Xərçəng xəstəliyi genetikdirmi? – Ümumi cərrahdan AÇIQLAMA

Xərçəng xəstəliyi ilə bağlı cəmiyyətdə ən çox yayılan fikirlərdən biri bu xəstəliyin əsasən ailədən keçməsi və ailəsində xərçəng xəstəsi olmayan insanların bu təhlükədən sığortalanmasıdır. Lakin tibbi yanaşma göstərir ki, xərçəngin yaranmasını yalnız irsi faktorlarla əlaqələndirmək düzgün deyil. Əksər hallarda xəstəliyin meydana çıxmasında insanın həyat tərzi, ətraf mühit, qidalanma, artıq çəki, tütün istifadəsi və digər risk amilləri də mühüm rol oynayır.

Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a danışan ümumi cərrah Alim Əkbərov bildirib ki, cəmiyyətdə xərçəngin yalnız ailəvi və genetik xəstəlik olması ilə bağlı yanlış təsəvvür mövcuddur.

Həkimin sözlərinə görə, xərçəng xəstəliyinin müəyyən hissəsi irsi-genetik meylliliklə əlaqəli olsa da, bütün xərçəng hallarını bununla izah etmək mümkün deyil:“Xərçəng xəstəliyi genetikdirmi? Bu sual bizə çox verilir. Cəmiyyətdə belə bir anlayış formalaşıb ki, xərçəng xəstəliyi yalnız ailəvi keçişlə bağlı olur. Yəni ailəsində xərçəng xəstəsi olmayan insan düşünür ki, onda bu xəstəliyin yaranma ehtimalı yoxdur. Bu yanaşma doğru deyil.Xərçəngin müəyyən formalarında irsi-genetik faktorların rolu kifayət qədər əhəmiyyətlidir. Lakin bütün xərçəng xəstəliklərinin yalnız genetik yolla ötürüldüyünü demək olmaz. Ümumilikdə xərçənglərin böyük əksəriyyəti irsi olmayan, yəni həyat boyu hüceyrələrdə yaranan dəyişikliklərlə əlaqəli sporadik hallardır. Müxtəlif mənbələrdə irsi xərçəng sindromlarının bütün xərçənglərin təxminən 5-10 faizini təşkil etdiyi göstərilir. Buna görə də ‘ailəmdə yoxdur, deməli məndə də olmayacaq’ düşüncəsi insanı yanlış arxayınlığa sala bilər”.

Alim Əkbərov qeyd edib ki, xərçəngin yaranması çoxsaylı amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verə bilər. Genetik meyllilik bu amillərdən yalnız biridir:“İnsanın yaşadığı həyat tərzi, ətraf mühit faktorları, qidalanma, tütün və alkoqol istifadəsi, artıq çəki, fiziki aktivliyin az olması, bəzi infeksiyalar və digər amillər bir sıra xərçəng növlərinin yaranma riskini artıra bilər. Bu səbəbdən xəstəliyə yalnız irsi faktor prizmasından yanaşmaq düzgün deyil.Məsələn, insanın ailəsində heç kimdə xərçəng xəstəliyi olmayıbsa belə, bu, onun gələcəkdə xərçənglə qarşılaşmayacağı anlamına gəlmir. Çünki xərçəng hüceyrələrin genetik materialında zamanla baş verən dəyişikliklər nəticəsində də inkişaf edə bilər. Bu dəyişikliklərin bir qismi irsi şəkildə valideyndən övlada ötürülür, digər böyük hissəsi isə insanın həyatı boyunca sonradan meydana çıxır”.

Həkim bildirib ki, ailəsində xərçəng xəstəliyi olan şəxslər isə məsələyə daha diqqətli yanaşmalı, xüsusilə xəstəliyin erkən yaşda meydana gəldiyi və eyni və ya əlaqəli xərçəng növlərinin ailənin bir neçə üzvündə müşahidə olunduğu hallarda həkim məsləhəti almalıdırlar.

“Burada bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır. Ailəsində xərçəng xəstəliyi olan hər bir insan mütləq xərçəng olacaq deyə bir qayda yoxdur. Eyni zamanda ailəsində belə xəstəlik olmayan insan da riskdən tamamilə kənarda deyil. İrsi meyllilik xəstəliyin mütləq yaranacağı anlamına gəlmir, sadəcə müəyyən hallarda riskin yüksəlməsi deməkdir.Əgər ailədə bir neçə şəxsdə eyni və ya bir-biri ilə əlaqəli xərçəng növləri müşahidə olunursa, xüsusilə də xəstəlik gənc yaşlarda ortaya çıxıbsa, bu barədə həkimə məlumat vermək vacibdir. Belə hallarda genetik məsləhətləşmə və müvafiq müayinələr tövsiyə oluna bilər”.

Ümumi cərrahın sözlərinə görə, xərçəngdən qorunmada əsas məsələlərdən biri risk faktorlarının mümkün qədər azaldılması və xəstəliyin erkən aşkarlanmasıdır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

“Cəmiyyətimizə çatdırmaq istədiyim əsas fikir budur ki, ‘ailəmdə yoxdur, məndə də olmaz’ tezisi bizi xərçəng xəstəliyinin təhlükəsindən qorumur. Eyni zamanda ‘ailəmdə olub, deməli məndə də mütləq olacaq’ düşüncəsi də doğru deyil. Hər iki yanaşma yanlışdır.Sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma, normal bədən çəkisinin qorunması, fiziki aktivlik, tütün məhsullarından uzaq durmaq, spirtli içkilərin məhdudlaşdırılması və həkimlərin tövsiyə etdiyi profilaktik müayinələrə vaxtında müraciət etmək bir sıra xərçəng növləri üçün riski azaltmağa kömək edə bilər.Bundan başqa, hər hansı şikayətin uzun müddət davam etməsinə laqeyd yanaşmaq olmaz. Bədəndə səbəbsiz arıqlama, uzun müddət davam edən ağrı, qeyri-adi qanaxma, dəridə və ya digər nahiyələrdə yeni yaranmış dəyişikliklər, uzunmüddətli öskürək, bağırsaq vərdişlərində davamlı dəyişikliklər kimi əlamətlər müşahidə olunarsa, insan özbaşına nəticə çıxarmamalı, həkimə müraciət etməlidir. Bu əlamətlərin olması mütləq xərçəng demək deyil, lakin onların səbəbi araşdırılmalıdır”.

Alim Əkbərov vurğulayıb ki, xərçənglə mübarizədə ən mühüm məsələlərdən biri də xəstəliyin erkən mərhələdə müəyyən edilməsidir. Çünki bir çox xərçəng növündə xəstəlik erkən aşkarlandıqda müalicənin nəticələri daha əlverişli ola bilər.

“İnsanlar yalnız ağrı və ya ciddi simptom yarandıqdan sonra həkimə müraciət etməməlidirlər. Profilaktik yanaşma daha doğrudur. Yaş, cins, şəxsi və ailəvi xəstəlik tarixçəsi nəzərə alınmaqla hansı müayinələrin və hansı yaşdan etibarən aparılmasının uyğun olduğunu həkim müəyyənləşdirə bilər.Əsas məqsəd insanlarda qorxu yaratmaq deyil, əksinə, düzgün məlumatlandırmaqdır. Xərçəng diaqnozu artıq avtomatik olaraq ümidsiz vəziyyət demək deyil. Müasir tibbdə bir çox xərçəng növlərinin erkən aşkarlanması və vaxtında müalicəsi üçün geniş imkanlar mövcuddur. Bunun üçün isə insan öz sağlamlığına məsuliyyətlə yanaşmalı və xəstəliyin yalnız ailə tarixçəsi ilə əlaqəli olduğunu düşünməməlidir”.

Həkim sonda bir daha qeyd edib ki, xərçəngin yaranmasında həm genetik, həm də genetik olmayan amillərin rolu ola bilər. Buna görə də ailə tarixçəsindən asılı olmayaraq sağlam həyat tərzinə üstünlük vermək, risk faktorlarını azaltmaq və yaşa uyğun profilaktik müayinələrdən keçmək vacibdir.

Yusif