Miras qalan borca görə vərəsənin şəxsi əmlakı əlindən alına bilərmi? – Vəkildən AÇIQLAMA

Vətəndaşların vərəsəlik münasibətləri ilə bağlı ən çox maraqlandığı məsələlərdən biri vəfat etmiş şəxsin banklara və digər kreditorlara olan borclarının kim tərəfindən ödənilməsidir. Bəzən insanlar miras qəbul etdikdən sonra mərhumun kredit borclarına görə məsuliyyət daşıyıb-daşımadıqlarını, bankın onlardan borcun tam məbləğini tələb edə bilib-bilməyəcəyini və mirasın dəyərindən artıq borc yarandıqda şəxsi əmlaklarının təhlükə altına düşüb-düşmədiyini bilmirlər. Halbuki Azərbaycan qanunvericiliyində bu məsələ ilə bağlı vərəsələrin hüquqlarını qoruyan mühüm hüquqi məhdudiyyət nəzərdə tutulur.

Vəkil Araz İbrahimov bu barədə Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, mirası qəbul edən vərəsənin miras qoyanın kreditorları qarşısında məsuliyyəti yarana bilər. Lakin bu məsuliyyətin həcmi qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hədlərlə məhdudlaşır. Onun sözlərinə görə, vərəsənin mərhumun borclarına görə məsuliyyət daşıması onun həmin borcların hamısını şəxsi vəsaiti hesabına ödəməli olması demək deyil.

Vəkil qeyd edib ki, qanunvericiliyə əsasən, vərəsələr miras qoyanın kreditorları qarşısında onlara çatan miras payının faktiki dəyəri həcmində məsuliyyət daşıyırlar. Bu hüquqi yanaşma Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 4 iyun 2018-ci il tarixli qərarında da öz əksini tapıb. Burada əsas məqam vərəsənin üzərinə düşən məsuliyyətin miras yolu ilə əldə etdiyi əmlakın faktiki dəyəri ilə məhdudlaşdırılmasıdır.

Məsələni daha aydın başa düşmək üçün konkret nümunəyə nəzər salaq. Tutaq ki, vətəndaş vəfat edib və onun banklara ümumilikdə 50 min manat kredit borcu qalıb. Həmin şəxsin vərəsəsinə isə 10 min manat faktiki dəyəri olan miras payı çatıb. Bu halda vərəsənin mərhumun borclarına görə məsuliyyəti ona çatan miras payının faktiki dəyəri həddində müəyyən edilir. Yəni vərəsəlik hüququndan irəli gələn məsuliyyət baxımından əsas götürülən məbləğ 10 min manatdır.

Belə olan halda bankın mərhumun 50 min manatlıq borcunun hamısını vərəsədən tələb etməsi məsələsinə qanunvericiliyin müəyyən etdiyi məsuliyyət həddi nəzərə alınmaqla yanaşılmalıdır. Vərəsənin miras payının faktiki dəyəri 10 min manat olduğu halda, qalan 40 min manat borcun sırf vərəsəlik münasibətlərinə əsaslanaraq onun şəxsi əmlakı və ya gəlirləri hesabına ödənilməsinin tələb edilməsi qanunla müəyyən edilmiş məsuliyyət həddinə uyğun gəlmir.

Araz İbrahimovun sözlərinə görə, burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, mirasın qəbul edilməsi mərhumun bütün borclarının avtomatik olaraq vərəsənin şəxsi borcuna çevrilməsi kimi başa düşülməməlidir. Vərəsəlik münasibətləri nəticəsində yaranan məsuliyyətin həcmi qanunla müəyyən edilir və kreditorların tələbləri də həmin hüquqi çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Başqa sözlə, miras qoyanın borcunun məbləği ilə vərəsəyə çatan miras payının dəyəri arasında fərq olduqda, vərəsənin məsuliyyəti məsələsi məhz bu fərq və qanuni məhdudiyyət nəzərə alınmaqla həll edilməlidir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bununla belə, hər bir konkret vəziyyətin ayrıca araşdırılması vacibdir. Mirasın tərkibinə daxil olan əmlakın faktiki dəyəri, vərəsələrin sayı, hər bir vərəsəyə çatan pay, mirasın qəbul edilməsi ilə bağlı hallar və kreditorun irəli sürdüyü tələbin hüquqi əsası əhəmiyyət daşıya bilər. Buna görə də borcun məbləği və vərəsəyə çatan əmlak barədə sənədlər diqqətlə yoxlanılmalı, mübahisə yarandıqda isə qanunvericiliyin tələbləri əsasında hüquqi qiymətləndirmə aparılmalıdır.

Vərəsə mərhumun borclarına görə məsuliyyətə cəlb olunması ilə bağlı bankdan və ya başqa kreditordan tələb aldıqda, ilk növbədə həmin tələbin hansı hüquqi əsasa söykəndiyini öyrənməlidir. Kreditorun tələb etdiyi məbləğlə vərəsəyə çatan miras payının faktiki dəyəri arasında uyğunsuzluq varsa, bu hal müvafiq sənədlərlə əsaslandırılaraq mübahisələndirilə bilər. Vətəndaşın öz hüquqlarını bilməsi və tələb olunan məbləğin qanunvericiliyə uyğunluğunu yoxlaması belə hallarda xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Vəkil vurğulayıb ki, vərəsəlik məsələlərində yanlış təsəvvürlərdən biri mərhumun borclarının olduğu halda vərəsənin mütləq həmin borcların tam məbləğini ödəməli olacağını düşünməkdir. Halbuki qanunvericilik vərəsənin kreditorlar qarşısında məsuliyyətinə hədd qoyur. Bu məhdudiyyət vərəsənin miras qoyanın borclarına görə onun əldə etdiyi mirasın faktiki dəyərindən artıq məsuliyyət daşımasının qarşısını almağa xidmət edir.

Beləliklə, mərhumun banklara və ya digər şəxslərə borcunun olması vərəsənin avtomatik olaraq həmin borcun hamısını öz şəxsi əmlakı hesabına ödəməli olması demək deyil. Əsas məsələ vərəsəyə çatan miras payının faktiki dəyərinin müəyyən edilməsi və kreditorun tələbinin qanunvericiliyin müəyyən etdiyi məsuliyyət hədlərinə uyğunluğunun yoxlanılmasıdır. Vərəsəlik və miras borcları ilə bağlı hüquqi mübahisələrlə üzləşən şəxslərin konkret vəziyyətlərini sənədlər əsasında araşdırmaları və zərurət yarandıqda hüquqi yardım almaları tövsiyə olunur.

Yeganə