Hücum edən şəxsə zərər vurmaq nə vaxt cinayət sayılmır? – Qanunda mühüm məqam

İnsan özünü və ya başqa şəxsi hücumdan qoruyarkən qarşı tərəfə zərər yetirərsə, bu hal hər zaman cinayət məsuliyyəti yaratmır. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində belə hallar üçün “zəruri müdafiə” institutu nəzərdə tutulub. Qanunun 36-cı maddəsinə əsasən, şəxs özünün və ya başqa şəxsin həyatını, sağlamlığını və hüquqlarını, həmçinin dövlətin və cəmiyyətin mənafelərini ictimai təhlükəli qəsddən qoruyarkən hücum edən şəxsə zərər yetirə bilər. Əgər müdafiə zamanı qanunda nəzərdə tutulan hədd aşılmayıbsa, törədilən hərəkət cinayət sayılmır.

Citypost.az xəbər verir ki, qanunvericilikdə mühüm məqam ondan ibarətdir ki, zəruri müdafiə hüququ yalnız xüsusi hazırlığı olan şəxslərə və ya müəyyən peşə sahiblərinə aid deyil. Cinayət Məcəlləsinin 36.2-ci maddəsinə görə, şəxsin peşəsindən, xüsusi hazırlığından və qulluq vəziyyətindən asılı olmayaraq hər kəsin zəruri müdafiə hüququ var. Üstəlik, bu hüquq şəxsin dövlət orqanlarına müraciət etmək və ya hücumdan yayınmaq imkanının olub-olmamasından da asılı deyil. Məsələn, şəxs küçədə başqa birinin hücumuna məruz qalırsa və özünü qorumaq üçün hücum edən şəxsin hərəkətini dayandırmağa yönəlmiş müdafiə tədbiri görürsə, konkret şəraitdən asılı olaraq bu hərəkət zəruri müdafiə çərçivəsində qiymətləndirilə bilər. Burada əsas məsələ müdafiənin mövcud ictimai təhlükəli qəsdin qarşısının alınmasına yönəlməsi və qanunda göstərilən həddin aşılmamasıdır.

Lakin zəruri müdafiə hüququ “istənilən formada cavab vermək” hüququ demək deyil. Cinayət Məcəlləsinin 36.3-cü maddəsinə əsasən, qəsdin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə açıq-aşkar uyğun gəlməyən qəsdən törədilən hərəkətlər zəruri müdafiə həddini aşmaq hesab olunur. Yəni şəxs müdafiə adı altında hücumun xarakteri ilə açıq-aşkar uyğun olmayan və həddindən artıq hərəkətlərə yol verərsə, artıq cinayət məsuliyyəti məsələsi yarana bilər. Burada qiymətləndirmə konkret hadisənin bütün hallarından asılıdır. Hücum edən şəxsin davranışı, hücumun xarakteri və təhlükəlilik dərəcəsi, müdafiə olunan şəxsin vəziyyəti və müdafiə zamanı törədilən hərəkətin mahiyyəti nəzərə alınmalıdır. Buna görə də yalnız “mən özümü müdafiə edirdim” demək hər bir halda məsuliyyətdən avtomatik azad olunmaq anlamına gəlmir.

Ali Məhkəmənin materiallarında da zəruri müdafiə institutunun şəxsin özünü və digər şəxsləri ictimai təhlükəli qəsdlərdən qorumaq hüququnu təmin etdiyi vurğulanır. Eyni zamanda, müdafiə hərəkətlərinin qanunda nəzərdə tutulan şərtlərə uyğun olub-olmaması konkret iş üzrə müəyyən edilməlidir. Məsələnin digər mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, zəruri müdafiə ilə hücumdan sonra qisas almaq eyni şey deyil. Hücum artıq başa çatdıqdan sonra əvvəlki hadisəyə görə qarşı tərəfə qəsdən zərər vurulması, ümumi qaydada, zəruri müdafiə kimi qiymətləndirilməyə bilər. Çünki zəruri müdafiənin mahiyyəti ictimai təhlükəli qəsddən qorunmaqdır. Hadisənin hansı mərhələdə olduğu və müdafiə hərəkətinin real təhlükənin qarşısının alınmasına yönəlib-yönəlmədiyi hüquqi qiymətləndirmədə mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Qanunda zəruri müdafiə həddinin aşılması ayrıca məsuliyyət yarada bilən hal kimi də nəzərdə tutulub. Məsələn, Cinayət Məcəlləsinin 123-cü maddəsi zəruri müdafiə həddini aşmaqla qəsdən adam öldürməyə görə məsuliyyəti müəyyən edir. Həmin Məcəllənin 130-cu maddəsində isə zəruri müdafiə həddini aşmaqla qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurulması ilə bağlı məsuliyyət nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, məhkəmə təcrübəsində zəruri müdafiə vəziyyətinin müəyyən edilməsi əməldə cinayət tərkibinin olub-olmamasına təsir edən mühüm hüquqi məsələ kimi qiymətləndirilir. Ali Məhkəmə Plenumunun qərarında da Cinayət Məcəlləsinin 36-40-cı maddələrində nəzərdə tutulan halların müəyyən edildiyi zaman bunların əməldə cinayət tərkibinin olmaması baxımından qiymətləndirilməli olduğu qeyd edilir. Deməli, qanun insanın özünü və başqasını qorumasına hüquqi imkan yaradır. Lakin müdafiə ilə qisas arasındakı fərqi nəzərə almaq vacibdir. Hücum edən şəxsin qarşısını almaq məqsədilə zəruri müdafiə çərçivəsində hərəkət etmək cinayət sayılmaya bilər, lakin müdafiə adı altında hücumun xarakterinə və təhlükəlilik dərəcəsinə açıq-aşkar uyğun olmayan qəsdən hərəkətlərə yol verilməsi artıq zəruri müdafiə həddinin aşılması kimi qiymətləndirilə və cinayət məsuliyyəti yarada bilər.

Qısacası, Azərbaycan qanunvericiliyi şəxsin özünü və başqalarını ictimai təhlükəli qəsddən qorumasına hüquq verir. Ancaq bu hüquq hücum edən şəxsə istənilən formada zərər vurmaq üçün hüquqi əsas deyil. Hər bir hadisədə hücumun xarakteri, təhlükənin real olub-olmaması, müdafiə hərəkətinin məqsədi və vurulan zərərin həmin vəziyyətə açıq-aşkar uyğun olub-olmaması nəzərə alınmalıdır.

Əli