İpotekada olan mənzili ödəniş edə bilməyəndə itirmək mümkündür? – Hüquqşünaslardan XƏBƏRDARLIQ

Mənzil almaq üçün ipoteka və ya uzunmüddətli ödəniş öhdəliyi götürən vətəndaşlar üçün müqavilənin şərtlərini əvvəlcədən diqqətlə nəzərdən keçirmək olduqca vacibdir. Bəzən vətəndaşlar yalnız aylıq ödənişin məbləğinə diqqət yetirir, müqavilədə nəzərdə tutulan digər şərtləri isə kifayət qədər araşdırmırlar. Halbuki öhdəliyin hansı müddətə götürülməsi, aylıq ödənişlərin vaxtı, gecikmənin nəticələri, müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verilməsi halları, tərəflərin hüquq və vəzifələri və ödənişlərin dayandırılması zamanı mənzilin taleyi kimi məsələlər sonradan ciddi hüquqi və maliyyə nəticələr yarada bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, Hüquqşünasların sözlərinə görə, xüsusilə MTK-lardan mənzil alan və ödənişləri hissə-hissə həyata keçirən şəxslər müqaviləni imzalamazdan əvvəl bütün şərtləri diqqətlə oxumalıdırlar. Çünki vətəndaşın üzərinə düşən öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi, xüsusilə aylıq ödənişlərin vaxtında edilməməsi müqavilədə nəzərdə tutulan hüquqi nəticələrə səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər bildirib ki, müqavilədə tərəflərin hüquq və vəzifələri ilə yanaşı, müqaviləyə xitam verilməsinin şərtləri də aydın şəkildə göstərilməlidir. Vətəndaş bilməlidir ki, hansı hallarda müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verilə bilər, belə hal baş verdikdə onun ödədiyi vəsaitlərin taleyi necə olacaq, mənzilə dair hüquqi vəziyyət necə dəyişəcək və tərəflərin bir-birinə qarşı hansı tələbləri yarana bilər.

“Vətəndaş müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq üzərinə düşən öhdəlikləri, hüquq və vəzifələri, müqaviləyə xitam verilməsinin şərtlərini, hansı hallarda müqaviləyə əvvəlcədən xitam verilə biləcəyini və bu halda tərəflərin hansı hüquq və vəzifələrinin yarandığını diqqətlə araşdırmalıdır. Əks halda, vətəndaş ödənişləri edə bilmədikdə daha böyük zərərlə üzləşə bilər. Hətta müəyyən hallarda mənzil üzərindəki hüquqlarını itirmək riski yarana bilər”, – deyə hüquqşünaslar bildirib.

Onların sözlərinə görə, burada əsas məsələlərdən biri müqavilədə ödənişlərin gecikdirilməsi ilə bağlı müddəaların necə müəyyənləşdirilməsidir. Vətəndaş aylıq ödənişləri vaxtında həyata keçirə bilmədikdə qarşı tərəfin hansı hüquqlara malik olduğu, gecikmə ilə bağlı faiz və ya digər ödənişlərin tətbiq edilib-edilmədiyi, müqaviləyə xitam verilməsi üçün hansı şərtlərin tələb olunduğu və artıq ödənilmiş vəsaitlərin necə hesablanacağı əvvəlcədən bilinməlidir. İpoteka münasibətlərində isə məsələ yalnız müqavilənin ləğv edilməsi ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə əsasən, borclu ipoteka ilə təmin edilmiş əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımi qaydada icra etmədikdə, ipoteka saxlayan daşınmaz əşyanın satılmasını tələb edə bilər. İpoteka predmetinin satılması qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir.Qanunvericilikdə ipoteka predmetinin satışından əldə edilən vəsaitin necə bölüşdürülməsi də müəyyən edilib. Əgər mənzilin satışından əldə olunan məbləğ ipoteka saxlayanın tələbinin tam ödənilməsi üçün kifayət etmirsə, qanunda və müqavilədə nəzərdə tutulan qaydalar çərçivəsində çatışmayan məbləğin borclunun digər əmlakından tələb edilməsi mümkün ola bilər. Əksinə, satışdan əldə olunan vəsait borcu və digər müvafiq tələbləri ödədikdən sonra artıq qalırsa, həmin artıq məbləğ ipoteka verənə qaytarılmalıdır.

Bu səbəbdən “mən bir neçə il ödəniş etmişəm, deməli, mənzil mütləq mənimdir və ödənişləri dayandırsam, sadəcə qalan borcu ödəməyəcəyəm” yanaşması düzgün deyil. Əmlakın hüquqi statusu, müqavilənin növü, mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınıb-alınmaması, ipotekanın olub-olmaması və müqavilədə ödənişlərin pozulması ilə bağlı hansı mexanizmlərin nəzərdə tutulması ayrıca araşdırılmalıdır.

Hüquqşünasların sözlərinə görə, bəzi hallarda müqavilənin şərtlərinə əsasən MTK ilə vətəndaş arasında münasibətlər başqa formada da tənzimlənə bilər. Məsələn, müqavilədə ödənişlərin müəyyən müddət ərzində həyata keçirilməməsinin nəticəsi, müqaviləyə xitam verilməsi və həmin halda tərəflərin hesablaşma qaydası nəzərdə tutula bilər. Lakin bu, bütün MTK müqavilələri üçün eyni qaydanın tətbiq edildiyi anlamına gəlmir. Konkret nəticəni məhz imzalanmış müqavilənin şərtləri və qanunvericiliyin tələbləri müəyyən edir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

“Adətən ipoteka müqaviləsi üzrə götürülən öhdəlik yerinə yetirilmədikdə, yəni aylıq ödənişlər ödənilmədikdə, müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq müəyyən hüquqi nəticələr yaranır. Bu halda mənzilin necə rəsmiləşdirildiyindən və müqavilədə hansı şərtlərin nəzərdə tutulmasından asılı olaraq müxtəlif prosedurlar tətbiq oluna bilər. Mənzil satıldıqda isə əldə olunan vəsaitdən əvvəlcə qanuni əsaslarla borc və digər tələblər ödənilir, əgər artıq məbləğ qalarsa, həmin məbləğin vətəndaşa qaytarılması məsələsi ortaya çıxır”, – deyə mütəxəssis qeyd edib

Mülki Məcəllədə tərəflərin razılığı ilə ipoteka predmetinin açıq hərracdan fərqli üsulla satılması imkanının da nəzərdə tutulduğu hallar var. Belə razılaşmada satış üsulu, satışın həyata keçirilməsi, tərəflərin hüquq və vəzifələri və digər məsələlər müəyyən edilə bilər.Ona görə də mənzil almaq istəyən şəxslər yalnız “aylıq nə qədər ödəyəcəyəm?” sualına cavab axtarmamalıdırlar. Müqavilənin tam məzmunu, ümumi ödəniləcək məbləğ, ödəniş qrafiki, gecikmə zamanı tətbiq edilən şərtlər, müqavilənin vaxtından əvvəl pozulması halları, ödənilmiş vəsaitlərin qaytarılması qaydası, mənzilin mülkiyyət hüququnun nə vaxt və necə rəsmiləşdirilməsi, eləcə də tərəflərin məsuliyyəti əvvəlcədən aydınlaşdırılmalıdır.Xüsusilə vətəndaşın maliyyə imkanlarının gələcəkdə dəyişə biləcəyi nəzərə alınmalıdır. Şəxs bu gün aylıq ödənişi rahatlıqla həyata keçirə bilər, lakin gələcəkdə gəlirinin azalması, işini itirməsi və ya digər maliyyə çətinlikləri ödənişlərin gecikməsinə səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə müqavilədə nəzərdə tutulan hüquqi nəticələri bilmədən ödənişləri dayandırmaq və qarşı tərəfin müraciətlərinə reaksiya verməmək vətəndaşın vəziyyətini daha da çətinləşdirə bilər.

Mütəxəssislər vətəndaşlara müqaviləni imzalamazdan əvvəl onun bütün bəndlərini diqqətlə oxumağı, anlaşılmayan müddəaları hüquqşünasla dəqiqləşdirməyi və xüsusilə ödənişlərin gecikməsi zamanı nə baş verəcəyini əvvəlcədən öyrənməyi tövsiyə edir. Çünki mənzil kimi böyük maliyyə dəyəri olan əmlakla bağlı müqavilədə kiçik görünən bir şərt belə sonradan tərəflər arasında ciddi mübahisəyə səbəb ola bilər.

Beləliklə, ipoteka və ya MTK vasitəsilə hissə-hissə ödənişlə mənzil alan şəxsin əsas diqqət yetirməli olduğu məsələ yalnız mənzilin qiyməti deyil, müqavilənin bütün hüquqi mexanizmidir. Ödənişlərin gecikdirilməsi, müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam, mənzilə tutmanın yönəldilməsi, satışdan əldə olunan vəsaitin bölüşdürülməsi və tərəflərin qarşılıqlı hüquq və vəzifələri əvvəlcədən bilinməlidir. Əks halda, ödəniş imkanını itirən vətəndaş həm ödədiyi vəsaitlərlə bağlı mübahisə, həm də mənzil üzərindəki hüquqları ilə bağlı ciddi hüquqi problemlərlə üzləşə bilər.

Əli