Neytral ölkə statusu nə deməkdir? – Müharibə zamanı bu dövlətlərin öhdəliyi

Beynəlxalq hüquqda və geosiyasətdə xüsusi çəkiyə malik olan neytrallıq statusu bir dövlətin digər ölkələr arasında baş verən silahlı münaqişələrdən kənarda qalmaq, hərbi ittifaqlara qoşulmamaq və tərəf tutmamaq barədə rəsmi öhdəliyidir. Beynəlxalq münasibətlər tarixində bu status sadəcə "müharibədə iştirak etməmək" kimi səthi görünsə də, əslində 1907-ci il Haaqa konvensiyaları ilə tənzimlənən, həm münaqişə tərəfləri, həm də neytral dövlətin özü üçün sərt hüquqi və hərbi öhdəliklər müəyyənləşdirən mürəkkəb bir rejimdir.

Citypost.az xəbər verir ki, neytrallığın əsas prinsipi müharibə edən tərəflər arasında tam bərabərlik və qərəzsizlik nümayiş etdirməkdir. Neytral statuslu bir ölkə münaqişədə olan tərəflərdən heç birinə hərbi dəstək verə, öz ərazisini, hava və ya dəniz məkanını hərbi məqsədlər üçün istifadəyə təqdim edə bilməz. Bu, silah, sursat və hərbi texnika tədarükünə, eləcə də döyüşən tərəflərin qoşunlarının, kəşfiyyat məlumatlarının və ya hərbi tranzitinin həmin ərazidən keçməsinə tam qadağanı əhatə edir. Hətta dinc dövrdə belə, daimi neytral ölkələr NATO kimi hərbi-siyasi bloklara üzv ola bilməz və öz torpaqlarında xarici hərbi bazaların yerləşdirilməsinə icazə vermirlər.

Bununla belə, neytrallıq tam müdafiəsizlik və ya silahsızlıq demək deyildir. Əksinə, beynəlxalq hüquqa görə, neytral dövlət öz ərazisini və bu statusunu qorumaq üçün kifayət qədər güclü orduya malik olmalı və ərazisinin döyüşən tərəflər tərəfindən pozulması cəhdinə silahlı müqavimət göstərməlidir. İsveçrənin əsrlər boyu saxladığı "silahlı neytrallıq" modeli buna ən bariz nümunədir; burada məqsəd potensiyal təcavüzkara göstərməkdir ki, neytral zonanı pozmaq hərbi baxımdan həddindən artıq baha başa gələcəkdir.

Qeyd olunmalıdır ki, neytrallıq rejimi yalnız hərbi sahəyə şamil edilir və bu, dövləti beynəlxalq siyasətdən və ya humanitar məsələlərdən ayırmır. Neytral ölkələr münaqişə tərəfləri arasında vasitəçilik missiyası həyata keçirə, sülh danışıqlarına ev sahibliyi edə, əsirlərin dəyişdirilməsi və humanitar yardımların çatdırılmasında fəal rol oynaya bilərlər. Müasir dünyada iqtisadi və siyasi inteqrasiyanın dərinləşməsi ilə neytrallıq anlayışı da transformasiyaya uğrayır, lakin bu status hələ də qlobal gərginliklər fonunda dövlətlərin suverenliyini və təhlükəsizliyini sığortalayan əsas mexanizmlərdən biri olaraq qalmaqdadır.

Səkinə Yusifova/Citypost.az

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ