İşçi iş vaxtı xəsarət alıbsa, işəgötürənin hansı öhdəlikləri var? 

İş yerində əməkdaşın xəsarət alması zamanı bir çox hallarda hadisənin ağırlıq dərəcəsinə diqqət yetirilir. Halbuki qanunvericilik baxımından istehsalatda baş verən bədbəxt hadisənin yüngül və ya ağır olması işəgötürənin ilkin məlumatlandırma öhdəliyini aradan qaldırmır. Belə hadisələr zamanı işçinin sağlamlığının qorunması ilə yanaşı, hadisənin rəsmiləşdirilməsi, araşdırılması və qanunvericiliyin tələb etdiyi qaydada uçota alınması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Məsələ ilə bağlı vəkil Aysel Süleymanova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, işçi iş vaxtı və ya istehsalat fəaliyyəti ilə əlaqədar bədbəxt hadisə nəticəsində xəsarət alıbsa, işəgötürən hadisəni gizlətməməli və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada məlumat verməlidir.

Onun sözlərinə görə, Əmək Məcəlləsinin 217-ci maddəsində istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin araşdırılması və uçota alınması ilə bağlı konkret tələb müəyyənləşdirilib. Həmin normaya əsasən, işəgötürən istehsalatda baş verən bədbəxt hadisənin ağırlıq dərəcəsindən asılı olmayaraq, hadisə baş verən gün əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarəti həyata keçirən orqana məlumat verməyə borcludur.

“İşçinin iş vaxtı yıxılması, xəsarət alması və ya istehsalat fəaliyyəti ilə əlaqədar hər hansı bədbəxt hadisənin baş verməsi zamanı məsələyə yalnız xəsarətin nə qədər ciddi olması prizmasından yanaşmaq düzgün deyil. Əgər hadisə istehsalatda baş verən bədbəxt hadisə kimi qiymətləndirilirsə, işəgötürənin bu barədə müvafiq dövlət orqanına məlumat vermək öhdəliyi yaranır. Burada əsas məqamlardan biri hadisənin vaxtında bildirilməsidir”, – deyə vəkil qeyd edib.

Aysel Süleymanova vurğulayıb ki, işəgötürənin vəzifəsi yalnız hadisə barədə məlumat verməklə məhdudlaşmır. Baş vermiş hadisənin istehsalatla bağlı olub-olmaması, hansı şəraitdə baş verməsi, əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik tələblərinə riayət edilib-edilməməsi kimi məsələlər də araşdırılmalıdır. Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti daxil olan məlumat əsasında bədbəxt hadisənin istehsalatla bağlılığının araşdırılmasını həyata keçirir.

Vəkilin sözlərinə görə, işçinin hadisədən sonra tibbi yardım alması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki xəsarətin xarakterinin və nəticələrinin tibbi sənədlərlə müəyyənləşdirilməsi sonrakı hüquqi prosedurlar baxımından əhəmiyyətli ola bilər. İşçi hadisə nəticəsində əmək qabiliyyətini müvəqqəti və ya daha uzun müddətə itirərsə, bununla bağlı tibbi sənədlər, əmək münasibətlərini təsdiq edən məlumatlar və hadisənin istehsalatla əlaqəsini müəyyən edən sənədlər mühüm rol oynaya bilər.

“Bəzən işçi düşünür ki, aldığı xəsarət ciddi deyil, ona görə də hadisəni rəsmiləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Eyni zamanda işəgötürən də hadisənin nəticəsinin yüngül olduğunu əsas gətirərək məlumat verməməyə çalışa bilər. Lakin bu yanaşma düzgün deyil. Hadisənin sonrakı nəticələri əvvəlcədən tam müəyyən edilməyə bilər. Ona görə də istehsalatda baş vermiş bədbəxt hadisənin qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada qeydə alınması həm işçinin, həm də işəgötürənin hüquq və vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsi baxımından vacibdir”, – deyə Aysel Süleymanova bildirib.

Mütəxəssis diqqətə çatdırıb ki, istehsalatda bədbəxt hadisələrin araşdırılması təkcə xəsarət alan şəxsin vəziyyətinin müəyyənləşdirilməsi məqsədi daşımır. Burada əsas məsələlərdən biri də hadisəyə səbəb olan amillərin müəyyən edilməsi və gələcəkdə oxşar halların qarşısının alınmasıdır. Əgər hadisə əməyin mühafizəsi və texniki təhlükəsizlik tələblərinin pozulması nəticəsində baş veribsə, həmin pozuntuların müəyyənləşdirilməsi işəgötürənin məsuliyyət məsələsinin də qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər. Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin səlahiyyətləri sırasında əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına, o cümlədən əməyin mühafizəsi, texniki təhlükəsizlik, əmək şəraiti və əmək xəsarəti ilə əlaqədar ödənişlərin təmin edilməsinə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi də yer alır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Aysel Süleymanova qeyd edib ki, istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin vaxtında bildirilməsi işçinin sonradan hüquqlarını müdafiə etməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki hadisə rəsmiləşdirilmədikdə və lazımi sənədlər tərtib olunmadıqda, sonrakı mərhələdə xəsarətin məhz iş zamanı və ya istehsalat fəaliyyəti ilə əlaqədar baş verdiyini sübut etmək çətinləşə bilər.

“İşçinin hüquqlarının qorunması üçün hadisənin ilk andan düzgün rəsmiləşdirilməsi vacibdir. İşçi hadisə ilə bağlı tibbi yardımdan keçməli, mümkün olduğu halda hadisənin baş vermə şəraiti və şahidlər barədə məlumatları saxlamalı, işəgötürənin hadisəni rəsmiləşdirib-rəsmiləşdirmədiyini dəqiqləşdirməlidir. İşəgötürən isə öz növbəsində qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq məlumatlandırma və araşdırma prosedurlarını həyata keçirməlidir”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Mütəxəssis bildirib ki, istehsalatda bədbəxt hadisə nəticəsində işçinin peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarında məsələ yalnız əmək münasibətləri çərçivəsində qalmaya bilər. Belə hallarda istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta mexanizmləri də gündəmə gəlir. Əmək qanunvericiliyinə əsasən, işəgötürən hər bir işçinin bu hallardan icbari sığortalanmasını təmin etməlidir. Hazırkı qaydalara əsasən, istehsalatda baş vermiş bədbəxt hadisə ilə bağlı təhqiqat komissiyasının qərarı sığorta ödənişinin təyin olunması prosesində də əhəmiyyətli sənədlərdən biridir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatına görə, belə hadisə üzrə təhqiqat komissiyasının qərarı və ya müvafiq məhkəmə qərarı sığorta ödənişinin təyin olunması üçün əsaslardan biri kimi çıxış edə bilər.

Vəkil əlavə edib ki, hadisənin iş vaxtında baş verməsi də avtomatik olaraq hər bir konkret vəziyyətdə onun mütləq istehsalat qəzası hesab edilməsi anlamına gəlmir. Hadisənin istehsalatla bağlılığı, işçinin həmin vaxt hansı fəaliyyəti həyata keçirməsi, hadisənin hansı şəraitdə baş verməsi və digər hallar araşdırılmalıdır. Buna görə də hər bir hadisəyə fərdi yanaşılmalı və hüquqi qiymətləndirmə konkret faktlar əsasında aparılmalıdır.

“Əsas məsələ odur ki, işçi iş yerində xəsarət aldıqda hadisə ört-basdır edilməməli, ‘xəsarət yüngüldür, heç nə olmaz’ yanaşması ilə rəsmiləşdirmədən kənarda saxlanılmamalıdır. Qanunvericiliyin məqsədi belə halların araşdırılmasını, uçota alınmasını və işçinin hüquqlarının qorunmasını təmin etməkdir. Hadisənin vaxtında bildirilməsi həm səbəblərin müəyyənləşdirilməsinə, həm də işçinin gələcəkdə yarana biləcək hüquqi və sosial təminat məsələlərində vəziyyətinin daha düzgün qiymətləndirilməsinə imkan verir”, – deyə Aysel Süleymanova bildirib.

Beləliklə, işçinin iş vaxtı xəsarət alması zamanı əsas məsələ yalnız onun aldığı zədənin ağırlıq dərəcəsi deyil. Hadisənin istehsalatla bağlılığı, vaxtında məlumatlandırma, tibbi sənədləşmə, araşdırma və uçot prosedurlarının düzgün aparılması mühüm hüquqi əhəmiyyət daşıyır. Əmək qanunvericiliyi işəgötürənin bu sahədə konkret öhdəliklərini müəyyən edir və istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin araşdırılması işçi hüquqlarının müdafiəsi baxımından mühüm mexanizm hesab olunur.

Yusif