İddia ərizəsi yazarkən bunlara diqqət edin – Hüquqşünasdan 5 VACİB MƏSLƏHƏT

Məhkəməyə müraciət etmək istəyən şəxslər üçün ən vacib mərhələlərdən biri iddia ərizəsinin düzgün hazırlanmasıdır. Bir çox hallarda vətəndaşın hüquqi probleminin özü ilə yanaşı, həmin problemin məhkəməyə hansı formada təqdim edilməsi də əhəmiyyət daşıyır. İddia ərizəsində məlumatların natamam göstərilməsi, tələbin aydın ifadə edilməməsi, yanlış məhkəməyə müraciət olunması və ya iddianın kifayət qədər əsaslandırılmaması prosesin uzanmasına, ərizənin geri qaytarılmasına və ya digər prosessual problemlərə səbəb ola bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, hüquqşünaslar bildirirlər ki, məhkəməyə iddia ərizəsi hazırlayan şəxs yalnız öz tələbinin nə olduğunu yazmaqla kifayətlənməməli, həmin tələbi doğuran faktları, hüquqi əsasları və mümkün sübutları da sistemli şəkildə təqdim etməlidir. Mülki Prosessual Məcəllədə iddia ərizəsinin məzmunu ilə bağlı konkret tələblər müəyyən edilib və buna görə də sənəd hazırlanarkən prosessual qaydaların nəzərə alınması vacibdir.

İlk vacib məqam məhkəmə aidiyyətinin düzgün müəyyən edilməsidir. Vətəndaşın hansı məhkəməyə müraciət etməli olduğunu əvvəlcədən müəyyənləşdirməsi lazımdır. Çünki bütün mübahisələr eyni məhkəmədə həll edilmir. İşin xarakterindən, tərəflərin statusundan, mübahisənin predmetindən və qanunvericilikdə müəyyən edilmiş digər meyarlardan asılı olaraq aidiyyət məsələsi dəyişə bilər.

Məhkəmənin düzgün seçilməsi təkcə sənədin üzərində məhkəmənin adını yazmaqdan ibarət deyil. Şəxs iddiasının hansı məhkəməyə aid olduğunu əvvəlcədən araşdırmalıdır. Əks halda sənədin təqdim edilməsi ilə bağlı əlavə vaxt itkisi və prosessual çətinlik yarana bilər. Buna görə də iddia ərizəsi hazırlanarkən ilk növbədə “Mənim mübahisəmə hansı məhkəmə baxmalıdır?” sualına cavab tapılmalıdır.

İkinci mühüm məsələ tərəflər barədə məlumatların tam və düzgün göstərilməsidir. İddia ərizəsində iddiaçının, cavabdehin və işdə iştirak edən digər şəxslərin müəyyən edilməsi üçün tələb olunan məlumatlar dəqiq yazılmalıdır. Ad, soyad, ata adı, ünvan və əlaqə məlumatlarında səhvlərə yol verilməsi sonradan məhkəmə sənədlərinin tərəflərə çatdırılması və prosesin aparılması baxımından problem yarada bilər.

Xüsusilə cavabdehin məlumatlarının düzgün göstərilməsi vacibdir. Əgər iddia konkret şəxsə və ya hüquqi şəxsə qarşı yönəlibsə, həmin tərəfin kim olduğu aydın şəkildə müəyyən edilməlidir. Hüquqi şəxsə qarşı iddia verildikdə onun hüquqi adı və yerləşdiyi ünvan kimi məlumatların düzgün qeyd olunması da əhəmiyyət daşıyır. Məhkəmə prosesində tərəflərin düzgün müəyyənləşdirilməsi sonrakı prosessual hərəkətlərin həyata keçirilməsi üçün əsas şərtlərdən biridir.

Üçüncü vacib məsələ iddianın məzmununun aydın, ardıcıl və başadüşülən dildə yazılmasıdır. İddia ərizəsi mümkün qədər konkret olmalıdır. Vətəndaş emosional ifadələrə, uzun və əlaqəsiz izahlara üstünlük verməkdənsə, mübahisənin mahiyyətini ardıcıl şəkildə izah etməlidir.

Məsələn, şəxs müəyyən pul məbləğinin qaytarılmasını tələb edirsə, həmin borcun nə vaxt yarandığını, tərəflər arasında hansı münasibətin olduğunu, pulun hansı əsasla verildiyini, ödənişin qaytarılmalı olduğu halda niyə qaytarılmadığını və nəticədə məhkəmədən konkret olaraq nə tələb etdiyini göstərməsi daha məqsədəuyğundur. Hadisələrin tarix və ardıcıllıq üzrə izah edilməsi məhkəmənin mübahisənin mahiyyətini daha aydın görməsinə kömək edir.

İddia ərizəsində “mənim hüququm pozulub” deməklə kifayətlənmək düzgün yanaşma deyil. Hüququn hansı hərəkət və ya hərəkətsizlik nəticəsində pozulduğu, qarşı tərəfin hansı öhdəliyi yerinə yetirmədiyi və iddiaçının hansı hüquqi nəticəni tələb etdiyi konkret şəkildə göstərilməlidir. Məhkəmə üçün əsas məsələ iddiaçının narazılığının özü deyil, həmin narazılığın hüquqi faktlarla və sübutlarla əsaslandırılmasıdır.

Dördüncü mühüm məqam iddianın müvafiq qanunvericilik normalarına əsaslandırılmasıdır. İddia ərizəsində yalnız hadisələrin təsvir edilməsi kifayət etmir. Şəxs öz tələbinin hansı hüquqi normaya əsaslandığını da göstərməlidir. Bu zaman işin xarakterinə uyğun qanun, Mülki Məcəllə, Ailə Məcəlləsi, Əmək Məcəlləsi və ya digər normativ hüquqi aktların müvafiq müddəaları nəzərə alınmalıdır.

Lakin burada başqa bir vacib məqam da var: qanun maddələrinin çoxlu sayda sadalanması iddianı avtomatik olaraq əsaslandırılmış etmir. Əsas məsələ konkret faktla konkret hüquq normasının əlaqələndirilməsidir. Yəni ərizədə əvvəlcə hansı hadisənin baş verdiyi göstərilməli, daha sonra həmin hadisənin niyə hüquq pozuntusu hesab edildiyi və qanunun hansı müddəasının tətbiq olunduğu izah edilməlidir.

Məhkəmə mübahisəni tərəflərin təqdim etdiyi faktlar və sübutlar əsasında araşdırır. Ali Məhkəmənin materiallarında da mülki mühakimə icraatının çəkişmə və tərəflərin bərabərliyi prinsipləri əsasında həyata keçirildiyi, məhkəmənin qərarını iş üzrə təqdim edilmiş və məhkəmədə araşdırılmış sübutlar əsasında əsaslandırmalı olduğu vurğulanır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Beşinci vacib məqam isə iddianı təsdiqləyən sənədlərin və digər sübutların əvvəlcədən toplanmasıdır. Vətəndaşın irəli sürdüyü tələbin arxasında mümkün qədər konkret sübutlar dayanmalıdır. Müqavilə, ödəniş qəbzləri, bank çıxarışları, yazışmalar, aktlar, arayışlar, foto və video materiallar, ekspert rəyləri və digər sənədlər işin xarakterindən asılı olaraq sübut əhəmiyyəti daşıya bilər.

Məsələn, əmlakla bağlı mübahisədirsə, həmin əmlaka dair sənədlər, müqavilələr və dövlət qeydiyyatı ilə bağlı məlumatlar əhəmiyyətli ola bilər. Borc mübahisəsində bank ödənişləri, qəbzlər, müqavilələr və tərəflər arasındakı yazışmalar lazım gələ bilər. Əmək mübahisəsində əmək müqaviləsi, işəgötürənin əmrləri, əməkhaqqı ilə bağlı sənədlər və digər materiallar mühüm rol oynaya bilər. Hansı sənədlərin lazım olması isə konkret mübahisənin predmetindən asılıdır.

Bu səbəbdən iddia ərizəsi hazırlanarkən sadəcə “məndə sənədlər var” demək kifayət etmir. Ərizəyə əlavə edilən sənədlərin nəyi təsdiq etdiyi də aydın olmalıdır. Sənədlərin siyahısının düzgün hazırlanması həm məhkəməyə təqdim olunan materialların sistemləşdirilməsi, həm də iddiaçının hansı sübutlara istinad etdiyini göstərməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bundan başqa, məhkəməyə müraciət edən şəxsin dövlət rüsumu məsələsinə də diqqət etməsi vacibdir. “Dövlət rüsumu haqqında” Qanuna əsasən, məhkəməyə iddia ərizəsinin, digər ərizələrin və şikayətlərin verilməsi müəyyən hallarda dövlət rüsumunun tutulmasına səbəb olur. Rüsumun məbləği iddianın xarakterindən və bəzi hallarda iddia qiymətindən asılı olaraq dəyişir. Qanunvericilikdə müəyyən kateqoriyalı şəxslər və işlər üçün güzəştlər və azadolmalar da nəzərdə tutula bilər.

İddia ərizəsi hazırlanarkən bir məsələ də xüsusilə nəzərə alınmalıdır: məhkəmədən konkret olaraq nə tələb olunur? Ərizənin sonunda məhkəməyə ünvanlanan tələb aydın şəkildə ifadə edilməlidir. Məsələn, pulun tutulması, müqavilənin ləğvi, əmlak hüququnun tanınması, müəyyən hərəkətin edilməsinin öhdəliyin üzərinə qoyulması və ya digər hüquqi nəticə tələb edilirsə, bu tələb konkret formada yazılmalıdır.

Bəzən vətəndaşlar uzun-uzadı şəkildə problemin tarixçəsini yazır, lakin məhkəmədən hansı qərarı istədiklərini aydın göstərmirlər. Halbuki iddianın əsas məqsədi məhz məhkəmədən tələb olunan hüquqi nəticənin konkretləşdirilməsidir. Faktlar, hüquqi əsaslar və sübutlar həmin tələbi izah etməli və dəstəkləməlidir.

Digər tərəfdən, iddia ərizəsinin hazırlanması ilə məhkəməyə müraciət etmək eyni şey deyil. Müəyyən mübahisələr üzrə məhkəməyə müraciətdən əvvəl qanunla nəzərdə tutulmuş məhkəməyəqədər prosedurların həyata keçirilməsi tələb oluna bilər. Buna görə də konkret iş üzrə belə bir məcburi prosedurun olub-olmaması əvvəlcədən araşdırılmalıdır.

Həmçinin iddia müddəti məsələsi də unudulmamalıdır. Müxtəlif hüquqi münasibətlər üzrə iddia müddətləri fərqli ola bilər və bəzi hallarda müddətin hesablanması ayrıca qaydalarla müəyyən edilir. Buna görə də hüququnun pozulduğunu düşünən şəxsin məhkəməyə müraciəti uzun müddət təxirə salması risk yarada bilər.

Nəticə etibarilə, yaxşı hazırlanmış iddia ərizəsi sadəcə şikayətin yazıldığı sənəd deyil. Bu sənəd mübahisənin faktiki hallarını, hüquqi əsaslarını, sübutlarını və məhkəmədən tələb olunan nəticəni bir-biri ilə əlaqələndirən əsas prosessual sənədlərdən biridir. Məhkəmənin düzgün seçilməsi, tərəflərin məlumatlarının dəqiq yazılması, hadisələrin aydın və ardıcıl izah edilməsi, tələbin qanunvericiliklə əsaslandırılması və müvafiq sübutların toplanaraq təqdim edilməsi bu prosesdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ona görə də məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl iddia ərizəsini yalnız “nə baş verdi?” sualına cavab verən sənəd kimi deyil, həm də “mənim hansı hüququm pozulub?”, “bunu hansı sübutlarla təsdiqləyə bilərəm?”, “hansı qanun normasına əsaslanıram?” və “məhkəmədən konkret nə istəyirəm?” suallarına cavab verən hüquqi sənəd kimi hazırlamaq lazımdır. Mübahisənin mürəkkəb olduğu hallarda isə sənədlərin düzgün hazırlanması və prosessual tələblərin müəyyənləşdirilməsi üçün hüquqşünasdan hüquqi yardım almaq məqsədəuyğun ola bilər.

Əli