərəncamına verilib. 

Ona “Azərbaycanda antisovet, üsyançı, casus-terrorçu və burjua-millətçi təşkilatın mərkəzinin üzvü olmaq” kimi ittihamlar irəli sürüldü. 

Daha sonra isə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyası onu ölüm cəzasına məhkum etdi və Moskvadakı Kommunarka poliqonunda güllələndi. 

Onun həyatının, daha dəqiq, ölümünün maraqlı tərəfi budur ki, 1920-ci ildə Sovet hakimiyyətinin Azərbaycanda qurulmasında iştirak edən və Cümhuriyyətə qarşı mübarizə aparan Bünyadzadə, 17 il sonra həmin sovet sisteminin repressiya maşını tərəfindən məhv edildi.

Baxmayaraq ki, 1955-ci ildə ölümündən sonra bəraət də aldı.