Evdə qeydiyyatda olmaq həmin mənzilə hüquq verir? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA
Hüquq 17 Sentyabr 2026, 11:00
3545
Bir çox insan hesab edir ki, hər hansı mənzildə qeydiyyatda olmaq həmin ev üzərində avtomatik olaraq mülkiyyət və ya istifadə hüququnun yaranması deməkdir. Lakin hüquqi baxımdan qeydiyyatla mənzildən istifadə hüququ eyni anlayış deyil. Şəxsin müəyyən ünvanda qeydiyyatda olması, əsasən, onun yaşayış yeri üzrə uçotunun aparılması ilə bağlıdır və yalnız qeydiyyat faktına əsaslanaraq həmin şəxsin mənzilə mülkiyyət hüququnun yarandığını demək olmaz.Başqa sözlə, bir şəxsin hansısa evdə qeydiyyatda olması hələ onun həmin mənzilin sahibi olduğu və ya istənilən halda oradan istifadə etmək hüququna malik olduğu anlamına gəlmir. Mənzildən istifadə hüququnun yaranması üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan konkret hüquqi əsas olmalıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, bu məsələ xüsusilə ailə üzvləri ilə bağlı mübahisələrdə tez-tez gündəmə gəlir. Hazırda qüvvədə olan Mənzil Məcəlləsinin 30-cu maddəsinə əsasən, yaşayış sahəsi mülkiyyətçisinin ailə üzvləri kimi onunla birlikdə yaşayan arvadı və ya əri, uşaqları və valideynləri nəzərdə tutulur. Qanunda müəyyən hallarda digər qohumların və mülkiyyətçinin himayəsində olan əmək qabiliyyəti olmayan şəxslərin də mülkiyyətçi tərəfindən ailə üzvü kimi yaşayış sahəsinə köçürüldükdə ailə üzvü hesab edilə bilməsi nəzərdə tutulur. Mənzil Məcəlləsinin 30.2-ci maddəsinə görə, mülkiyyətçi ilə ailə üzvləri arasında başqa razılaşma yoxdursa, mülkiyyətçinin ailə üzvləri onunla birlikdə həmin yaşayış sahəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Buna görə də konkret şəxsin yalnız qeydiyyatda olub-olmamasına baxmaq kifayət etmir. Həmin şəxsin mənzilə hansı əsasla köçdüyü, mülkiyyətçi ilə münasibəti, ailə üzvü statusunun olub-olmaması və hüquqi münasibətin hansı dövrdə yarandığı da araşdırılmalıdır.
Burada mühüm məqam isə vaxt amilidir. Çünki Azərbaycanda yaşayış sahəsindən istifadə hüququ ilə bağlı qaydalar zamanla dəyişib və bu səbəbdən bütün mübahisələrə eyni hüquqi norma tətbiq edilmir.Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə əsasən, 2000-ci il sentyabrın 1-dən əvvəl yaranmış mübahisəli münasibətlərə həmin dövrdə qüvvədə olan Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin qaydaları tətbiq edilə bilər. 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonra yaranan münasibətlər üzrə isə Mülki Məcəllənin 228-ci maddəsi tətbiq olunmağa başlayıb. Daha sonra 2009-cu il oktyabrın 1-dən qüvvəyə minən yeni Mənzil Məcəlləsi ilə yaşayış sahəsindən istifadə məsələləri yenidən tənzimlənib.
Xüsusilə 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonrakı dövr üzrə Mülki Məcəllənin 228-ci maddəsində yaşayış sahəsindən istifadə hüququ ilə bağlı xüsusi qaydalar müəyyən edilmişdi. Konstitusiya Məhkəməsinin izahına görə, həmin dövrdə mülkiyyətçi ilə birlikdə yaşayan ailə üzvlərinin və digər şəxslərin yaşayış sahəsindən istifadə hüququnun yaranması, həyata keçirilməsi və xitamı ilə bağlı müəyyən şərtlər mövcud olub. 2009-cu il oktyabrın 1-dən isə yeni Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə minib. Konstitusiya Məhkəməsi sonrakı qərarlarında da vurğulayıb ki, yaşayış sahəsindən istifadə hüququ ilə bağlı məsələlərdə 2009-cu il oktyabrın 1-dək yaranmış münasibətlərə Mülki Məcəllənin 228-ci maddəsi, həmin tarixdən sonra yaranan münasibətlərə isə Mənzil Məcəlləsinin 30-cu maddəsi tətbiq edilməlidir. Bu səbəbdən, məsələn, bir şəxsin 1990-cı illərdə hansısa mənzilə köçməsi və orada yaşaması ilə 2015-ci ildə həmin mənzilə qeydiyyata düşməsi hüquqi baxımdan eyni vəziyyət kimi qiymətləndirilə bilməz. Burada münasibətin hansı tarixdə yarandığı, mənzilin həmin vaxt hansı statusda olduğu, şəxsin mülkiyyətçi ilə ailə münasibəti və digər faktlar mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Digər tərəfdən, şəxsin qardaş, bacı, dayı, əmi və ya başqa qohum olması da avtomatik şəkildə həmin mənzildən istifadə hüququnun yaranması demək deyil. Hazırkı Mənzil Məcəlləsində mülkiyyətçinin ailə üzvlərinin dairəsi konkret göstərilib. Bununla yanaşı, qanun digər qohumların müəyyən hallarda ailə üzvü kimi qəbul edilməsinə də imkan verir. Buna görə “qohumam, deməli istifadə hüququm var” yanaşması da düzgün deyil. Eyni zamanda, qeydiyyatda olan şəxsin sadəcə qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi də ayrıca hüquqi prosedur tələb edə bilər. Əgər şəxsin mənzildən istifadə hüququ varsa, onun qeydiyyatda olub-olmaması ilə həmin hüququn özünü eyniləşdirmək olmaz. Başqa sözlə, qeydiyyatın dəyişdirilməsi ilə mənzildən istifadə hüququnun avtomatik olaraq aradan qalxdığını düşünmək düzgün deyil. Konkret halda həmin hüququn hansı əsasla yarandığı və ona xitam verilməsi üçün hansı hüquqi əsasın mövcud olduğu müəyyən edilməlidir.Xüsusilə keçmiş ailə üzvləri ilə bağlı məsələlərdə də xüsusi qaydalar var. Mənzil Məcəlləsinin 30.4-cü maddəsinə əsasən, ümumi qayda olaraq mülkiyyətçi ilə ailə münasibətlərinə xitam verildikdə keçmiş ailə üzvünün istifadə hüququ saxlanmır. Lakin qanunda müəyyən hallarda, şəxsin maddi vəziyyəti və diqqətəlayiq digər hallar nəzərə alınmaqla, məhkəmə qərarı əsasında həmin hüququn müəyyən müddətə saxlanılması imkanı da nəzərdə tutulur. Konstitusiya Məhkəməsi də bu məsələlərdə məhkəmələrin işin bütün faktiki hallarını, o cümlədən mübahisəli yaşayış sahəsinin nə vaxt və hansı əsasla xüsusi mülkiyyətə keçdiyini, şəxsin həmin mənzildən istifadə hüququnun hansı dövrdə yarandığını və tətbiq edilməli qanunvericiliyi araşdırmalı olduğunu vurğulayır.
Həmçinin oxuyun
Deməli, “bu evdə qeydiyyatım var, ona görə evə hüququm var” və ya əksinə, “bu şəxs yalnız qeydiyyatdadır, ona görə heç bir hüququ yoxdur” formasında ümumi nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Qeydiyyat bir məsələdir, mülkiyyət hüququ və yaşayış sahəsindən istifadə hüququ isə başqa məsələdir. İstifadə hüququnun olub-olmaması şəxsin həmin mənzilə hansı hüquqi əsasla bağlı olmasından və münasibətin nə vaxt yaranmasından asılı olaraq müəyyən edilir. Ona görə də belə mübahisələrdə yalnız qeydiyyat haqqında arayışa baxmaq kifayət etmir. Mənzilin çıxarışı, əvvəlki sənədlər, şəxsin həmin evə nə vaxt və hansı əsasla köçməsi, ailə münasibətləri, əvvəlki qeydiyyat məlumatları və digər sübutlar birlikdə qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə 2000-ci il sentyabrın 1-i və 2009-cu il oktyabrın 1-i tarixləri hüquqi rejimin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm tarixlərdir.
Qısacası, mənzildə qeydiyyatda olmaq avtomatik olaraq həmin mənzilə mülkiyyət hüququ yaratmır, lakin konkret şəxsin mənzildən istifadə hüququnun olub-olmaması yalnız qeydiyyat faktına əsasən də müəyyən edilə bilməz. Bunun üçün hüququn yaranma əsası, şəxsin statusu və həmin münasibətin hansı dövrdə formalaşması araşdırılmalıdır. Xüsusilə köhnə tarixlərdən qalan yaşayış hüquqları ilə bağlı mübahisələrdə tətbiq ediləcək qanunvericilik dövrə görə dəyişdiyindən, məsələyə fərdi hüquqi qiymət verilməsi vacibdir.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Mərhumun bank borcu və ölüm müavinəti: Hüquqi fərq nədir?
Yaxınını itirən ailələr bəzən mərhumun sağlığında götürdüyü kredit və ya digər bank borcları ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər. Xüsusilə mərhumun adına əmlak və miras qalmadıqda, ailə üzvləri ölümə görə nəzərdə tutulan müavinəti almaq, eyni zamanda mümkün borc öhdəliklərindən yayınmamaq üçün hansı addımları atmalı olduqlarını bilmirlər. Bu zaman belə bir sual yaranır: atası vəfat edən şəxs ölüm müavinətini götürərsə, bu, onun avtomatik olaraq vərəsə sayılması və mərhumun bank borcuna görə məsuliyyət daşıması deməkdirmi?Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Həsən Əhmədov bildirib ki, ölümə görə ödənilən müavinətin alınması ilə mirasın qəbul edilməsi fərqli hüquqi məsələlərdir. Onun sözlərinə görə, atasının vəfatından sonra bank qarşısında borcun qalması,...
26 Oktyabr 2026, 11:40
Polis vətəndaşın bank kartını icazəsiz yoxlaya bilərmi? Vəkil izah etdi
Polis əməkdaşının vətəndaşdan bank kartını təqdim etməyi tələb etməsi, hesabındakı pul vəsaitlərinin mənbəyi ilə maraqlanması və bank əməliyyatlarını araşdırması hüquqi baxımdan müəyyən qaydalar çərçivəsində mümkündür. Lakin bu, polis əməkdaşının istənilən vaxt və heç bir əsas olmadan vətəndaşın bank hesabına dair məlumatları əldə edə bilməsi demək deyil. Bank hesabları, hesab qalığı, pul köçürmələri və digər maliyyə əməliyyatları qanunla qorunan bank sirri hesab olunur. Bu məlumatların əldə edilməsi üçün qanuni əsas və müvafiq prosedurlara əməl edilməsi tələb olunur.Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Samir Süleymanov vətəndaşların bank kartları və hesabları ilə bağlı məlumatların hansı hallarda yoxlanıla biləcəyini, polis əməkdaşlarının səlahiyyətlərinin hansı hüquqi çərçivədə müəyyənləşdiyini...
26 Oktyabr 2026, 10:40
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Boşanma ərəfəsində olan ailələrdə ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də gəlinin yaşadığı evdən çıxarılması ilə bağlıdır. Xüsusilə ər-arvadın nikah dövründə yaşadığı mənzil kişinin deyil, onun anasının və ya atasının adına rəsmiləşdirildikdə, qadının həmin evdə qalmaq hüququ ilə bağlı suallar yaranır. Bəzi hallarda qadının azyaşlı övladları da olur və o, boşanmadan sonra uşaqları ilə birlikdə həmin mənzildə yaşamağa davam etmək istəyir. Bəs ev qayınananın mülkiyyətindədirsə, gəlin boşanma zamanı mənzildən çıxarıla bilərmi?Vəkil Könül Yaqubova Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda əsas məsələlərdən biri mənzilin kimə məxsus olması və gəlinin həmin evdən istifadə hüququnun yaranıb-yaranmamasıdır. Onun sözlərinə görə, vətəndaşlara hüquqi vəziyyət...
23 Oktyabr 2026, 11:00
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Atadan miras qalan əmlakın övladlardan biri tərəfindən digər vərəsələrin xəbəri və razılığı olmadan öz adına keçirilməsi ailələr arasında ciddi mübahisələrə səbəb olur. Bəzi hallarda valideynlərdən biri sənədlərə imza atsa da, imzaladığı sənədin hüquqi nəticələrini tam anlamadığını bildirir. Nəticədə digər övladlar mirasdan onlara düşən payı ala bilməyəcəklərindən narahat olurlar. Bəs qardaş atadan qalan bütün əmlakı öz adına rəsmiləşdiribsə, digər bacı və qardaşların həmin mirasdan pay tələb etmək hüququ varmı?Vəkil Toğrul Allahyarov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda digər vərəsələrin miras hüququnun olub-olmaması və əmlakın hansı əsaslarla bir şəxsin adına rəsmiləşdirilməsi araşdırılmalıdır. Onun sözlərinə görə, əgər qanunla müəyyən edilmiş vərəsələrin hüquqları...
23 Oktyabr 2026, 10:00
Boşanma zamanı gəlin qaynatanın evindən pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Ailə münasibətlərində tez-tez mübahisə doğuran məsələlərdən biri də boşanma zamanı gəlinin qaynatasının mülkiyyətində olan evdən pay tələb edib-etməməsi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda gəlin uzun illər həmin evdə yaşasa da, ailə münasibətləri pozulduqdan sonra mənzildən pay almaq və ya orada yaşamaq hüququnu qorumaq istəyir. Lakin evdə yaşamaqla həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmaq hüququ bir-birindən fərqlənir.Vəkil Ədalət Dəmirov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, qaynatanın adına rəsmiləşdirilmiş evdən gəlinə avtomatik olaraq mülkiyyət payı düşmür. Onun sözlərinə görə, belə məsələlərdə evin kimə məxsus olması, ailənin nə vaxt qurulması, mənzildən istifadə ilə bağlı hüquqların hansı dövrdə yaranması və konkret işin digər halları nəzərə alınmalıdır.Vəkil qeyd edib...
23 Oktyabr 2026, 09:00
Əlilliyə görə pensiya alanların pensiya kapitalı pensiyaya əlavə olunurmu? Vəkil izah etdi
Pensiya təminatı məsələləri vətəndaşları ən çox maraqlandıran sosial mövzulardan biridir. Xüsusilə əlilliyə görə pensiya alan şəxslərin əmək fəaliyyəti dövründə yığılmış pensiya kapitalının onların aldığı pensiyanın məbləğinə təsir edib-etməməsi barədə suallar tez-tez səslənir. Çoxları pensiya təyin olunarkən bütün hüquqlarının nəzərə alınıb-alınmadığını bilmir, nəticədə qanunla çatası artımdan məhrum qala bilir. Bəs bu halda hansı qayda tətbiq olunur və hüquq pozulduqda hara müraciət etmək lazımdır?Vəkil Vəfadar Piriyev mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında pensiya kapitalının əlilliyə görə təyin olunan pensiyaya əlavə edilməsi qaydasını izah edib. O bildirib ki, vətəndaşa yaşa görə və ya əlilliyə görə pensiya təyin olunarkən avtomatik olaraq hansı pensiya təminatı daha...
22 Oktyabr 2026, 10:40
