Azərbaycana xəyanət edən ziyalı -Orxan Saffari yazır
Söz adamı 26 Avqust 2026, 15:56
4471
Obrazlı desək, Ruhulla Axundov Azərbaycana xainlik edənlər arasında ən savadlı adamlardan idi.
O, Azərbaycan sovet dövlət və partiya xadimi, publisist, alim, 1919-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü, Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi olub.
Etdiyi bütün iyrənc əməllərə baxmayaraq, onun ədəbi-elmi fəaliyyətin siyasi fəaliyyətindən ayrıdır və qiymətləndirilməlidir.
Belə ki, Ruhullq Axundov Azərbaycan dilinin elmi terminologiyasını hazırlayıb.
Ancaq eyni zamanda latın əlifbasına keçidin qızğın tərəfdarlarından və təşkilatçılarından biri olub.
Marksın əsərlərini də Azərbaycan dilinə ilk dəfə Ruhulla Axundov tərcümə edib.
Bu səbəbdir ki, hətta 1954-cü ildə Mircəfər Bağırov dindirilən vaxt Ruhuıla Axundovun həbsinə Stalindən icazə istədiyini xatırladıb və demişdi ki, Stalin əvvəlcə Bağırovdan onu əvəz edəcək, Azərbaycan dilini onun qədər mükəmməl bilən, tərcüməçi, redaktor, rəhbərlik təcrübəsi olan başqa adam olduğunu soruşmuşdu.
Ruhulla Axundovun Azərbaycana xəyanəti 1919-cu ildən başlamışdı.
Belə ki, Axundov 1919-cu ilin may ayında kommunist partiyasına üzv olaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qarşı əks fəaliyyət göstərib.
Məsələn, konkret olaraq Ruhulla Axundov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutuna kömək etmək məqsədilə 1920-ci ilin yanvarında bir qrup kommunistlə Moskvaya gedərək, XI ordunun 27 aprel 1920-ci il işğalı zamanı düşmənə dəstək verib.
Azərbaycana xüsusi nifrəti ilə seçilən Ruhulla Axundovun 1927-ci ilin noyabrında xalq maarif komissarı məruzəsini dinləyir və ümumi ibtidai təhsilə keçmək üçün hazırlıq işlərinə başlamaq haqqında qərar qəbul edir.
1928-ci ildə Ruhulla Axundovun tapşırığı ilə "Kommunist" qəzeti gənc nəslin millət və din əleyhinə tərbiyə edilməsi üçün bir sıra məsələlər təklif etmişdi.
Məsələn, təkliflərdə qeyd edilirdi ki, millətçi
müəllimlər məktəblərdən çıxarılmalıdır, müəllimlərin proletar sinfindən olmasına əhəmiyyət verilməlidir, komsomol və pioner dərnəkləri məktəblərdə kəndli fəaliyyətlərini artırmalı və millət əleyhinə proqramlarını çoxaltmalıdırlar.
Bundan başqa, Azərbaycanda milli və dini bayramların tamamilə ləğv edilərək bunların yerinə inqilab bayramları qoyulmalıdır.
Heç şübhəsiz, onun həbsini, güllənməsini sürətləndirən əsas məsələlərdən biri də Ruhulla Axundovun savadı, əsl sosializmin nə olduğunu bilməsi idi.
Təbii ki, Stalinə savadlı, əsl sosializmin nə olduğunu yaxşı bilən Ruhulla Axundov sərf etməzdi.
Həmçinin oxuyun
Bu səbəbdir ki, milli-mənəvi dəyərlərə qarşı mübarizə aparan rəhbərlərdən olduğu üçün, Bağırovun da əsas mübarizə hədəfi olmuşdur.
Ruhulla Axundov Mart Soyqırımında da “fərqlənirdi”.
Dəqiq desək, o, qırğınlar törədildiyi günlərdə əhalini "daşnakların silahsız sakinlərə toxunmayacağına" inandırmağa və xalqı passiv müdafiəyə səsləməyə çalışan bir adam idi.
Azərbayacana və azərbaycanlılara zərəri ölçüyəgəlməz olan Ruhulla Axundovun məhv etdiyi həyatlar arasında Azərbaycan boyakarı, qrafiki və Əməkdar rəssamı Ələkbər Rzaquliyev də var.
O, əvvəlcə, pantürkizm ideyalarını təbliğ etməkdə günahlandırılaraq həbs edilmişdi.
Daha dəqiq, onu İbrahim adlı türkçü dostu ilə yaxınlığına görə "xalq düşməni" elan olunaraq uydurma ittihamla altı illiyinə Arxangelskə sürgünə yollayıblar.
Ancaq məsələ bununla bitmir.
Görkəmli rəssam sürgündən canını qurtarıb Bakıya gələndə küçədə qəfildən bolşevik rəhbərlərindən olan Ruhulla Axundovla qarşılaşır və bu qarşılaşma onun həyatını yenidən zindana çevirir.
Azərbaycana xüsusi nifrəti olan Axundov rəssamın belə tez azadlığa çıxmasına qəzəblənərək dərhal onun yenidən sürgün edilməsi üçün əmr verir.
Beləliklə, Rzaquliyev ikinci dəfə həbs olunaraq şaxtalı Şimala - Solovkiyə göndərilir.
Bir alim, yaradıcı adam başqa bir yaradıcı adama qarşı bu cür bir iş tutmaq üçün nə qədər nifrətkar olmalı idi?
Ancaq sirkə nə qədər tünd olsa, öz qapını çartladar misalı, rejimə etdiyi xidmətlərin sonunda elə rejim tərəfindən “qiymətləndirilən”Ruhulla Axundov, 17 dekabr 1937-ci ildə həbs edildi.
Qısa müddət sonra - 1938-ci ildə də güllələndi.
1956-cı ildə Axundova rəsmi bəraət verilsə də, bu qərar onun 1920–30-cu illərdə Azərbaycan xalqına qarşı aparılan siyasətdəki rolunu tarixdən silə bilmədi.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Anna Axmatovaya -Saday Şəkərlinin şeiri
...qalıb ürəyimdə zülmün çatları,bir də qollarımda qandalın yeri,düzgün işləmədi qum saatları,yerimdə sayıramillərdən bəri,hələ də qaradırdamarımda qan, gözlərim dünyanıqanlı görmədə, bir Saday qartaldırazad, firavan, bir Saday hələ dəölür türmədə,elə hey nəmlidirgözlərim, sudur, qurutmaq çətindirbu kəhrizləri, sanki dən səpilmişquş axurudur,qolumda saralanqandal izləri...Saday Şəkərli
26 Oktyabr 2026, 13:29
Samir Feyruzov: Yazıçılıq istedadla yanaşı intellekt də tələb edir
Bizim cəmiyyətdə savadlılıq heç vaxt yüksək səviyyədə olmayıb, kütləvi savadsızlıq həmişə öndə dayanıb. Məhz buna görə də azacıq bicliyi olan, amma heç bir intellekti, savadı və əxlaqı olmayan şəxslər, xüsusilə də yazıçılar bu savadsız cəmiyyəti təəccübləndirə biliblər. Onlara ziyalı deyib efirlərə dırmaşdırırlar. Əyyaş, ailə-uşağını küçələrə atan, kitabdan-mütaliədən uzaq, amma özünü kitab əhli, Kafkadan bir iki əsər oxuyub dərin mütaliəçi kimi göstərən, hökumətdən yararlanmaq üçün hər cür məxfi alçaqlığa imza atan yazıçıların gəlişi gözəl və dərin tülkülüyə əsaslanan fikirləri çoxlarını təəccübləndirir.Bu adamların özlərini qabaqcıl fikir adamı və ziyalı kimi göstərmək üçün Mirzə Cəlilə istinad etmələri də təsadüfi deyil. Çünki Mirzə Cəlillə...
26 Oktyabr 2026, 12:08
Məzarlıqda bitən yovşan... Rüstəm Behrudi
Ətrin öldürdü məni,Bağrım oldu yenə şan-şan.Gördüm ki, boş bir məzaraYenə məndən danışırsan,Məzarlıqda bitən yovşan.Əlim qoynumda gəlmişəm,Əfv et, hönkürüb ağlasam;Öz qəbrim üstə qoyacam,Sənnən bir dəstə bağlasam,Məzarlıqda bitən yovşan.Sən arxasız, mən kimsəsiz,Sənnən axır göz yaşlarım;Burda daşlar daş deyil ki,Bacılarım, qardaşlarım,Məzarlıqda bitən yovşan.Bu son bahar da ölmədim,Ölmədim, yaz, yaz günaha.Mən öz tabutundan tutub,Dönən bir ölüyəm dahaMəzarlıqda bitən yovşan.Məni dərd deyil, adamlar,Adamlar öldürdü; sən, sən...Baş daşıma qoyulacaqÇiçəklərdən də gözəlsən,Məzarlıqda bitən yovşan.Vədə tamamdı, dönəcəm,Gəlim qarışım tüstünə.Gələcəm dua oxuyaq,Ölən bir şairin üstünə,Məzarlıqda bitən yovşan. Ətrin öldürdü məni,Bağrım oldu yenə şan-şan.Gördüm ki, boş bir məzara,Yenə məndən danışırsan,Məzarlıqda bitən yovşan....
20 Oktyabr 2026, 10:59
Bir qızın telləri əsdi üzümə... Vaqif Bayatlı Odərin ŞEİRİ
Gizlicə-gizlicə gəldi buludlar,Gizlicə-gizlicə döndü ümidlər,İndiki buludlar beləcə gəlmir,İndiki yağışlar beləcə yağmır.İllərin o başındanbir qız yaylığı üstdəbir ipək xatirə döndü qəlbimə,bir qızın telləri əsdi üzümə.Gülüm yağış! Çiçəyim yağış!O ipək illərdən,atlaz günlərdən,Gilənar göylərdən dolan yağışım,yollarda yorulubgözümdə, könlümdə qalan yağışım,bir çinar üstündəqoyub gəlmişdim səni,çinarın altında bir gilənar qız.İndiki yağışlar beləcə yağmır...Bu gilənar yağışmənim qəsdimə yağır,O dost çinarın üstündən yağır,On ildən, beş ildən, dünəndən yağır,bütün sevgilərindönən yerindən yağır.Bəlkə də, bəlkə də lal məhəbbətlərindinən yerindən yağır.İllərin altında solmaz o tellər,Hər bulud lələyi ümidlə gələr,O barlı illərin sevgisi qızlarBir də gilə-gilə qızardı bəlkə......
19 Oktyabr 2026, 23:28
Əkrəm Əylisli: “Mən Şeyx Əbdül, Seyran Səxavət deyiləm...”
“İndiki zamanədə zəng edib kiminsə əhvalını soruşmaq çox nadir hallarda olur. Artıq çoxdandır, heç kimlə danışmıram. Xeyli müsahibə istəyən var, heç kimə müsahibə vermirəm. İndiki zəmanədə susmaq daha əlverişlidir”.Citypost.az xəbər verir ki, bu sözləri Pravda.az-a açıqlamasında yazıçı Əkrəm Əylisli deyib.O, “Adamlar və ağaclar” əsərinə görə mükafat alsa da, heç kimin onunla maraqlanmamasından da gileylənib: “O boyda Avropa mükafatı aldım, heç zəng edib təbrik də etmədilər. “Adamlar və ağaclar” əsərim Avropada birinci yerə çıxdı. Heç maraqlanan olmadı. Bu barədə nə yazdılar? Heç nə. Mənim üçün vacib olan belə şeylərdir. Başqa məsələlərə qarışmaq istəmirəm".Ə.Əylisli tədbirlərə dəvət alıb-almaması, hazırda hansı əsəri yazması barədə...
09 Oktyabr 2026, 14:07
İZMİRİ GƏZƏRKƏN
Bu nə sevgidi, ilahi,süzülüb axır üzümə.Baxışlardan leysan kimitökülüb yağır üzümə.Göydən gələn nur selimi,Tanrı dağının yelimi,Ya mən ağılda dəlimi?!.fərəhi sıxır üzümə.Gülə sancılan arıtək,ulu ruhların yarıtək,Min ilin tanışlarıtək-daş-divar baxır üzümə...Mən düşünən kimi bu yer,ləhcə şirin,söhbət şeir.Osmanlı torpağı deyir-duyduğun çıxır üzünə. (Mövlanə məhəlləsi) Avdı Qoşqar
07 Oktyabr 2026, 17:06
