Ata öləndən sonra ev bir övlada bağışlanıbsa, digərlərinin miras hüququ varmı?

Valideynlərdən birinin vəfatından sonra ailə üzvləri arasında mirasla bağlı mübahisələr yaranması halları az deyil. Xüsusilə ailəyə məxsus evin övladlardan birinin adına keçirilməsi, digər övladların isə həmin əmlakdan pay tələb etməsi tez-tez müzakirə olunan hüquqi məsələlərdəndir. Bəzi hallarda ailə üzvləri evin ana və ya atanın adına rəsmiləşdirildiyini bildirsələr də, əmlakın hüquqi statusu və onun hansı əsasla başqa şəxsin adına keçirilməsi dəqiq məlum olmur. Belə vəziyyətlərdə digər vərəsələrin pay hüququnun olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün ilk növbədə əmlakın kimə məxsus olduğu, nə vaxt əldə edildiyi və hansı hüquqi əməliyyat əsasında özgəninkiləşdirildiyi araşdırılmalıdır.

Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a danışan vəkil Aytən Abbasova bildirib ki, belə məsələlərdə yalnız ailə üzvlərinin dediklərinə əsaslanaraq nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Əvvəlcə evin həqiqətən kimin adına qeydiyyatda olduğu, əmlakın hansı şəraitdə əldə edildiyi və vəfat etmiş şəxsin ölümündən sonra vərəsəlik işinin açılıb-açılmadığı dəqiqləşdirilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, bəzən vətəndaşlar müraciət edərək evin ataları vəfat etdikdən sonra anaları tərəfindən bacılarından və ya qardaşlarından birinə verildiyini bildirirlər. Lakin məsələ hüquqi müstəvidə araşdırılarkən məlum olur ki, əmlak hələ də vəfat etmiş atanın adına qeydiyyatdadır. Bu isə o deməkdir ki, əmlakın hüquqi taleyi ilə bağlı məsələ yalnız ailə üzvlərinin şifahi məlumatları əsasında həll edilə bilməz.

“İlk növbədə müəyyənləşdirmək lazımdır ki, ev həqiqətən atanın adına olub, yoxsa ananın adına qeydiyyata alınıb. Bundan sonra evin hansı əsasla başqa şəxsə verildiyi araşdırılmalıdır. Bəzən insanlar deyirlər ki, atam evi bacıma və ya qardaşıma verib, yaxud anam evi övladlarından birinin adına keçirib. Ancaq sənədləri yoxlayanda məlum olur ki, ev hələ də atanın adına qalıb. Ona görə də belə məsələlərdə fərziyyələrə deyil, rəsmi sənədlərə əsaslanmaq lazımdır”, – deyə vəkil qeyd edib.

Aytən Abbasova bildirib ki, əgər ev vəfat etmiş atanın adına qeydiyyatdadırsa və onun sağlığında əmlakın başqa şəxsə verilməsini təsdiqləyən hüquqi əməliyyat aparılmayıbsa, həmin əmlak mirasın tərkibinə daxil ola bilər. Bu halda qanunla müəyyən edilən vərəsələrin hüquqları nəzərə alınmalı, mirasın kimlər arasında və hansı qaydada bölüşdürüləcəyi müəyyənləşdirilməlidir.

Vərəsəlik hüququ baxımından atanın vəfat etməsi ilə onun əmlakına dair hüquqların kimlərə keçməsi məsələsi yaranır. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı birinci növbəli vərəsələrə, bir qayda olaraq, vəfat etmiş şəxsin uşaqları, həyat yoldaşı və valideynləri daxildir. Bununla belə, konkret şəxslərin vərəsə olub-olmaması, miras paylarının həcmi və əmlakın bölüşdürülməsi işin hallarından, mövcud sənədlərdən və qanunvericiliyin tələblərindən asılıdır.

Vəkilin diqqət çəkdiyi digər mühüm məqam vərəsəlik işinin açılmamasıdır. Əgər ata vəfat edib, lakin vərəsələr notariusa müraciət etməyiblərsə, bu, onların hüquqlarının avtomatik olaraq mövcud olmadığı anlamına gəlmir. Bununla belə, mirasın qəbul edilməsi, müvafiq müddətlərə riayət olunması və hüquqların rəsmiləşdirilməsi məsələləri ayrıca araşdırılmalıdır. Vərəsələr arasında anlaşılmazlıq yarandıqda, ilk addım əmlakla bağlı sənədlərin əldə edilməsi və notariat qaydasında vərəsəlik məsələsinin aydınlaşdırılmasıdır. Mübahisə notariat qaydasında həll edilmədikdə və ya hüquqların müəyyənləşdirilməsi üçün hüquqi əsas yarandıqda, məsələ məhkəmə qaydasında da həll oluna bilər.

Bəs ev ananın adına rəsmiləşdirilibsə, lakin nikah dövründə ər-arvadın birgə vəsaiti hesabına əldə olunubsa, bu halda digər övladlar pay tələb edə bilərlərmi?

Aytən Abbasovanın izahına görə, bu vəziyyətdə evin yalnız kimin adına qeydiyyata alınmasına baxmaq kifayət deyil. Əmlakın hansı vaxtda və hansı vəsait hesabına əldə edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əgər ev ər-arvadın nikahı dövründə əldə edilmiş ümumi əmlakdırsa, müvafiq hüquqi rejimə əsasən, onun ər-arvad arasında bölüşdürülməsi məsələsi yarana bilər. Əmlakın yalnız ananın adına qeydiyyatda olması öz-özlüyündə atanın həmin əmlak üzərində mümkün hüquqlarını istisna etmir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Belə hallarda əvvəlcə ananın əmlakdakı öz payı ilə atanın mümkün payı fərqləndirilməlidir. Əgər ev ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunursa, atanın vəfatından sonra onun əmlak payının mirasın tərkibinə daxil olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir. Ataya məxsus pay mirasın tərkibinə daxil olduğu halda, qanun üzrə vərəsələrin həmin paya dair hüquqları yarana bilər. Bu səbəbdən ana əmlakın özünə məxsus olan hissəsi üzərində sərəncam vermək hüququna malik olsa da, digər şəxslərin hüquqlarına toxunan hissəni onların hüquqi vəziyyəti nəzərə alınmadan bütövlükdə öz adına aid hesab edə bilməz.

Məsələn, ev nikah dövründə əldə edilibsə və ər-arvadın ümumi əmlakı sayılırsa, əvvəlcə onların əmlakdakı payları hüquqi qaydada müəyyənləşdirilməlidir. Atanın payı mirasa daxil olduqdan sonra isə həmin payın kimlərə keçəcəyi vərəsəlik qaydalarına əsasən araşdırılır. Bu zaman ananın həm öz əmlak payı, həm də ərindən miras ala biləcəyi pay nəzərə alınır. Uşaqların da atadan qalan miras üzrə hüquqları ola bilər. Buna görə də evin ananın adına olması onun bütün əmlakı istədiyi övlada heç bir məhdudiyyət olmadan verə bilməsi demək deyil.

Vəkil qeyd edib ki, ananın evi qızına və ya digər övladına bağışlaması, yaxud həmin şəxsə vəsiyyət etməsi ilə bağlı məsələlərdə də hüquqi fərqlər var. Bağışlama müqaviləsi əmlakın sağlığında başqa şəxsə verilməsini nəzərdə tutan hüquqi əqddir. Vəsiyyətnamə isə şəxsin vəfatından sonrakı əmlak bölgüsü ilə bağlı iradəsini ifadə edir. Bu iki hüquqi əməliyyatın nəticələri eyni deyil və hər birinin etibarlılığı, əhatə etdiyi əmlak və digər vərəsələrin hüquqlarına təsiri ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Əgər ana yalnız özünə məxsus olan əmlak payını qanuna uyğun qaydada övladlarından birinə bağışlayıbsa, digər övladların həmin paya iddia etmək imkanları konkret hallardan asılı olacaq. Lakin əmlakın müəyyən hissəsi ataya məxsus olubsa və həmin hissə onun vəfatından sonra mirasın tərkibinə daxil edilibsə, ananın bu pay üzərində sərəncam vermək səlahiyyəti ayrıca hüquqi əsas tələb edir. Başqa sözlə, ananın öz payına dair hüquqları ilə atadan qalan miras əmlakına dair hüquqlar eyniləşdirilməməlidir.

Aytən Abbasovanın sözlərinə görə, belə mübahisələrdə ən vacib məsələlərdən biri əmlakın rəsmi sənədlərinin yoxlanılmasıdır. Evin çıxarışı, alqı-satqı və ya bağışlama müqaviləsi, nikahın tarixi, əmlakın əldə edildiyi vaxt və digər sənədlər hüquqi vəziyyətin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Həmçinin vəfat etmiş şəxsin adına olan əmlak üzrə vərəsəlik işinin açılıb-açılmadığı və vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilib-verilmədiyi də araşdırılmalıdır.

Vəkil vurğulayıb ki, vətəndaşlar yalnız ailə daxilində verilmiş vədlərə və ya şifahi razılaşmalara əsaslanmamalıdırlar. Əgər evin bir övlada verildiyi deyilir, lakin bunu təsdiqləyən sənəd yoxdursa, həmin məlumatın hüquqi qüvvəsi ayrıca müəyyənləşdirilməlidir. Eyni zamanda, əmlakın sənədlərdə kimə məxsus olması ilə onun nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak sayılıb-sayılmaması fərqli hüquqi məsələlərdir. Bu fərqlər nəzərə alınmadan digər vərəsələrin pay hüququ barədə qəti nəticəyə gəlmək mümkün deyil.

Beləliklə, ata vəfat etdikdən sonra evin qızına və ya digər övlada verilməsi halında bacı və qardaşların pay tələb edib-etməyəcəyi evin kimə məxsus olmasından, əmlakın hansı əsasla əldə edilməsindən, bağışlama və ya vəsiyyət sənədlərinin mövcudluğundan, eləcə də mirasın qəbul edilməsi ilə bağlı hallardan asılıdır. Əgər əmlak atanın mülkiyyətində olubsa və onun payı mirasın tərkibinə daxil edilirsə, digər qanuni vərəsələrin hüquqları da nəzərə alınmalıdır. Buna görə də ilk növbədə sənədlər yoxlanılmalı, vərəsələrin dairəsi və payları notariat qaydasında müəyyənləşdirilməli, hüquqi mübahisə yarandıqda isə məsələ qanunvericiliyə uyğun həll edilməlidir.

Yeganə