Mədə yanması sadə problem deyil: Cərrahdan reflüks xəbərdarlığı

Citypost.az-a açıqlama verən uzman cərrah Elman Qaffarov bildirib ki, qastroezofageal reflüks xəstəliyi, onun əlamətləri, mümkün fəsadları və müalicə üsulları barədə açıqlama verib.Qastroezofageal reflüks xəstəliyi, qısaca reflüks, mədədəki qida möhtəviyyatının və mədə turşusunun qida borusuna doğru geri qayıtması nəticəsində yaranır. Normal şəraitdə qida udulduqdan sonra qida borusu vasitəsilə mədəyə ötürülür. Qida borusunun aşağı hissəsində yerləşən və aşağı qida borusu sfinkteri adlanan əzələ mexanizmi isə mədə möhtəviyyatının geriyə qayıtmasının qarşısını almağa kömək edir. Bu mexanizm lazımi səviyyədə işləmədikdə və ya digər amillərin təsiri ilə zəiflədikdə mədə turşusu qida borusuna keçərək onun selikli qişasını qıcıqlandıra bilər.

Elman Qaffarov qeyd edib ki, reflüksün ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biri döş sümüyünün arxasında hiss olunan yanma və göynəmədir. Bu narahatlıq xüsusilə yeməkdən sonra, gecə saatlarında və uzanarkən daha qabarıq şəkildə özünü göstərə bilər. Pasiyentlər ağızlarına turş və ya acı mayenin gəlməsindən, boğazda qıcıqlanmadan, qida udarkən narahatlıqdan və döş qəfəsində yanma hissindən şikayət edə bilərlər.Xəstəlik hər zaman yalnız mədə və qida borusu ilə bağlı əlamətlərlə məhdudlaşmır. Bəzi pasiyentlərdə uzunmüddətli öskürək, səsin xırıltılı olması, boğazda qıcıqlanma və ağızda xoşagəlməz dad kimi şikayətlər də müşahidə edilir. Mədə möhtəviyyatının ağıza qədər gəlməsi və ağız qoxusu da bəzi hallarda reflükslə əlaqəli ola bilər. Bununla belə, həmin əlamətlər başqa xəstəliklər zamanı da yarana bildiyindən düzgün diaqnoz üçün həkim müayinəsi vacibdir.

Uzman cərrah bildirib ki, reflüksün yaranmasına bir sıra amillər təsir göstərə bilər. Artıq çəki, qarın boşluğunda təzyiqin yüksəlməsi, böyük porsiyalarla qidalanmaq, yeməkdən dərhal sonra uzanmaq və bəzi qidaların qəbulu şikayətləri gücləndirə bilər. Yağlı yeməklər, şokolad, qəhvə, qazlı içkilər və digər məhsullar bəzi insanlarda simptomları artırsa da, bu təsir hər kəsdə eyni olmur. Buna görə də pasiyentlərin hansı qidaların onlarda narahatlıq yaratdığını müəyyənləşdirməsi və qidalanma vərdişlərini buna uyğun tənzimləməsi əhəmiyyətlidir. Cərrahın diqqətə çatdırdığı əsas məqamlardan biri də xəstəliyin uzun müddət müalicəsiz qalmasının mümkün nəticələridir. Davamlı olaraq qida borusuna keçən mədə turşusu həmin nahiyənin selikli qişasında iltihab və zədələnmə yarada bilər. Bu vəziyyət bəzi pasiyentlərdə eroziya və xora kimi fəsadlara, uzunmüddətli hallarda isə qida borusunun aşağı hissəsində toxuma dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

Elman Qaffarov bildirib ki, xroniki reflüksün yarada biləcəyi ciddi fəsadlardan biri də Barret qida borusudur. Bu zaman qida borusunun aşağı hissəsini örtən hüceyrələr uzunmüddətli turşu təsirinə cavab olaraq dəyişikliklərə məruz qalır. Barret qida borusu qida borusunun adenokarsinoması adlanan xərçəng növünün inkişaf riskini artıran vəziyyət hesab olunur. Bununla belə, reflüksü olan hər bir insanda Barret qida borusunun və ya xərçəngin inkişaf etdiyini düşünmək düzgün deyil. Risk xəstəliyin müddətindən, digər amillərdən və qida borusunda yaranmış dəyişikliklərdən asılıdır.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, reflüksün müalicəsi xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə, simptomların davametmə müddətinə və müayinələrin nəticələrinə uyğun müəyyənləşdirilir. Bir çox pasiyentdə ilk mərhələdə həyat tərzinin dəyişdirilməsi və dərman müalicəsi tətbiq olunur. Xüsusilə yatmazdan əvvəl yemək qəbulundan çəkinmək, axşam yeməyi ilə yuxu arasında kifayət qədər vaxt saxlamaq, artıq çəki varsa onu azaltmaq və simptomları gücləndirən qidaları məhdudlaşdırmaq faydalı ola bilər.

Elman Qaffarov vurğulayıb ki, dərman müalicəsində mədə turşusunun ifrazını azaldan preparatlardan istifadə edilə bilər. Bu vasitələr qida borusunun turşu təsirindən qorunmasına və zədələnmiş selikli qişanın sağalmasına kömək edir. Lakin dərmanların seçimi, qəbul müddəti və dozası həkim tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir. Özbaşına dərman qəbul etmək və ya şikayətlər azaldıqdan sonra müalicəni nəzarətsiz şəkildə dayandırmaq düzgün yanaşma deyil.Həyat tərzi və dərman müalicəsi ilə kifayət qədər nəticə əldə olunmadıqda, yaxud müəyyən tibbi göstərişlər mövcud olduqda cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilə bilər. Reflüksün cərrahi müalicəsində tətbiq olunan üsullardan biri fundoplikasiyadır. Bu əməliyyatın əsas məqsədi mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtmasının qarşısını alan mexanizmi gücləndirməkdir.

Onun sözlərinə görə, fundoplikasiya əməliyyatı əksər hallarda laparoskopik üsulla, yəni qarın nahiyəsində böyük kəsiklər aparılmadan, kiçik dəliklər vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Əməliyyat zamanı mədənin yuxarı hissəsi — fundus qida borusunun aşağı hissəsinin ətrafına dolanaraq xüsusi mexanizm yaradır. Bu üsul qida borusu ilə mədə arasındakı keçid nahiyəsində maneəni gücləndirir və mədə turşusunun, eləcə də qida möhtəviyyatının geriyə qayıtmasını azaltmağa kömək edir.

Elman Qaffarovun sözlərinə görə, fundoplikasiya hər reflüks xəstəsinə tətbiq edilən standart müalicə üsulu deyil. Əməliyyata qərar verilməzdən əvvəl pasiyentin şikayətləri, dərman müalicəsinə cavabı və qida borusunun vəziyyəti ətraflı qiymətləndirilməlidir. Zəruri hallarda qastroskopiya, qida borusunda turşuluğun ölçülməsi və digər müayinələr aparılır. Əməliyyatın məqsədəuyğunluğu bu nəticələr əsasında müəyyən edilir.Reflüks zamanı udmanın getdikcə çətinləşməsi, qidanın qida borusunda ilişib qalması hissi, səbəbsiz çəki itkisi, qanlı qusma və ya qara rəngli nəcis kimi əlamətlər meydana çıxarsa, gecikmədən tibbi yardım almaq lazımdır. Bu əlamətlər yalnız reflükslə deyil, daha ciddi xəstəliklərlə də əlaqəli ola bilər.

Uzman cərrah Elman Qaffarovun sözlərinə görə, reflüks xəstəliyinə laqeyd yanaşmamaq, davamlı simptomların səbəbini araşdırmaq və müalicəni həkim nəzarəti altında aparmaq vacibdir. Vaxtında müəyyənləşdirilən düzgün müalicə xəstəliyin əlamətlərini nəzarətdə saxlamağa, qida borusunun zədələnməsi riskini azaltmağa və pasiyentin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

Yusif