Vəfat edən şəxsin pensiya kapitalını vərəsələr ala bilərmi? – Vəkildən açıqlama

Vəfat edən şəxsin fərdi hesabında toplanmış pensiya kapitalının ailə üzvlərinə və ya vərəsələrə verilib-verilməməsi məsələsi cəmiyyətdə maraq doğuran hüquqi mövzulardan biridir. Xüsusilə yaxınını itirən şəxslər mərhumun əmək fəaliyyəti dövründə topladığı pensiya kapitalının taleyi, həmin vəsaitin ailəsinə ödənilib-ödənilməməsi və bu hüquqdan hansı hallarda yararlanmağın mümkün olması ilə maraqlanırlar. Lakin mövcud qanunvericiliyə əsasən, vəfat etmiş şəxsin pensiya kapitalının adi miras əmlakı kimi birbaşa vərəsələrə verilməsi ümumi qaydada mümkün deyil. Bununla belə, qanunvericilikdə ailə üzvlərinin sosial təminat hüquqları ilə bağlı müəyyən hallar nəzərdə tutulur.

Məsələ ilə bağlı vəkil Elxan Əzizov Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, vəfat edən şəxsin pensiya kapitalının taleyi ilə bağlı qərar verilərkən ilk növbədə qanunvericiliyin tələbləri, mərhumun ailə vəziyyəti və onun himayəsində olan şəxslərin hüquqi statusu nəzərə alınmalıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, cəmiyyətdə bəzən belə bir fikir formalaşır ki, şəxs işlədiyi müddətdə pensiya kapitalı toplayıbsa və pensiya yaşına çatmadan vəfat edibsə, həmin məbləğ avtomatik olaraq onun övladlarına, həyat yoldaşına və ya digər vərəsələrinə ödənilməlidir. Ancaq pensiya kapitalının hüquqi mahiyyəti adi bank əmanətindən və ya miras əmlakından fərqlənir. Bu səbəbdən həmin vəsaitin vərəsələr tərəfindən birbaşa tələb edilməsi məsələsinə ümumi miras qaydaları çərçivəsində yanaşmaq düzgün deyil.

Elxan Əzizov qeyd edib ki, şəxsin fərdi hesabında qeydə alınan pensiya kapitalı onun gələcək pensiya təminatının hesablanması ilə bağlıdır. Şəxs vəfat etdikdə bu kapitalın avtomatik şəkildə ailə üzvlərinə verilməsi mexanizmi mövcud deyil. Bununla belə, qanunvericilik müəyyən ailə üzvlərinin sosial müdafiəsini nəzərdə tutan hallarda onlara müvafiq hüquqların yaranmasına imkan verir. Burada əsas məsələ mərhumun hesabında nə qədər kapitalın toplanması deyil, qanunla nəzərdə tutulan şərtlərin mövcud olub-olmamasıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, belə hallardan biri vəfat edən şəxsin yetkinlik yaşına çatmayan övladlarının olması ilə bağlıdır. Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların sosial müdafiəsi qanunvericilikdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Valideynin vəfat etməsi nəticəsində ailənin gəlir mənbəyinin azalması və ya itirilməsi uşaqların maddi təminatına təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən qanunvericilikdə müəyyən şərtlər daxilində ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ nəzərdə tutulur.

Elxan Əzizov bildirib ki, uşağın yetkinlik yaşına çatmaması onun sosial təminat hüququnun müəyyənləşdirilməsi zamanı nəzərə alınan mühüm hallardan biridir. Bununla yanaşı, uşağın yaşı, təhsil vəziyyəti və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər şərtlər də konkret vəziyyətdən asılı olaraq əhəmiyyət daşıya bilər. Buna görə də hər bir müraciət zamanı yalnız mərhumun pensiya kapitalına deyil, hüquq əldə etmək istəyən şəxsin qanuni statusuna və müvafiq sosial təminat şərtlərinə də baxılmalıdır.

Vəkilin diqqətə çatdırdığı digər mühüm məqam əlilliyi olan övladlarla bağlıdır. Uşaq yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra da qanunvericilikdə müəyyən edilmiş şərtlər mövcud olduqda ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ məsələsi gündəmə gələ bilər. Xüsusilə əlilliyin hansı dövrdə müəyyən edilməsi, şəxsin hüquqi statusu və digər qanuni tələblər bu məsələnin həllində əhəmiyyət daşıyır. Belə hallarda şəxsin yalnız hazırkı yaşına əsaslanaraq hüququnun olub-olmadığı barədə nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Elxan Əzizovun sözlərinə görə, mərhumun həyat yoldaşının da müəyyən hallarda sosial təminat hüququ yarana bilər. Lakin bu hüquq həyat yoldaşının mövcudluğu ilə avtomatik şəkildə formalaşmır. Şəxsin ailə başçısını itirməyə görə pensiya almaq üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verib-vermədiyi araşdırılmalıdır. Yaş, əmək qabiliyyəti, əlillik statusu və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər meyarlar konkret vəziyyətə uyğun qiymətləndirilə bilər.

Vəkil vurğulayıb ki, burada mühüm fərq vəfat edən şəxsin pensiya kapitalının birbaşa vərəsələrə verilməsi ilə həmin şəxsin ölümündən sonra ailə üzvlərinin qanunla müəyyən edilmiş sosial təminat hüququ əldə etməsi arasındadır. Bu iki məsələ eyni deyil. Ailə üzvünün ailə başçısını itirməyə görə pensiya almaq hüququnun yaranması mərhumun fərdi hesabında toplanmış bütün pensiya kapitalının ona ödənilməsi demək deyil. Müvafiq ödənişin növü, məbləği və təyin olunma şərtləri qanunvericiliklə müəyyən edilir.

Onun sözlərinə görə, vətəndaşlar belə bir vəziyyətlə qarşılaşdıqda ilk növbədə aidiyyəti dövlət qurumuna müraciət edərək hüquqlarının araşdırılmasını təmin etməlidirlər. Mərhumun ailə vəziyyətini təsdiq edən sənədlər, övladların doğum haqqında şəhadətnamələri, əlillik statusunu təsdiq edən sənədlər və digər zəruri məlumatlar müraciətin qiymətləndirilməsi zamanı tələb oluna bilər. Konkret sənədlərin siyahısı isə müraciətin məzmunundan və şəxsin hansı hüquqdan yararlanmaq istəməsindən asılıdır.

Vəkil əlavə edib ki, vətəndaşlar arasında pensiya kapitalının miras kimi bölüşdürülməsi ilə bağlı yanlış təsəvvürlərin yaranmaması üçün bu məsələyə hüquqi baxımdan düzgün yanaşmaq vacibdir. Şəxsin sağlığında işləməsi və fərdi hesabında pensiya kapitalının formalaşması həmin vəsaitin ölümündən sonra mütləq qaydada vərəsələrə ödəniləcəyi anlamına gəlmir. Hüququn yaranması üçün qanunvericilikdə göstərilən əsaslar və şərtlər mövcud olmalıdır.

Beləliklə, vəfat edən şəxsin pensiya kapitalının ailə üzvlərinə birbaşa verilməsi ümumi qaydada mümkün olmasa da, müəyyən hallarda onun övladları və həyat yoldaşı üçün sosial təminat hüquqları yarana bilər. Bu səbəbdən hər bir konkret vəziyyət ayrıca araşdırılmalı, pensiya kapitalının vərəsəlik qaydasında alınması ilə ailə başçısını itirməyə görə pensiya hüququ bir-birindən fərqləndirilməlidir. Vətəndaşların hüquqlarının düzgün müəyyən edilməsi üçün qüvvədə olan qanunvericiliyin tələbləri əsas götürülməli və aidiyyəti qurumdan rəsmi məlumat alınmalıdır.

Yusif