Babadan qalan miras nəvəyə hansı halda çata bilər? – Vəkil  izah edir

Babadan qalan miras əmlakın bölüşdürülməsi, vərəsələrin hüquqları və mirasın qəbul edilməsi müddətləri ilə bağlı məsələlər vətəndaşlar arasında tez-tez mübahisələrə səbəb olur. Xüsusilə baba vəfat etdikdən sonra onun övladlarından birinin də dünyasını dəyişməsi belə hallarda hüquqi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Bu zaman nəvənin babasından qalan əmlakda pay hüququnun olub-olmaması, atasına çatmalı olan miras payını tələb edə bilib-bilməməsi və bunun üçün hansı quruma müraciət etməli olduğu kimi suallar yaranır. Məsələnin həlli isə ilk növbədə babanın nə vaxt vəfat etməsindən, həmin dövrdə qüvvədə olan qanunvericilikdən, mirasın qəbul edilməsi ilə bağlı faktiki və hüquqi hallardan asılıdır.

Vəkil Anar Ramazanov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, miras məsələlərinə hüquqi qiymət verilərkən diqqət yetirilməli olan əsas məqamlardan biri vərəsəlik münasibətlərinin nə vaxt yaranmasıdır. Onun sözlərinə görə, vətəndaşlar belə məsələlərlə bağlı hüquqşünasa və ya vəkilə müraciət edərkən yalnız hazırda qüvvədə olan qanunvericiliyi deyil, mirasın açıldığı dövrdə tətbiq edilən hüquq normalarını da nəzərə almalıdırlar.

Vəkil qeyd edib ki, Azərbaycan hüquq sistemində hüquqi münasibətlərə tətbiq ediləcək qanunvericiliyin müəyyənləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Miras məsələlərində də əsas məqamlardan biri mirasın hansı tarixdə açılması, yəni miras qoyanın nə vaxt vəfat etməsidir. Çünki müxtəlif dövrlərdə qüvvədə olmuş mülki qanunvericilikdə vərəsəliyin qəbul edilməsi, mirasın qəbul olunması üçün müəyyənləşdirilən müddətlər və vərəsələr arasında əmlakın bölüşdürülməsi qaydaları fərqlənə bilər.

Anar Ramazanovun sözlərinə görə, 2000-ci il sentyabrın 1-dək yaranmış vərəsəlik münasibətlərinə, bir qayda olaraq, həmin dövrdə qüvvədə olmuş 1964-cü il Azərbaycan SSR Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəaları tətbiq edilə bilər. 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonra açılmış miraslarla bağlı məsələlərə isə, ümumiyyətlə, Azərbaycan Respublikasının həmin tarixdən qüvvəyə minmiş Mülki Məcəlləsinin normaları əsasında baxılır. Bununla belə, konkret iş üzrə tətbiq ediləcək hüquq normaları müəyyənləşdirilərkən keçid müddəaları, mirasın qəbul edilməsi ilə bağlı əvvəlki hərəkətlər və digər hüquqi hallar da nəzərə alınmalıdır.

Vəkil vurğulayıb ki, bu fərq vətəndaşların miras hüququnun müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, mirasın açıldığı tarixdən asılı olaraq vərəsələrin dairəsi, mirasın qəbul edilməsi qaydası və müddətlərlə bağlı hüquqi nəticələr dəyişə bilər. Buna görə də hər bir miras işi ayrıca araşdırılmalı, ailə münasibətləri və əmlakın hüquqi statusu ilə bağlı sənədlər diqqətlə yoxlanılmalıdır.

Anar Ramazanov mümkün vəziyyəti nümunə ilə izah edərək bildirib ki, tutaq ki, baba vəfat edib və onun birinci növbəli vərəsələri olan iki övladı — vətəndaşın atası və əmisi qalıb. Əgər başqa vərəsələr, vəsiyyətnamə və ya pay bölgüsünə təsir edən digər hüquqi hallar yoxdursa, qanun üzrə vərəsəlik zamanı miras əmlak, ümumi qayda olaraq, hər iki vərəsə arasında bərabər bölünə bilər. Bu halda hər bir övlada mirasın yarısı düşür.

Lakin məsələ bununla bitmir. Əgər babanın vəfatından sonra onun oğlu, yəni vətəndaşın atası, özünə çatan miras payını rəsmiləşdirmədən vəfat edibsə, həmin payın sonrakı taleyi ayrıca hüquqi araşdırma tələb edir. Belə vəziyyətdə nəvənin babadan qalan əmlakda hüququnun olub-olmaması və həmin payı hansı qaydada əldə edə bilməsi atasının mirasın açıldığı vaxt sağ olub-olmamasından, mirası qəbul edib-etməməsindən və digər hallardan asılıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, burada mühüm fərq ondan ibarətdir ki, ata babadan əvvəl vəfat edib, yoxsa babanın vəfatından sonra dünyasını dəyişib. Əgər ata babadan əvvəl vəfat edibsə, qanunda nəzərdə tutulan şərtlər daxilində təmsil hüququ ilə vərəsəlik məsələsi yarana bilər. Əgər ata babanın vəfatından sonra dünyasını dəyişibsə və miras payını qəbul etmək hüququ olduğu halda bunu tamamlaya bilməyibsə, mirasın qəbulu ilə bağlı hüququn digər vərəsələrə keçməsi — vərəsəlik transmissiyası məsələsi gündəmə gələ bilər. Bunun hansı hüquqi əsasla tətbiq ediləcəyi konkret faktlardan və müvafiq qanunvericilikdən asılıdır.

Anar Ramazanov bildirib ki, belə hallarda nəvə avtomatik olaraq babanın əmlakının yarısına sahib olduğunu düşünməməlidir. Əvvəlcə babanın vərəsələrinin kimlər olduğu, atasının mirasın açıldığı tarixdə sağ olub-olmaması, atasının mirası qəbul edib-etməməsi, mirasın qəbul edilməsi üçün qanunla nəzərdə tutulan müddətlərin gözlənilib-gözlənilməməsi və digər vərəsələrin mövqeyi müəyyənləşdirilməlidir. Yalnız bundan sonra nəvənin hansı paya iddia edə biləcəyi barədə hüquqi nəticəyə gəlmək mümkündür.

Vəkil əlavə edib ki, miras payının rəsmiləşdirilməsi üçün vətəndaşın ilk addımı, bir qayda olaraq, müvafiq notariusa müraciət etmək olmalıdır. Bununla belə, hansı notariat ofisinə müraciət edilməli olduğu mirasın açıldığı yer və qüvvədə olan notariat qaydaları nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilməlidir. Miras işi ilə bağlı məlumatların yoxlanılması, əvvəlki müraciətlərin olub-olmamasının araşdırılması və vərəsələrin müəyyənləşdirilməsi prosesin mühüm hissəsidir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Müraciət zamanı vətəndaşdan onun şəxsiyyətini, mərhumla qohumluq əlaqəsini və vərəsəlik hüququnu təsdiq edən sənədlər tələb oluna bilər. Bunlara babanın ölüm haqqında şəhadətnaməsi, vətəndaşın atasının ölüm haqqında şəhadətnaməsi, doğum haqqında şəhadətnamələr və qohumluq əlaqəsini təsdiqləyən digər sənədlər daxildir. Zərurət yarandıqda əlavə arayışlar, mülki vəziyyət aktlarına dair sənədlər və miras əmlakın kimə məxsus olduğunu təsdiqləyən çıxarışlar da təqdim edilməlidir.

Anar Ramazanovun sözlərinə görə, sənədlərin tam olması və qohumluq əlaqəsinin ardıcıl şəkildə təsdiqlənməsi xüsusilə vacibdir. Çünki babadan nəvəyə qədər olan hüquqi əlaqə, atanın vərəsəlik statusu və miras payının hansı əsasla tələb edilməsi notarius tərəfindən araşdırılmalıdır. Vətəndaş müraciətində atasına babadan çata biləcək miras payının hüquqi əsasla ona verilməsini istədiyini bildirməli və bunu təsdiqləyən sənədləri təqdim etməlidir.

Vəkil qeyd edib ki, notariat qaydasında mirasın rəsmiləşdirilməsi mümkün olmadıqda, vətəndaşın hüququnun məhkəmə qaydasında müdafiəsi zərurəti yarana bilər. Məsələn, mirasın qəbul edilməsi müddəti ilə bağlı problem mövcuddursa, təqdim edilən sənədlər vərəsəlik hüququnu təsdiqləmək üçün kifayət etmirsə və ya digər vərəsələrlə mübahisə yaranıbsa, məsələ əlavə hüquqi qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Belə hallarda notariusun imtinasının səbəbi və hüquqi əsasları dəqiqləşdirilməlidir. Əgər qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər mövcuddursa, vətəndaş miras hüququnun tanınması, miras payının müəyyənləşdirilməsi, mirasın qəbul edilməsi faktının müəyyən olunması və ya konkret vəziyyətə uyğun digər tələblərlə məhkəməyə müraciət edə bilər. Hansı iddianın qaldırılmalı olduğu isə işin hallarından və notariat orqanının mövqeyindən asılıdır.

Anar Ramazanovun fikrincə, mirasla bağlı məsələlərdə ən çox yol verilən səhvlərdən biri hüquqi prosedurları araşdırmadan birbaşa məhkəməyə müraciət etmək və ya miras payının avtomatik şəkildə keçdiyini düşünməkdir. Halbuki bəzi hallarda məsələ notariat qaydasında həll oluna bilər, digər hallarda isə məhkəmə qərarı tələb olunur. Bu səbəbdən vətəndaş əvvəlcə mirasın açıldığı tarixi, vərəsələrin dairəsini, mirasın qəbul edilməsi ilə bağlı halları və tələb olunan sənədləri dəqiqləşdirməlidir.

Vəkil vətəndaşlara tövsiyə edir ki, babadan və ya digər yaxın qohumdan qalan mirasla bağlı hüquqlarını müəyyənləşdirmək istəyərkən bütün sənədləri toplasınlar, mirasın nə vaxt açıldığını dəqiqləşdirsinlər və müraciət etməzdən əvvəl hüquqi vəziyyətlərini araşdırsınlar. Çünki hər bir miras işi özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir və eyni görünən iki vəziyyətdə belə hüquqi nəticələr fərqli ola bilər.

Beləliklə, babadan qalan mirasın nəvəyə keçməsi mümkündür, lakin bunun üçün konkret hüquqi əsaslar olmalıdır. Atanın babadan əvvəl və ya sonra vəfat etməsi, mirasın qəbul olunub-olunmaması, qanunla müəyyən edilmiş müddətlər və digər vərəsələrin hüquqları məsələnin həllində mühüm rol oynayır. Miras payının düzgün müəyyənləşdirilməsi üçün ilk növbədə notariat qaydasında müraciət imkanları araşdırılmalı, zərurət yarandıqda isə məhkəmə müdafiəsindən istifadə edilməlidir.

Yusif