İstifadə şərtlərini oxumadan "Qəbul edirəm" düyməsini sıxanlar: Bu müqavilələr məhkəmədə həqiqətən keçərlidirmi?
Hüquq 03 Avqust 2026, 23:10
3944
Hər gün yeni bir tətbiq yükləyərkən, sosial şəbəkədə qeydiyyatdan keçərkən və ya hər hansı bir veb-saytdan xidmət alarkən qarşımıza çıxan yüzlərlə səhifəlik "İstifadə Şərtləri" və ya "Məxfilik Siyasəti" mətnlərini demək olar ki, heç kim oxumur. Saniyələr içində "Qəbul edirəm" (Accept) düyməsini sıxaraq keçdiyimiz bu virtual sənədlər əslində istifadəçi ilə şirkət arasında bağlanan rəsmi müqavilələrdir. Lakin çoxlarının ağlında eyni sual var: Oxumadığımız, heç bir yerinə imza atmadığımız və sadəcə bir düymə ilə təsdiqlədiyimiz bu şərtlər hüquqi baxımdan, xüsusilə də məhkəmə qarşısında həqiqətən keçərlidirmi?
Citypost.az xəbər verir ki, hüquq elmində və beynəlxalq qanunvericilikdə bu növ müqavilələr "Rəqəmsal Müqavilələr" və ya "Klik Müqavilələri" (Clickwrap agreements) adlanır. Qanunun təməl prinsipinə görə, bir müqavilənin hüquqi qüvvəyə minməsi üçün tərəflərin iradə bəyanı və qarşılıqlı razılığı kifayətdir. Yəni qanun baxımından fiziki kağıza mürəkkəblə atılan imza ilə rəqəmsal ekranda "Qəbul edirəm" düyməsinə klikləmək arasında heç bir fərq yoxdur. Düyməni sıxdığınız an şərtləri oxumuş və qəbul etmiş sayılırsınız. Məhkəmələr "Mən bu mətni oxumamışdım" və ya "Mətn çox uzun idi" kimi bəhanələri hüquqi əsas kimi qəbul etmir.
Lakin məsələnin digər və ən vacib pərdəarxası tərəfi şirkətlərin bu müqavilələrə istədikləri hər şeyi yaza bilməməsidir. Düyməni sıxmağınız şirkətə avtomatik olaraq hər şeydə haqlı olmaq hüququ vermir. Dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Azərbaycan hüquq sistemində, Avropa İttifaqı (GDPR) və ABŞ qanunvericiliyində istehlakçıların hüquqlarını qoruyan xüsusi normativlər var. Əgər müqavilədə istehlakçının aleyhinə olan, birtərəfli, ədalətsiz və ya qanunun imperativ normalarına zidd şərtlər yer alıbsa, məhkəmə həmin bəndləri avtomatik olaraq hökmsüz və etibarsız (qanunsuz) elan edir.
Məsələn, bir sosial şəbəkə müqaviləyə "Bu tətbiqi yükləməklə evinizi şirkətə bağışlayırsınız" və ya "Məlumatlarınız oğurlansa şirkət heç bir məsuliyyət daşımır" kimi absurd bəndlər əlavə etsə və siz "Qəbul edirəm" düyməsini sıxsanız bile, bu şərtlər məhkəmədə keçərli sayılmır. Məhkəmələr hesab edir ki, böyük şirkətlər öz üstün mövqelərindən istifadə edərək sıravi istifadəçilərə ədalətsiz şərtlər diktə edə bilməzlər.
Bundan əlavə, məhkəmələr xidmət təminatçısından müqavilənin formasına dair də müəyyən tələblər qoyur. Şirkət "Qəbul edirəm" düyməsini istifadəçinin aydın görə biləcəyi şəkildə yerləşdirməli, şərtlərə keçid verən linkləri görünən etməlidir. Əgər müqavilə linki gizli saxlanılıbsa və ya istifadəçidən açıq razılıq alınmadan sistem avtomatik təsdiq edibsə, belə hallarda da müqavilə məhkəmədə etibarsız sayılır.
"Qəbul edirəm" düyməsini sıxmaqla hüquqi olaraq bir öhdəlik altına girmiş olursunuz və bu müqavilələr prinsip etibarilə məhkəmədə tam keçərlidir. Lakin bu keçərlilik limitsiz deyil; qanunlar rəqəmsal nəhənglərin öz müqavilələrinə insan hüquqlarına və istehlakçı mənafeyinə zidd maddələr salmasının qarşısını alan güclü bir qalxan rolunu oynayır.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Mərhumun bank borcu və ölüm müavinəti: Hüquqi fərq nədir?
Yaxınını itirən ailələr bəzən mərhumun sağlığında götürdüyü kredit və ya digər bank borcları ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər. Xüsusilə mərhumun adına əmlak və miras qalmadıqda, ailə üzvləri ölümə görə nəzərdə tutulan müavinəti almaq, eyni zamanda mümkün borc öhdəliklərindən yayınmamaq üçün hansı addımları atmalı olduqlarını bilmirlər. Bu zaman belə bir sual yaranır: atası vəfat edən şəxs ölüm müavinətini götürərsə, bu, onun avtomatik olaraq vərəsə sayılması və mərhumun bank borcuna görə məsuliyyət daşıması deməkdirmi?Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Həsən Əhmədov bildirib ki, ölümə görə ödənilən müavinətin alınması ilə mirasın qəbul edilməsi fərqli hüquqi məsələlərdir. Onun sözlərinə görə, atasının vəfatından sonra bank qarşısında borcun qalması,...
26 Oktyabr 2026, 11:40
Polis vətəndaşın bank kartını icazəsiz yoxlaya bilərmi? Vəkil izah etdi
Polis əməkdaşının vətəndaşdan bank kartını təqdim etməyi tələb etməsi, hesabındakı pul vəsaitlərinin mənbəyi ilə maraqlanması və bank əməliyyatlarını araşdırması hüquqi baxımdan müəyyən qaydalar çərçivəsində mümkündür. Lakin bu, polis əməkdaşının istənilən vaxt və heç bir əsas olmadan vətəndaşın bank hesabına dair məlumatları əldə edə bilməsi demək deyil. Bank hesabları, hesab qalığı, pul köçürmələri və digər maliyyə əməliyyatları qanunla qorunan bank sirri hesab olunur. Bu məlumatların əldə edilməsi üçün qanuni əsas və müvafiq prosedurlara əməl edilməsi tələb olunur.Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Samir Süleymanov vətəndaşların bank kartları və hesabları ilə bağlı məlumatların hansı hallarda yoxlanıla biləcəyini, polis əməkdaşlarının səlahiyyətlərinin hansı hüquqi çərçivədə müəyyənləşdiyini...
26 Oktyabr 2026, 10:40
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Boşanma ərəfəsində olan ailələrdə ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də gəlinin yaşadığı evdən çıxarılması ilə bağlıdır. Xüsusilə ər-arvadın nikah dövründə yaşadığı mənzil kişinin deyil, onun anasının və ya atasının adına rəsmiləşdirildikdə, qadının həmin evdə qalmaq hüququ ilə bağlı suallar yaranır. Bəzi hallarda qadının azyaşlı övladları da olur və o, boşanmadan sonra uşaqları ilə birlikdə həmin mənzildə yaşamağa davam etmək istəyir. Bəs ev qayınananın mülkiyyətindədirsə, gəlin boşanma zamanı mənzildən çıxarıla bilərmi?Vəkil Könül Yaqubova Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda əsas məsələlərdən biri mənzilin kimə məxsus olması və gəlinin həmin evdən istifadə hüququnun yaranıb-yaranmamasıdır. Onun sözlərinə görə, vətəndaşlara hüquqi vəziyyət...
23 Oktyabr 2026, 11:00
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Atadan miras qalan əmlakın övladlardan biri tərəfindən digər vərəsələrin xəbəri və razılığı olmadan öz adına keçirilməsi ailələr arasında ciddi mübahisələrə səbəb olur. Bəzi hallarda valideynlərdən biri sənədlərə imza atsa da, imzaladığı sənədin hüquqi nəticələrini tam anlamadığını bildirir. Nəticədə digər övladlar mirasdan onlara düşən payı ala bilməyəcəklərindən narahat olurlar. Bəs qardaş atadan qalan bütün əmlakı öz adına rəsmiləşdiribsə, digər bacı və qardaşların həmin mirasdan pay tələb etmək hüququ varmı?Vəkil Toğrul Allahyarov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda digər vərəsələrin miras hüququnun olub-olmaması və əmlakın hansı əsaslarla bir şəxsin adına rəsmiləşdirilməsi araşdırılmalıdır. Onun sözlərinə görə, əgər qanunla müəyyən edilmiş vərəsələrin hüquqları...
23 Oktyabr 2026, 10:00
Boşanma zamanı gəlin qaynatanın evindən pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Ailə münasibətlərində tez-tez mübahisə doğuran məsələlərdən biri də boşanma zamanı gəlinin qaynatasının mülkiyyətində olan evdən pay tələb edib-etməməsi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda gəlin uzun illər həmin evdə yaşasa da, ailə münasibətləri pozulduqdan sonra mənzildən pay almaq və ya orada yaşamaq hüququnu qorumaq istəyir. Lakin evdə yaşamaqla həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmaq hüququ bir-birindən fərqlənir.Vəkil Ədalət Dəmirov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, qaynatanın adına rəsmiləşdirilmiş evdən gəlinə avtomatik olaraq mülkiyyət payı düşmür. Onun sözlərinə görə, belə məsələlərdə evin kimə məxsus olması, ailənin nə vaxt qurulması, mənzildən istifadə ilə bağlı hüquqların hansı dövrdə yaranması və konkret işin digər halları nəzərə alınmalıdır.Vəkil qeyd edib...
23 Oktyabr 2026, 09:00
Əlilliyə görə pensiya alanların pensiya kapitalı pensiyaya əlavə olunurmu? Vəkil izah etdi
Pensiya təminatı məsələləri vətəndaşları ən çox maraqlandıran sosial mövzulardan biridir. Xüsusilə əlilliyə görə pensiya alan şəxslərin əmək fəaliyyəti dövründə yığılmış pensiya kapitalının onların aldığı pensiyanın məbləğinə təsir edib-etməməsi barədə suallar tez-tez səslənir. Çoxları pensiya təyin olunarkən bütün hüquqlarının nəzərə alınıb-alınmadığını bilmir, nəticədə qanunla çatası artımdan məhrum qala bilir. Bəs bu halda hansı qayda tətbiq olunur və hüquq pozulduqda hara müraciət etmək lazımdır?Vəkil Vəfadar Piriyev mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında pensiya kapitalının əlilliyə görə təyin olunan pensiyaya əlavə edilməsi qaydasını izah edib. O bildirib ki, vətəndaşa yaşa görə və ya əlilliyə görə pensiya təyin olunarkən avtomatik olaraq hansı pensiya təminatı daha...
22 Oktyabr 2026, 10:40
