Ciddi risklər meydana çıxa bilər -Şəmsi Qoca

Yaxın Şərqdə müharibənin genişlənməsi Azərbaycanın birbaşa iştirak etmədiyi qarşıdurmanın nəticələrindən kənarda qala bilməyəcəyini göstərir. İranla ABŞ və İsrail arasında müharibə, Hörmüz boğazında gəmiçiliyə yaranan təhlükələr, enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər və regional təhlükəsizlik böhranı Azərbaycanın iqtisadi və siyasi maraqlarına təsir edə bilər. Bu təsir birmənalı deyil: bəzi sahələrdə əlavə imkanlar yarana, digər sahələrdə isə ciddi risklər meydana çıxa bilər.

Bunu CityPost.az-a açıqlamasında ekspert Şəmsi Qoca bildirib.

Şəmsi Qoca bildirib ki,Azərbaycanın iqtisadiyyatı üçün ən mühüm məsələlərdən biri enerji bazarındakı vəziyyətdir. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi, digər şərtlər sabit qaldıqda, neft ixrac edən ölkələrin gəlirlərini artıra bilər.

"Lakin qiymət artımını avtomatik iqtisadi üstünlük kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Müharibə dünya iqtisadiyyatının zəifləməsinə, istehsalın və daşımaların bahalaşmasına, ticarət tərəfdaşlarında tələbatın azalmasına səbəb olarsa, yüksək neft qiymətlərindən əldə olunan gəlirin bir hissəsi başqa sahələrdəki itkilərlə kompensasiya edilə bilər.

Hörmüz boğazı ətrafındakı böhran Azərbaycanın enerji maraqları baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycan neftini əsasən öz ixrac marşrutları vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarır. Bu, ölkənin Hörmüz boğazından birbaşa asılılığını azaldır. Bununla belə, beynəlxalq neft bazarı vahid sistem kimi fəaliyyət göstərir. Fars körfəzində daşımaların pozulması dünya qiymətlərinə, tanker bazarına, sığorta haqlarına və alıcıların qərarlarına təsir edir. Buna görə Azərbaycan alternativ marşrutlara malik olsa da, qlobal enerji böhranının nəticələrindən tam təcrid olunmur.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Azərbaycan üçün ikinci mühüm istiqamət nəqliyyat və logistika sahəsidir. Asiya ilə Avropa arasında alternativ daşımalar, Xəzər üzərindən keçən marşrutlar və regional dəhlizlər beynəlxalq ticarətdə əhəmiyyətini artıra bilər. Yaxın Şərqdə qeyri-sabitlik bəzi şirkətləri daha təhlükəsiz marşrutlar axtarmağa sövq edə bilər. Bu, Azərbaycanın tranzit imkanlarını genişləndirmək üçün şərait yarada bilər. Lakin belə fürsətin real iqtisadi nəticəyə çevrilməsi avtomatik deyil. Limanların, dəmir yollarının və sərhəd keçidlərinin imkanları, tariflər, daşımaların sürəti və qonşu ölkələrlə koordinasiya həlledici olacaq.

İranla qonşuluq Azərbaycanın təhlükəsizlik hesablamalarında xüsusi yer tutur. İki ölkə arasında sərhəd, ticarət və nəqliyyat əlaqələri mövcuddur. İran ərazisində müharibənin genişlənməsi sərhəd bölgələrində təhlükəsizlik riskləri yarada, iqtisadi əlaqələri çətinləşdirə və regional layihələrə təsir göstərə bilər. Buna görə Azərbaycanın marağı münaqişənin öz sərhədlərinə yaxınlaşmaması, qonşu ölkələrdə sabitliyin qorunması və gərginliyin diplomatik yollarla azaldılmasıdır.

Bu vəziyyətdə Azərbaycanın xarici siyasətində tarazlığın qorunması da mühümdür. Azərbaycan İsraillə əməkdaşlıq edir, eyni zamanda İranla qonşuluq münasibətlərinə malikdir və müxtəlif beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrini inkişaf etdirir. Regiondakı müharibə bu münasibətlərin hər birinə fərqli təsir göstərə bilər. Bir tərəflə əməkdaşlığın digər tərəflə münasibətlərə mənfi təsir etməməsi üçün diplomatik kanalların açıq saxlanılması, mövqelərin aydın ifadə olunması və milli maraqların ardıcıl müdafiəsi vacibdir.

Enerji təhlükəsizliyi məsələsi də daha geniş məna qazanır. Müharibə dövlətlərə göstərir ki, enerji resurslarının mövcudluğu təkbaşına kifayət etmir; onların təhlükəsiz daşınması və etibarlı bazarlara çatdırılması da vacibdir. Azərbaycan üçün bu, ixrac marşrutlarının dayanıqlığını artırmaq, enerji infrastrukturunu qorumaq və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı möhkəmləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, dünya enerji sistemində dəyişikliklər sürətləndikcə yalnız neft və qaz gəlirlərinə arxalanmamaq, iqtisadiyyatın digər sahələrini inkişaf etdirmək də strateji məsələ olaraq qalır.

Müharibənin iqtisadi təsiri gündəlik həyatda da hiss oluna bilər. Enerji və nəqliyyat xərclərinin artması idxal olunan məhsulların qiymətinə təsir göstərə bilər. Beynəlxalq tədarük zəncirlərində yaranan problemlər istehsalçıların və istehlakçıların xərclərini yüksəldə bilər. Buna görə hökumətin və biznesin bazardakı dəyişiklikləri izləməsi, mümkün riskləri əvvəlcədən qiymətləndirməsi və ticarət əlaqələrini şaxələndirməsi əhəmiyyətlidir.

Bununla yanaşı, böhranın Azərbaycana müsbət təsir göstərə biləcəyi sahələr də var. Enerji tədarükünün şaxələndirilməsinə marağın artması Azərbaycan kimi ixracatçı ölkələrin strateji əhəmiyyətini yüksəldə bilər. Alternativ nəqliyyat marşrutlarına tələbatın artması isə ölkənin tranzit mövqeyini gücləndirmək imkanı yarada bilər. Ancaq bu imkanlardan istifadə etmək üçün uzunmüddətli planlaşdırma, infrastruktur yatırımları və sabit biznes mühiti lazımdır. Yalnız böhran nəticəsində qiymətlərin artmasına ümid etmək dayanıqlı inkişaf strategiyası sayıla bilməz.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə yaranmış vəziyyəti yalnız təhlükə və ya fürsət kimi deyil, hər ikisini özündə birləşdirən mürəkkəb proses kimi qiymətləndirməkdir. Hərbi münaqişənin uzanması, Hörmüz boğazında gəmiçiliyin uzun müddət pozulması və yeni dövlətlərin qarşıdurmaya cəlb olunması regional riskləri artıra bilər. Əksinə, davamlı atəşkəs və diplomatik razılaşma enerji bazarının sabitləşməsinə, ticarət əlaqələrinin bərpasına və yeni iqtisadi imkanların yaranmasına şərait yarada bilər.

Nəticə etibarilə, Yaxın Şərqdəki müharibə Azərbaycan üçün nə avtomatik qazanc, nə də qaçılmaz itki deməkdir. Son nəticə ölkənin iqtisadi dayanıqlığından, ixrac marşrutlarının etibarlılığından, diplomatik çevikliyindən və riskləri vaxtında qiymətləndirmək bacarığından asılı olacaq. Azərbaycanın əsas marağı regionda sülhün və sabitliyin bərpasıdır. Çünki uzunmüddətli iqtisadi inkişaf üçün yüksək enerji qiymətlərindən daha vacib olan amil təhlükəsiz bazarlar, işlək nəqliyyat yolları və proqnozlaşdırıla bilən siyasi mühitdir",-deyə ekspert bildirib.