Xəyanət edən həyat yoldaşı əmlak bölgüsündən məhrum edilə bilərmi? – Vəkildən AÇIQLAMA

Boşanma prosesində tərəflər arasında ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də nikah müddətində əldə edilmiş əmlakın necə bölünməsidir. Xüsusilə tərəflərdən birinin digərini xəyanətdə ittiham etdiyi hallarda belə bir sual ortaya çıxır: həyat yoldaşının xəyanət etməsi onun nikah dövründə əldə edilmiş əmlak üzərində hüququnu aradan qaldırırmı?Digər tərəfdən, bəzən boşanma ərəfəsində əmlakın gələcəkdə bölünməsinin qarşısını almaq məqsədilə həmin əmlakın üçüncü şəxsin adına keçirilməsi, bağışlanması və ya satılması halları ilə də rastlaşılır. Bu zaman digər tərəf həmin əqdin etibarsız hesab edilməsini tələb edə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlamasında vəkil Könül İsgəndərli bildirib ki, nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın bölgüsü zamanı tərəflərin boşanmasının səbəbi, o cümlədən xəyanət faktı, öz-özlüyündə həmin əmlak üzərində hüquqların avtomatik itirilməsinə səbəb olmur.

Vəkilin sözlərinə görə, nikah dövründə əldə olunan əmlak, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan istisnalar nəzərə alınmaqla, ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunur.

“Əgər əmlak nikah dövründə əldə olunubsa, ümumi qayda olaraq həm ərin, həm də arvadın həmin əmlak üzərində hüququ yaranır. Tərəflərin sonradan boşanması bu hüququ avtomatik olaraq aradan qaldırmır. Əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi də hər zaman həmin əmlakın yalnız həmin şəxsin şəxsi mülkiyyəti olması anlamına gəlmir.Boşanma prosesində əmlakın bölünməsi məsələsi ayrıca tələb kimi qaldırıla bilər. Burada əmlakın nə vaxt və hansı vəsait hesabına əldə edilməsi, tərəflərin nikah münasibətlərinin davam edib-etməməsi, əmlakın ümumi və ya şəxsi mülkiyyət hesab edilməsi üçün əsasların olub-olmaması kimi hallar araşdırılır”.

Könül İsgəndərli qeyd edib ki, tərəflərdən birinin digərinə xəyanət etməsi də avtomatik olaraq onun nikah dövründə əldə edilmiş əmlakdan pay almaq hüququnu itirməsi demək deyil.

“Bəzən belə bir yanlış fikir olur ki, əgər ər və ya arvad xəyanət edibsə, boşanma zamanı bütün əmlak qarşı tərəfə verilməlidir və xəyanət edən şəxs əmlak bölgüsündən kənarda qalmalıdır. Belə ümumi hüquqi qayda yoxdur.Yəni boşanmanın səbəbinin xəyanət olması öz-özlüyündə nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın bölgüsünə avtomatik şəkildə təsir etmir. Əmlak məsələsi ayrıca hüquqi müstəvidə qiymətləndirilir”.

Vəkilin sözlərinə görə, xəyanət faktı tərəflər arasında digər hüquqi mübahisələrin predmetinə çevrilə bilər, lakin bu, nikah dövründə formalaşmış əmlak hüquqlarının avtomatik itirilməsi ilə nəticələnmir.

“Son dövrlərdə ailə münasibətləri, şəxsi hüquqlar, şərəf və ləyaqətin müdafiəsi, mənəvi zərər və digər məsələlərlə bağlı məhkəmə təcrübəsində müəyyən yanaşmalar formalaşıb. Lakin xəyanət faktının mövcud olması o demək deyil ki, həmin şəxs nikah dövründə əldə edilmiş əmlakdan avtomatik məhrum edilir.Burada hər bir tələb ayrıca əsaslandırılmalıdır. Əmlak bölgüsü ilə şəxsin davranışına görə yarana biləcək digər hüquqi tələbləri bir-birindən fərqləndirmək lazımdır”.

Həyat yoldaşının işləməməsi əmlak bölgüsünə təsir edirmi?

Vəkil bildirib ki, həyat yoldaşının heç bir yerdə işləməməsi də onun nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak üzərində hüququnun avtomatik olaraq aradan qalxması üçün əsas deyil.

“Ər-arvadın ümumi əmlakının yaranması yalnız kimin əmək müqaviləsi ilə işləməsi və ya ailəyə kimin daha çox pul gətirməsi ilə müəyyən edilmir. Ailə daxilində tərəflərin müxtəlif formada töhfələri ola bilər.Məsələn, tərəflərdən biri işləyir, gəlir əldə edir, digəri isə ev təsərrüfatını idarə edir, uşaqların qayğısı ilə məşğul olur və ailənin gündəlik həyatını təmin edir. Buna görə də ‘qadın işləməyib, deməli, əmlakdan pay ala bilməz’ yanaşması düzgün deyil.Əgər söhbət nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlakdan gedirsə, həmin əmlakın hüquqi statusu qanunvericiliyin tələblərinə uyğun müəyyənləşdirilir”.

Könül İsgəndərli vurğulayıb ki, burada əsas məsələ konkret əmlakın hüquqi mənşəyidir. Nikahdan əvvəl əldə edilmiş əmlak, hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə olunan əmlak isə müəyyən hallarda şəxsi mülkiyyət hesab edilə bilər.

“Əmlakın nikah dövründə əldə edilməsi onun avtomatik olaraq hər bir halda ümumi əmlak olması anlamına da gəlmir. Məsələn, qanunvericilikdə şəxsi mülkiyyət sayılan əmlak növləri mövcuddur. Ona görə də konkret əmlakın necə əldə edildiyi, hansı vəsaitlə alındığı və onun hüquqi statusu araşdırılmalıdır”.

Boşanmadan əvvəl əmlakı bağışlamaqla bölgüdən yayınmaq mümkündürmü?

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Məsələnin digər mühüm tərəfi isə boşanma ərəfəsində əmlakın üçüncü şəxsin adına keçirilməsidir.Bəzən ər və ya arvad boşanma prosesinin başlanacağını bildikdən sonra öz adına rəsmiləşdirilmiş əmlakı başqa şəxsə bağışlayır, satır və ya başqa formada özgəninkiləşdirir. Məqsəd isə gələcəkdə həmin əmlakın bölünməsinin qarşısını almaq ola bilər.

Könül İsgəndərlinin sözlərinə görə, belə hallarda digər tərəfin məhkəməyə müraciət etmək hüququ yarana bilər.

“Əgər tərəflərdən biri ümumi əmlakın bölünməsindən yayınmaq məqsədilə həmin əmlakı üçüncü şəxsin adına keçirirsə, bu əməliyyatın hüquqi nəticələri ayrıca qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə də müəyyən edilərsə ki, bağışlama və ya digər əqd əslində əmlakın bölgüsündən yayınmaq məqsədi daşıyıb, tərəf həmin əqdlə bağlı məhkəmədə mübahisə qaldıra bilər.Burada əqdin formal olaraq bağışlama müqaviləsi adlandırılması həlledici deyil. Əqdin arxasında hansı məqsədin dayandığı, tərəflərin faktiki iradəsi və əmlakın hansı səbəbdən başqa şəxsin adına keçirildiyi də araşdırıla bilər”.

Vəkil belə hallarda “pərdələnmiş əqd” məsələsinin də gündəmə gələ biləcəyini bildirib.

“Əgər bağışlama və ya başqa bir müqavilə formal olaraq bir məqsədi göstərir, amma əslində başqa hüquqi nəticə əldə etmək üçün həyata keçirilibsə, əqdin mahiyyəti məhkəmə tərəfindən araşdırıla bilər. Məsələn, əmlakın gələcəkdə ər-arvad arasında bölünməsinin qarşısını almaq üçün formal olaraq üçüncü şəxsin adına keçirilməsi müəyyən hallarda mübahisələndirilə bilər.Ona görə də şəxs ‘əmlakı boşanmadan əvvəl bağışladım və artıq həyat yoldaşım heç bir tələb irəli sürə bilməz’ düşüncəsinə arxayın olmamalıdır”.

Həyat yoldaşı boşanmadan sonra da əmlak tələb edə bilərmi?

Könül İsgəndərli qeyd edib ki, əmlakla bağlı mübahisələr boşanmanın başa çatması ilə avtomatik olaraq gündəmdən çıxmır. Əmlak bölgüsü ilə bağlı qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətlər və konkret hallara uyğun hüquqi prosedurlar nəzərə alınmalıdır.

“Əgər tərəflər boşandıqdan sonra ümumi əmlakın bölünməsi ilə bağlı tələb irəli sürürsə, burada iddia müddəti məsələsi də nəzərə alınmalıdır. Bu müddətlərin hesablanması konkret vəziyyətdən asılı ola bilər. Ona görə də tərəflər boşanmadan sonra da əmlak məsələsinin həll edilmədiyini nəzərə almalı və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətləri ötürməməlidirlər.Xüsusilə əmlakın boşanmadan əvvəl üçüncü şəxsin adına keçirilməsi kimi hallar varsa, həmin əməliyyat ayrıca mübahisələndirilə bilər”.

Vəkil bildirib ki, belə bir vəziyyətdə məhkəmə yalnız əmlakın kimin adına rəsmiləşdirildiyinə baxmır. Əmlakın əldə olunma tarixi, müqavilələr, ödənişlər, tərəflərin nikah münasibətləri, əmlakın faktiki istifadəsi və digər hallar da əhəmiyyət daşıya bilər.

“Əgər əmlak nikah dövründə əldə olunubsa və ümumi birgə mülkiyyət hesab edilirsə, sonradan yalnız ərinin və ya arvadının adına rəsmiləşdirilməsi digər tərəfin hüququnu avtomatik olaraq aradan qaldırmır.Eyni zamanda, həmin əmlakın üçüncü şəxsə keçirilməsi də bütün hallarda mütləq etibarsız sayılacaq demək deyil. Bunun üçün konkret hüquqi əsaslar olmalıdır və həmin əsaslar məhkəmədə sübut edilməlidir. Əgər əqd həqiqətən əmlak bölgüsündən yayınmaq məqsədilə bağlanıbsa, bunun hüquqi nəticələri ayrıca qiymətləndirilə bilər”.

Könül İsgəndərli sonda boşanmaq üzrə olan şəxslərə əmlak məsələsində tələsik və formal addımlar atmamağı tövsiyə edib:“Ər-arvad arasında boşanma prosesi gedirsə, xüsusilə böyük dəyərə malik daşınmaz əmlak, avtomobil, bank vəsaiti və digər aktivlər varsa, tərəflər onların hüquqi statusunu əvvəlcədən müəyyənləşdirməlidirlər.Bir tərəfin xəyanət etməsi digər tərəfə avtomatik olaraq bütün əmlakı əldə etmək hüququ vermədiyi kimi, digər tərəfin də boşanmadan əvvəl əmlakı öz adına rəsmiləşdirib və ya üçüncü şəxsin adına keçirib məsələni tamamilə bağladığını düşünməsi düzgün deyil.Əgər əmlakın üçüncü şəxsə keçirilməsi digər tərəfin hüquqlarının pozulmasına səbəb olubsa və bunun üçün qanuni əsaslar mövcuddursa, həmin əqd məhkəmə qaydasında mübahisələndirilə bilər. Buna görə də belə hallarda həm əmlakın bölünməsi, həm də əvvəlcədən bağlanmış müqavilələrin hüquqi nəticələri ayrıca araşdırılmalıdır”.

Qeyd: Hər bir boşanma və əmlak bölgüsü işi konkret sənədlər və əmlakın əldə edilmə şəraiti əsasında qiymətləndirilir. Buna görə də tərəflərin konkret vəziyyət üzrə hüquqi məsləhət alması məqsədəuyğundur.

Əli