Ev almaq üçün maklerə verilən pulu geri qaytarmaq mümkündürmü? – Vəkildən açıqlama

Ev almaq istəyən vətəndaşların qarşılaşdıqları problemlərdən biri də mənzil üçün əvvəlcədən ödənilən pulun geri qaytarılması ilə bağlıdır. Bəzən alıcı mənzili almaq niyyəti ilə maklerə müəyyən məbləğdə pul verir, lakin sonradan alqı-satqı baş tutmur. Belə vəziyyətdə vasitəçi pulu qaytarmaqdan imtina etdikdə vətəndaşın hansı hüquqlara malik olduğu, ödənilən məbləği hansı qaydada geri ala biləcəyi və məsələnin məhkəmə yolu ilə həllinin mümkünlüyü sual doğurur.Xüsusilə pulun birbaşa mənzilin sahibinə deyil, vasitəçiyə verilməsi hüquqi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu zaman ödənişin hansı məqsədlə edildiyi, maklerin həmin pulu qəbul etmək səlahiyyətinin olub-olmadığı, tərəflər arasında hansı razılaşmanın mövcudluğu və ödənişin sənədlərlə təsdiqlənib-təsdiqlənməməsi araşdırılmalıdır.

Mövzu ilə bağlı vəkil İntiqam Hacıyev Citypost.az saytına açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda vətəndaş ilk növbədə verdiyi pulun hansı hüquqi əsasla alındığını müəyyənləşdirməli, ödənişi təsdiq edən sübutları toplamalı və məbləğin geri qaytarılması üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan vasitələrdən istifadə etməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, daşınmaz əmlakın alqı-satqısı zamanı makler vasitəçi rolunda çıxış edir. Lakin vasitəçinin prosesdə iştirak etməsi ona avtomatik olaraq mənzilin satışından imtina edildikdə və ya alqı-satqı baş tutmadıqda bütün hallarda pulu özündə saxlamaq hüququ vermir. Eyni zamanda, maklerin alıcıdan pul qəbul etməsi də həmin məbləğin mütləq şəkildə rəsmi beh hesab olunması demək deyil. Burada əsas məsələ pulun hansı məqsədlə verilməsi, tərəflərin razılaşmasının məzmunu və vasitəçinin səlahiyyətləridir.

İntiqam Hacıyev qeyd edib ki, vətəndaş mənzil almaq niyyəti ilə pul ödəyərkən həmin vəsaiti birbaşa satıcıya deyil, maklerə veribsə, ilk növbədə ödənişin hüquqi mahiyyəti aydınlaşdırılmalıdır. Maklerin mənzilin sahibi adından pul qəbul etmək səlahiyyətinin olub-olmaması, bu barədə satıcının razılığının mövcudluğu və pulun hansı şərtlərlə qəbul edilməsi məsələnin həllinə təsir edə bilər. Əgər vasitəçinin pulu qəbul etmək üçün müvafiq səlahiyyəti olmayıbsa və satıcı da həmin məbləğin alınmasına razılıq verməyibsə, alıcının tələbinin kimə qarşı və hansı hüquqi əsasla irəli sürülməsi ayrıca qiymətləndirilməlidir. Belə vəziyyətdə pulun birbaşa maklerə verilməsi ödənişin geri qaytarılması ilə bağlı mübahisədə mühüm faktorlardan biri ola bilər. Bununla belə, vasitəçinin hüquqi məsuliyyət daşımadığını əvvəlcədən və bütün hallarda söyləmək düzgün deyil. Əgər pul məhz onun tərəfindən qəbul edilibsə, vəsaitin saxlanılmasının hüquqi əsası və geri qaytarılmalı olub-olmaması konkret sübutlar əsasında müəyyənləşdirilməlidir.

Vəkilin diqqətə çatdırdığı digər mühüm məqam “beh” anlayışı ilə bağlıdır. Gündəlik həyatda vətəndaşlar mənzil almaq üçün əvvəlcədən verdikləri pulu çox vaxt beh və ya kapora adlandırırlar. Lakin hüquqi baxımdan hər bir əvvəlcədən ödəniş beh hesab edilmir. Beh müəyyən öhdəliyin yaranmasını və icrasını təmin etmək məqsədi daşıyan, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş şərtlərə uyğun rəsmiləşdirilməli olan ödənişdir. Buna görə də pulun sadəcə verilməsi və ya tərəflərin onu şifahi şəkildə “beh” adlandırması hüquqi münasibətin mahiyyətini müəyyənləşdirmək üçün kifayət etməyə bilər.

İntiqam Hacıyevin sözlərinə görə, behin hüquqi nəticələri ilə adi avans ödənişinin nəticələri arasında fərq var. Beh verən tərəf müqavilənin icrasına görə məsuliyyət daşıdığı halda öhdəliyin icra edilməməsi müəyyən hüquqi nəticələr doğura bilər. Əgər behi alan tərəf məsuliyyət daşıdığı səbəbdən öhdəliyi icra etmirsə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər daxilində behin ikiqat qaytarılması məsələsi yarana bilər. Əksinə, behi verən tərəfin məsuliyyətinə görə öhdəlik icra olunmadıqda, behin geri qaytarılmaması nəticəsi meydana çıxa bilər. Ancaq bu qaydaların konkret mübahisəyə tətbiqi üçün əvvəlcə verilən pulun həqiqətən beh olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir. Əgər vətəndaş pulu satıcıya deyil, vasitəçiyə veribsə və tərəflər arasında beh münasibətini təsdiqləyən müvafiq razılaşma yoxdursa, məbləğin avtomatik olaraq ikiqat qaytarılmasını tələb etmək üçün kifayət qədər hüquqi əsasın olub-olmadığı sual doğurur. Belə hallarda ödənişin avans, vasitəçilik haqqı, beh və ya başqa məqsədlə verilməsi ayrıca araşdırılmalıdır.

Vəkil vurğulayıb ki, daşınmaz əmlakla bağlı müqavilələrdə qanunvericiliyin müəyyən etdiyi forma tələblərinə əməl olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daşınmaz əmlakın alqı-satqısı, mülkiyyət hüququnun keçirilməsi və bu sahədə bağlanan müqavilələr müvafiq qanuni qaydalara uyğun rəsmiləşdirilməlidir. Əqdin növündən asılı olaraq yazılı forma, notariat qaydasında təsdiq və dövlət qeydiyyatı tələbləri tətbiq oluna bilər. Bu səbəbdən mənzil almaq üçün pul verilməsi faktı özlüyündə mülkiyyət hüququnun yaranması və ya daşınmaz əmlakın alqı-satqısının başa çatması demək deyil. Eyni zamanda, tələb olunan formada rəsmiləşdirilməyən müqavilənin hüquqi nəticələri də ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əgər əqd qanunla tələb olunan formaya əməl edilmədiyinə görə etibarsız sayılırsa, tərəflərin aldıqlarını geri qaytarması, o cümlədən ödənilmiş pulun qaytarılması məsələsi yarana bilər. Lakin bunun üçün konkret münasibətin hüquqi mahiyyəti, tərəflərin hərəkətləri və tətbiq olunan qanun normaları müəyyənləşdirilməlidir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

İntiqam Hacıyevin sözlərinə görə, vətəndaşın pulu geri tələb etmək imkanları yalnız yazılı müqavilənin mövcudluğu ilə məhdudlaşmır. Ödənişi təsdiq edən bank köçürməsi, qəbz, mesajlaşmalar, elektron yazışmalar, səs yazıları qanunla yol verilən hallarda və müvafiq qaydada əldə edildikdə sübut kimi əhəmiyyət daşıya bilər. Bu materiallar pulun kimə verildiyini, hansı məqsədlə ödənildiyini, vasitəçinin nə vəd etdiyini və vəsaitin hansı şərtlərlə geri qaytarılmalı olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Vətəndaş belə vəziyyətlə üzləşdikdə ilk növbədə maklerlə apardığı yazışmaları, ödəniş sənədlərini və digər sübutları qoruyub saxlamalıdır. Pul nağd şəkildə verilibsə, ödənişin baş verdiyini təsdiqləyə biləcək şahidlərin və digər materialların mövcudluğu da əhəmiyyət daşıya bilər. Daha sonra vasitəçiyə yazılı müraciət edərək pulun qaytarılmasını tələb etmək və bu tələbin səbəblərini göstərmək mümkündür. Belə müraciət tərəflər arasında mübahisənin məhkəməyə çatmadan həllinə də kömək edə bilər. Əgər makler vətəndaşın tələbini yerinə yetirməkdən imtina edirsə, məsələ ilə bağlı məhkəməyə müraciət etmək imkanı nəzərdən keçirilə bilər. İddiada pulun hansı əsasla tələb olunduğu, məbləğin kim tərəfindən qəbul edildiyi və onun geri qaytarılmasının nə üçün tələb edildiyi əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə təqdim olunan sübutları, tərəflərin izahatlarını, mövcud razılaşmaları və qanunvericiliyin tələblərini qiymətləndirərək qərar qəbul edir. Buna görə də nəticənin əvvəlcədən mütləq şəkildə alıcının xeyrinə olacağını söyləmək mümkün deyil.

Vəkil qeyd edib ki, bəzi hallarda vasitəçinin hərəkətlərində dələduzluq əlamətlərinin olub-olmaması məsələsi də araşdırıla bilər. Məsələn, şəxs əvvəlcədən pulu mənimsəmək niyyəti ilə hərəkət edibsə, özünü səlahiyyətli vasitəçi kimi təqdim edərək vətəndaşı aldadıbsa və ya həqiqətdə mövcud olmayan alqı-satqı barədə vədlər veribsə, hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək üçün əsaslar yarana bilər. Bununla belə, pulun qaytarılmaması faktı özlüyündə avtomatik olaraq dələduzluq cinayətinin törədildiyini sübut etmir. Cinayət tərkibinin olub-olmaması müvafiq araşdırma zamanı müəyyən edilməlidir. Bu baxımdan, vətəndaş həm mülki-hüquqi qaydada pulun geri qaytarılmasını tələb edə, həm də faktlarda cinayət əlamətləri gördüyü halda hüquq-mühafizə orqanlarına şikayət edə bilər. Hansı hüquqi yolun daha uyğun olması hadisənin konkret hallarından, ödənişin necə həyata keçirilməsindən və vasitəçinin davranışından asılıdır.

İntiqam Hacıyev vurğulayıb ki, daşınmaz əmlak alarkən pulun kimə və hansı əsasla verildiyinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Alıcı ödənişi mümkün qədər sənədləşdirməli, maklerin satıcını təmsil etmək səlahiyyətini yoxlamalı, verilən məbləğin beh, avans və ya xidmət haqqı olduğunu dəqiq müəyyənləşdirməli və tərəflərin öhdəliklərini yazılı şəkildə rəsmiləşdirməlidir. Bu addımlar sonradan mübahisə yarandıqda vətəndaşın hüquqlarını müdafiə etməsini asanlaşdıra bilər.

Beləliklə, mənzil almaq üçün maklerə verilən pulun geri qaytarılması məsələsində əsas meyarlar ödənişin hüquqi mahiyyəti, vasitəçinin səlahiyyətləri, tərəflər arasında razılaşmanın şərtləri və mövcud sübutlardır. Pulun satıcıya deyil, vasitəçiyə verilməsi alıcının hüquqlarını avtomatik aradan qaldırmır. Əgər məbləğin saxlanılması üçün hüquqi əsas yoxdursa, vətəndaş pulunu geri tələb etmək məqsədilə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan vasitələrdən istifadə edə bilər. Makler könüllü şəkildə pulu qaytarmaqdan imtina etdikdə isə məhkəməyə və faktiki hallardan asılı olaraq hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək mümkündür.

Yeganə