Dünya iqtisadiyyatında dollardan imtina cəhdi: Yeni valyuta sistemi işləyəcəkmi?
Siyasət 04 Avqust 2026, 10:48
4060
Dünya maliyyə sistemində ikinci Dünya müharibəsindən bu yana hökmranlıq edən ABŞ dollarının mövqeləri son illərdə kəskin müzakirələrlə üz-üzədir. Vaşinqtonun qlobal maliyyə rıçaqlarından geostrateji silah kimi istifadə etməsi, sanksiyalar və dollara əsaslanan hesablaşmaların dondurulması riskləri bir çox ölkələri alternativ yollar axtarmağa vadar edib. Çin, Rusiya, Hindistan və BRICS blokuna daxil olan digər yüksələn iqtisadiyyatlar ticarətdə dedollarlaşma (dollardan imtina) prosesini sürətləndirərək yeni milli və ya ortaq valyuta sisteminin bünövrəsini qoymağa çalışırlar.
Citypost.az xəbər verir ki, rəsmi statistikalar və real göstəricilər də qlobal mənzərənin dəyişdiyini subut edir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) rəsmi məlumatlarına əsasən, 2000-ci ildə dünya mərkəzi banklarının valyuta ehtiyatlarında ABŞ dollarının payı 70%-dən yuxarı olduğu halda, hazırda bu göstərici təxminən 58%-ə qədər geriləyib. Bununla yanaşı, Beynəlxalq Banklararası Maliyyə Kanalları Şəbəkəsinin (SWIFT) statistikasına görə, qlobal ticarət hesablaşmalarında Çin yuanının payı son illərdə rekord həddə çataraq 4,5%-dən çox payla artıq yapon yenini geridə qoyub və ilk üçlükdə mövqeyini möhkəmləndirib.
Qlobal ticarətdə milli valyutalarla hesablaşmaların payı kəskin şəkildə artsa da, dolların yerini alacaq vahid bir sistemin qurulması heç də asan başa gəlmir. Şərq və Cənub ölkələrinin təşəbbüsləri müəyyən dərəcədə regional ticarəti asanlaşdırsa da, beynəlxalq maliyyə mütəxəssisləri vahid BRICS valyutasının və ya tamamilə dollarsız qlobal iqtisadiyyatın yaxın gələcəkdə tam gücü ilə işləyəcəyinə şübhə ilə yanaşırlar.
Yeni valyuta sisteminin qarşısındakı ən böyük maneə tərəfdaş ölkələr arasındakı iqtisadi və siyasi balanssızlıqlardır. Məsələn, Çin yuanı qlobal hesablaşmalarda payını artırmağa çalışsa da, Pekin hökumətinin öz valyutası üzərindəki sərt nəzarəti və kapitalın sərbəst hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətlər yuanın universal ehtiyat valyuta olmasına mane olur. Eyni zamanda, Hindistan kimi böyük iqtisadiyyatların öz valyutası olan rupinin Çin yuanı ilə əvəzlənməsinə qarşı çıxması və blok daxilindəki geostrateji rəqabət ortaq bir pul vahidinin buraxılmasını çətinləşdirir.
Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, gələcəyin maliyyə xəritəsi tək bir valyutanın mütləq hakimiyyətindən çox, çoxqütblü valyuta modelinə doğru irəliləyir. Ticarətdə mərkəzsizləşdirilmiş rəqəmsal valyutaların (CBDC) və qızıl təminatlı yeni hesablaşma mexanizmlərinin tətbiqi dolların monopoliyasını zəiflədə bilər. Dollar yakın illərdə dərhal öz taxtını itirməsə də, qlobal iqtisadiyyat artıq tək bir mərkəzdən asılı olmayan, daha mürəkkəb və çoxvalyutalı yeni dövrün qapısındadır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Ceyhun Bayramov İƏT-in Baş katibi ilə görüşüb
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Azərbaycanda səfərdə olan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Baş katibi İsmail Ould Şeyx Əhmədlə görüşüb.Citypost.az xəbər verir ki, bu barədə Ceyhun Bayramov “X” hesabında paylaşım edib.Nazir Baş katibi vəzifəyə təyin olunması münasibətilə bir daha təbrik edib və ona fəaliyyətində uğurlar arzulayıb.Görüşdə Azərbaycan–İƏT əməkdaşlığının gücləndirilməsi, Azərbaycanın Təşkilata qarşıdakı sədrliyinin prioritetləri və 2027-ci ildə Bakıda keçiriləcək İƏT Sammitinə hazırlıq məsələləri müzakirə olunub.Ceyhun Bayramov İƏT-in Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə uzun illər ərzində göstərdiyi dəstəyə görə minnətdarlığını bildirib.Tərəflər, həmçinin Təşkilatın səmərəliliyinin artırılması, müsəlman dünyasının üzləşdiyi çağırışlara çevik reaksiyanın təmin edilməsi üçün institusional islahatların əhəmiyyətini vurğulayıblar.Görüşdə İƏT-ə üzv dövlətlər...
26 Oktyabr 2026, 19:09
Hikmət Hacıyev: Ermənistan Azərbaycan xalqından üzr istəməlidir
"Müəyyən hadisələr var ki, onu tarixdən silə bilmərik”.Citypost.az xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev “Bakı Mədəniyyət və Media Dialoqu Platforması” çərçivəsində keçirilən “Sülhün dili və dezinformasiyaya qarşı mübarizə” mövzusunda xüsusi sessiyada deyib."Amma biz revanş almaq niyyətində deyilik. Əbədi sülhün baş verməsi üçün hələ də addımlar atılmalı, təşəbbüslər irəli sürülməlidir. Ermənistan Azərbaycan xalqından üzr istəməlidir. Ermənistan cəmiyyəti 30 il öz doğma yurduna qayıda bilməyən azərbaycanlılara üzr ünvanlamalıdır”, - Prezidentin köməkçisi deyib....
26 Oktyabr 2026, 16:01
Hikmət Hacıyev: CNN-in Azərbaycanla bağlı məqaləsi tamamilə yanlış idi
CNN-in İran-İsrail müharibəsi dövründə Azərbaycanla bağlı dərc etdiyi məqalə tamamilə yanlış idi.Citypost.az xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev “Bakı Mədəniyyət və Media Dialoqu Platforması” çərçivəsində keçirilən “Sülhün dili və dezinformasiyaya qarşı mübarizə” mövzusunda xüsusi sessiyada deyib.Prezidentin köməkçisi bildirib ki, texniki olaraq bu, mümkünsüz idi: “İsrail necə hərbi avadanlığı bura daşıya bilər?! Bu olsa, bunu görmək peykdən və ya başqa qurğulardan görmək çox asandır. Bu iddialar mümkün deyildi. Azərbaycan elə coğrafiyda yerləşirdi ki, bu iddialar mümkün deyildi. Bu yalnız sosial mediada deyil, peşəkar mediada da dezinformasiyalar baş verir.Bu, Azərbaycan əleyhinə...
26 Oktyabr 2026, 15:58
Berendsen: Azərbaycanın sülh prosesində liderliyi təqdir olunur
"Azərbaycanın sülh prosesində liderliyi çox yüksək qiymətləndirilir”.Citypost.az xəbər verir ki, bunu Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendsen Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla birgə mətbuat konfransında deyib.Nazir bildirib ki, Niderland bir çox ölkələrdə minatəmizləmə fəaliyyətinə dəstək göstərir: “Azərbaycanda da bu imkanı araşdırıb nəzərdən keçirə bilərik”.
26 Oktyabr 2026, 13:33
Ceyhun Bayramov Niderland XİN rəhbəri ilə regional məsələləri müzakirə edib
Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendsen ilə onun Azərbaycana səfəri çərçivəsində geniş tərkibdə görüş keçirib.Citypost.az xəbər verir ki, görüşdə Azərbaycan-Niderland münasibətlərinin mövcud vəziyyəti və perspektivləri, siyasi dialoqun gücləndirilməsi, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, su idarəçiliyi, innovasiya və təhsil sahələrində əməkdaşlıq üçün yeni imkanların araşdırılması müzakirə olunub.Nazirlər Azərbaycan-Niderland Münasibətlərinin İnkişafına dair 2026–2028-ci illər üzrə Yol Xəritəsinin ikitərəfli əməkdaşlığın irəliləməsi üçün mühüm çərçivə sənədi kimi qəbul edilməsini alqışlayıblar.Həmçinin yüksəksəviyyəli təmasların, mütəmadi siyasi məsləhətləşmələrin və biznes əlaqələrinin daha da sıxlaşdırılmasının əhəmiyyəti vurğulanıb.Müzakirələr, eyni zamanda, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı, regional inkişafları və...
26 Oktyabr 2026, 13:19
Niderland XİN rəhbəri Azərbaycandan sonra Ermənistana gedəcək
Niderlandın xarici işlər naziri Tom Berendsen Azərbaycandan sonra Ermənistana səfər edəcək.Citypost.az xəbər verir ki, Berendsen bu barədə “X” hesabında paylaşım edib.O bildirib ki, səfər çərçivəsində hər iki ölkə ilə əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi, həmçinin Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi müzakirə olunacaq.“Azərbaycan və Ermənistanla əməkdaşlığımızı daha da dərinləşdirmək üçün bu həftə hər iki ölkəyə səfər edirəm. Həmçinin həmkarlarım Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyanla Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi barədə danışacağam. Niderland davamlı sülhə doğru atılacaq növbəti addımları dəstəkləyir”, – Berendsen qeyd edib.This week, I am visiting Azerbaijan and Armenia to further deepen our cooperation with both countries. I will also discuss the Azerbaijan-Armenia peace process...
26 Oktyabr 2026, 11:53
