Mülki hüquqda iddia müddəti nə qədərdir? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA
Hüquq 06 Oktyabr 2026, 10:00
2603
Mülki hüquq münasibətlərində şəxslərin pozulmuş hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə vaxtında müraciət etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qanunvericilikdə bu məqsədlə müəyyən müddətlər nəzərdə tutulub. Hüququ pozulmuş şəxsin öz hüququnun müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etməli olduğu qanunla müəyyən edilmiş müddət isə iddia müddəti adlanır. İddia müddətinin düzgün müəyyən edilməsi və bu müddət ərzində hüquqi addımların atılması bir sıra mübahisələrdə həlledici rol oynaya bilər.
Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında hüquqşünas Nail Həsənov bildirib ki, mülki hüququ pozulmuş şəxsin məhkəməyə vaxtında müraciət etməsi onun hüquqlarının effektiv şəkildə müdafiəsi baxımından əsas məsələlərdən biridir.
Hüquqşünasın sözlərinə görə, iddia müddəti pozulmuş hüquqların müdafiəsi ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş zaman çərçivəsidir:
“İddia müddəti hüququ pozulmuş şəxsin həmin hüququnun müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət edə biləcəyi müddəti ifadə edir. Şəxs öz hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu andan etibarən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətlərə diqqət yetirməlidir. Çünki hər bir mülki mübahisə üzrə eyni iddia müddəti tətbiq olunmur və konkret hüquq münasibətinin xarakterindən asılı olaraq fərqli müddətlər müəyyən edilə bilər”.
Nail Həsənov qeyd edib ki, qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən, mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn tələblər üzrə ümumi iddia müddəti 10 il təşkil edir. Müqavilə tələbləri üzrə isə bu müddət 3 ildir. Daşınmaz əşyalarla bağlı vaxt aşırı icra edilməli olan öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə də 3 illik iddia müddəti nəzərdə tutulur.
“Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, vətəndaşlar iddia müddətini bütün mübahisələr üçün eyni hesab etməməlidirlər. Mülki Məcəllədə ayrı-ayrı tələblərlə bağlı xüsusi müddətlər müəyyən edilə bilər. Eyni zamanda, qanunvericilikdə iddia müddətinin tətbiq edilmədiyi müəyyən tələblər də mövcuddur. Buna görə də konkret məsələdə iddia müddətinin nə qədər olduğunu müəyyənləşdirmək üçün həmin mübahisənin hüquqi mahiyyətinə baxmaq lazımdır”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.
Hüquqşünasın sözlərinə görə, iddia müddətinin keçməsi şəxsin məhkəməyə müraciət etmək hüququnu avtomatik şəkildə aradan qaldırmır. Yəni vətəndaş iddia müddətinin keçdiyini düşünsə belə, məhkəməyə müraciət edə bilər. Lakin bu halda qarşı tərəfin iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı ərizə təqdim edib-etməməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
“İddia müddətinin tətbiqi məhkəmə tərəfindən avtomatik həyata keçirilmir. Bu müddət yalnız mübahisə tərəfinin məhkəməyə təqdim etdiyi ərizə əsasında tətbiq edilə bilər. Əgər tərəf belə ərizə verərsə və məhkəmə iddia müddətinin keçdiyini müəyyən edərsə, bu hal iddianın təmin edilməməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də iddia müddəti ilə bağlı məsələlərdə həm iddiaçı, həm də cavabdeh öz hüquqi mövqeyini düzgün müəyyənləşdirməlidir”, – Nail Həsənov bildirib.
O qeyd edib ki, bəzi hallarda iddia müddətinin ötürülməsi şəxsin iradəsindən və ya təqsirindən asılı olmayan səbəblərlə baş verə bilər. Belə vəziyyətlərdə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar olduqda məhkəmə müddətin bərpası məsələsinə də baxa bilər.
Həmçinin oxuyun
“Əgər məhkəmə iddia müddətinin şəxsin təqsiri olmadan, üzrlü səbəbdən ötürüldüyünü müəyyən edərsə və qanunvericilikdə bunun üçün nəzərdə tutulmuş əsaslar mövcuddursa, iddia müddəti bərpa oluna bilər. Lakin bunun üçün sadəcə müddətin ötürülməsi faktı kifayət etmir. Şəxs müddətin hansı səbəbdən və hansı hallarda ötürüldüyünü əsaslandırmalı, mümkün olduğu halda bunu təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etməlidir”, – deyə hüquqşünas əlavə edib.
Nail Həsənovun sözlərinə görə, iddia müddətinin hesablanması da vətəndaşların diqqət etməli olduğu məsələlərdəndir. Çünki müddətin başlanğıcı hər zaman hüququn pozulduğu tarixlə eyni olmaya bilər. Mübahisənin xarakterindən, öhdəliyin icra edilməli olduğu vaxtdan və şəxsin hüququnun pozulmasını nə zaman bildiyindən və ya bilməli olduğundan asılı olaraq hesablanma qaydası dəyişə bilər.
“Vətəndaşlar bəzən hesab edirlər ki, hüquqları pozulan kimi müəyyən edilmiş müddət avtomatik olaraq həmin gündən başlayır. Halbuki konkret hüquq münasibətindən asılı olaraq iddia müddətinin başlanması ilə bağlı fərqli qaydalar mövcuddur. Buna görə də məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl konkret hal üzrə iddia müddətinin hansı tarixdən hesablandığını müəyyən etmək vacibdir”, – hüquqşünas bildirib.
O, həmçinin iddia müddətinin keçməsinin borclunun öhdəliyinin mahiyyətini dəyişmədiyini diqqətə çatdırıb. Hüquqşünasın sözlərinə görə, borclu öz öhdəliyini könüllü şəkildə icra edibsə, sonradan yalnız iddia müddətinin keçməsini əsas gətirərək həmin icranın geri qaytarılmasını tələb etmək hüququna malik deyil.
Hüquqşünas Nail Həsənov vətəndaşlara hüquqlarının pozulduğunu düşündükləri zaman məsələnin həllini uzun müddət təxirə salmamağı tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, xüsusilə borc, müqavilə, daşınmaz əmlak və digər mülki mübahisələrdə vaxt amili əhəmiyyətli olduğundan, şəxslər hüquqlarının müdafiəsi üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətləri nəzərə almalıdırlar.
“İddia müddətinin məqsədi vətəndaşın hüququnu məhdudlaşdırmaqdan daha çox, mülki hüquq münasibətlərində hüquqi müəyyənliyi və sabitliyi təmin etməkdir. Uzun illər əvvəl yaranmış mübahisələrin qeyri-müəyyən müddət ərzində davam etməsi tərəflər arasında hüquqi münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də qanunvericilik müəyyən hallarda hüquqların müdafiəsi üçün konkret zaman çərçivəsi müəyyən edir. Hüququ pozulan şəxsin isə ən doğru addımı vaxt itirmədən hüquqi yardım almaq və məhkəməyə müraciət imkanlarını qiymətləndirməkdir”, – Nail Həsənov deyib.
Hüquqşünas sonda bir daha vurğulayıb ki, iddia müddətinin keçməsi hər bir halda şəxsin hüququnun müdafiəsiz qalması anlamına gəlmir. Konkret iş üzrə müddətin tətbiq edilib-edilməməsi, onun nə vaxtdan hesablanması, ötürülməsinin səbəbləri və mümkün bərpa halları məhkəmə tərəfindən işin bütün hallarına uyğun olaraq qiymətləndirilir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Mərhumun bank borcu və ölüm müavinəti: Hüquqi fərq nədir?
Yaxınını itirən ailələr bəzən mərhumun sağlığında götürdüyü kredit və ya digər bank borcları ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər. Xüsusilə mərhumun adına əmlak və miras qalmadıqda, ailə üzvləri ölümə görə nəzərdə tutulan müavinəti almaq, eyni zamanda mümkün borc öhdəliklərindən yayınmamaq üçün hansı addımları atmalı olduqlarını bilmirlər. Bu zaman belə bir sual yaranır: atası vəfat edən şəxs ölüm müavinətini götürərsə, bu, onun avtomatik olaraq vərəsə sayılması və mərhumun bank borcuna görə məsuliyyət daşıması deməkdirmi?Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Həsən Əhmədov bildirib ki, ölümə görə ödənilən müavinətin alınması ilə mirasın qəbul edilməsi fərqli hüquqi məsələlərdir. Onun sözlərinə görə, atasının vəfatından sonra bank qarşısında borcun qalması,...
26 Oktyabr 2026, 11:40
Polis vətəndaşın bank kartını icazəsiz yoxlaya bilərmi? Vəkil izah etdi
Polis əməkdaşının vətəndaşdan bank kartını təqdim etməyi tələb etməsi, hesabındakı pul vəsaitlərinin mənbəyi ilə maraqlanması və bank əməliyyatlarını araşdırması hüquqi baxımdan müəyyən qaydalar çərçivəsində mümkündür. Lakin bu, polis əməkdaşının istənilən vaxt və heç bir əsas olmadan vətəndaşın bank hesabına dair məlumatları əldə edə bilməsi demək deyil. Bank hesabları, hesab qalığı, pul köçürmələri və digər maliyyə əməliyyatları qanunla qorunan bank sirri hesab olunur. Bu məlumatların əldə edilməsi üçün qanuni əsas və müvafiq prosedurlara əməl edilməsi tələb olunur.Citypost.az-a açıqlama verən vəkil Samir Süleymanov vətəndaşların bank kartları və hesabları ilə bağlı məlumatların hansı hallarda yoxlanıla biləcəyini, polis əməkdaşlarının səlahiyyətlərinin hansı hüquqi çərçivədə müəyyənləşdiyini...
26 Oktyabr 2026, 10:40
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Boşanma ərəfəsində olan ailələrdə ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də gəlinin yaşadığı evdən çıxarılması ilə bağlıdır. Xüsusilə ər-arvadın nikah dövründə yaşadığı mənzil kişinin deyil, onun anasının və ya atasının adına rəsmiləşdirildikdə, qadının həmin evdə qalmaq hüququ ilə bağlı suallar yaranır. Bəzi hallarda qadının azyaşlı övladları da olur və o, boşanmadan sonra uşaqları ilə birlikdə həmin mənzildə yaşamağa davam etmək istəyir. Bəs ev qayınananın mülkiyyətindədirsə, gəlin boşanma zamanı mənzildən çıxarıla bilərmi?Vəkil Könül Yaqubova Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda əsas məsələlərdən biri mənzilin kimə məxsus olması və gəlinin həmin evdən istifadə hüququnun yaranıb-yaranmamasıdır. Onun sözlərinə görə, vətəndaşlara hüquqi vəziyyət...
23 Oktyabr 2026, 11:00
Miras bir övladın adına keçirilibsə, digər övladlar pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Atadan miras qalan əmlakın övladlardan biri tərəfindən digər vərəsələrin xəbəri və razılığı olmadan öz adına keçirilməsi ailələr arasında ciddi mübahisələrə səbəb olur. Bəzi hallarda valideynlərdən biri sənədlərə imza atsa da, imzaladığı sənədin hüquqi nəticələrini tam anlamadığını bildirir. Nəticədə digər övladlar mirasdan onlara düşən payı ala bilməyəcəklərindən narahat olurlar. Bəs qardaş atadan qalan bütün əmlakı öz adına rəsmiləşdiribsə, digər bacı və qardaşların həmin mirasdan pay tələb etmək hüququ varmı?Vəkil Toğrul Allahyarov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda digər vərəsələrin miras hüququnun olub-olmaması və əmlakın hansı əsaslarla bir şəxsin adına rəsmiləşdirilməsi araşdırılmalıdır. Onun sözlərinə görə, əgər qanunla müəyyən edilmiş vərəsələrin hüquqları...
23 Oktyabr 2026, 10:00
Boşanma zamanı gəlin qaynatanın evindən pay tələb edə bilərmi? Vəkil izah etdi
Ailə münasibətlərində tez-tez mübahisə doğuran məsələlərdən biri də boşanma zamanı gəlinin qaynatasının mülkiyyətində olan evdən pay tələb edib-etməməsi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda gəlin uzun illər həmin evdə yaşasa da, ailə münasibətləri pozulduqdan sonra mənzildən pay almaq və ya orada yaşamaq hüququnu qorumaq istəyir. Lakin evdə yaşamaqla həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmaq hüququ bir-birindən fərqlənir.Vəkil Ədalət Dəmirov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, qaynatanın adına rəsmiləşdirilmiş evdən gəlinə avtomatik olaraq mülkiyyət payı düşmür. Onun sözlərinə görə, belə məsələlərdə evin kimə məxsus olması, ailənin nə vaxt qurulması, mənzildən istifadə ilə bağlı hüquqların hansı dövrdə yaranması və konkret işin digər halları nəzərə alınmalıdır.Vəkil qeyd edib...
23 Oktyabr 2026, 09:00
Əlilliyə görə pensiya alanların pensiya kapitalı pensiyaya əlavə olunurmu? Vəkil izah etdi
Pensiya təminatı məsələləri vətəndaşları ən çox maraqlandıran sosial mövzulardan biridir. Xüsusilə əlilliyə görə pensiya alan şəxslərin əmək fəaliyyəti dövründə yığılmış pensiya kapitalının onların aldığı pensiyanın məbləğinə təsir edib-etməməsi barədə suallar tez-tez səslənir. Çoxları pensiya təyin olunarkən bütün hüquqlarının nəzərə alınıb-alınmadığını bilmir, nəticədə qanunla çatası artımdan məhrum qala bilir. Bəs bu halda hansı qayda tətbiq olunur və hüquq pozulduqda hara müraciət etmək lazımdır?Vəkil Vəfadar Piriyev mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında pensiya kapitalının əlilliyə görə təyin olunan pensiyaya əlavə edilməsi qaydasını izah edib. O bildirib ki, vətəndaşa yaşa görə və ya əlilliyə görə pensiya təyin olunarkən avtomatik olaraq hansı pensiya təminatı daha...
22 Oktyabr 2026, 10:40
