Pediatrdan valideynlərə qızdırmasalıcı dərmanlarla bağlı xəbərdarlıq

Uşaqlarda hərarət yüksəldikdə valideynlərin ən çox yol verdiyi səhvlərdən biri qızdırmasalıcı dərmanları müəyyən saat intervalına uyğun olaraq, hərarətin olub-olmamasından asılı olmayaraq verməkdir. Bəzi valideynlər dərmanın təlimatında "4-6 saatdan bir" ifadəsini gördükdə bunu preparatın mütləq həmin müddətdən bir qəbul edilməli olduğu kimi başa düşürlər. Digər hallarda isə uşağa eyni təsiredici maddəni ehtiva edən həm sirop, həm də şam verilir. Bu isə dozanın bilmədən artırılmasına və arzuolunmaz təsirlərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Pediatr Aytən İsmayılzadə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, uşaqlara qızdırmasalıcı dərman verərkən yalnız saat intervalına deyil, uşağın hazırkı vəziyyətinə, hərarətin səviyyəsinə, narahatlığının olub-olmamasına və preparatın dozasına diqqət yetirilməlidir. Onun sözlərinə görə, təlimatda göstərilən qəbul intervalı hərarət olmasa belə preparatın mütləq təkrar verilməli olduğu anlamına gəlmir. Həkim qeyd edib ki, valideynlər çox vaxt dərmanın qəbul vaxtı ilə onun yenidən verilməsinə ehtiyac yaranmasını bir-birinə qarışdırır. Məsələn, uşağa preparat verildikdən sonra təlimatda göstərilən müddət keçə bilər, lakin həmin vaxt uşağın hərarəti normaldırsa və özünü yaxşı hiss edirsə, dərmanı sırf saat tamamlandığı üçün təkrar vermək lazım deyil.

A.İsmayılzadə vurğulayıb ki, uşaqlarda hərarət zamanı əsas məqsəd yalnız termometrdəki rəqəmi aşağı salmaq deyil, həm də uşağın narahatlığını azaltmaq və ümumi vəziyyətini yaxşılaşdırmaqdır. Hərarətin yüksəlməsi orqanizmin infeksiyaya qarşı reaksiyalarından biri ola bilər. Buna görə də qızdırmasalıcı preparatlardan istifadə edərkən uşağın özünü necə hiss etməsi, maye qəbul edə bilməsi, aktivliyi və digər simptomları da nəzərə alınmalıdır. Pediatrın sözlərinə görə, hərarət azaldıqdan sonra dərmanı profilaktik məqsədlə verməyə davam etmək düzgün deyil. Əgər hərarət yenidən yüksəlməyibsə və uşaq rahatdırsa, yalnız əvvəlcədən müəyyən edilmiş saatın tamamlanmasına əsaslanaraq preparat vermək olmaz. Lakin dərmanın təkrar qəbulu zərurəti yaranarsa, uyğun intervala və gündəlik maksimum dozaya mütləq əməl edilməlidir.

Həkim valideynlərin yol verdiyi digər səhvə də toxunub: uşağın hərarətini ölçmədən və ümumi vəziyyətini qiymətləndirmədən dərman vermək. Bəzi hallarda uşaq isti göründüyünə və ya valideyn hərarətin yenidən qalxacağından narahat olduğuna görə preparat verilir. Halbuki qərar yalnız ehtimala əsaslanmamalıdır. Hərarət ölçülməli, uşağın davranışı və digər əlamətləri nəzərə alınmalıdır. Dərman seçimi və dozası isə uşağın yaşına, çəkisinə, preparatın tərkibinə və təlimatına uyğun müəyyənləşdirilməlidir.

Pediatr febril qıcolmaya meyilli uşaqlarla bağlı məsələyə də diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, hərarətin yüksəlməsi bəzi uşaqlarda qıcolma ilə müşayiət oluna bilər, lakin qızdırmasalıcı dərmanlar febril qıcolmanın qarşısını etibarlı şəkildə almır. Buna görə də hərarət 37,5 dərəcəyə çatdığı üçün bütün hallarda dərman verilməsini ümumi qayda kimi təqdim etmək düzgün deyil. Belə uşaqlarda görüləcək tədbirlər pediatr tərəfindən fərdi qaydada müəyyənləşdirilməlidir.

A.İsmayılzadə dozanın əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Uşaqlarda dərmanın miqdarı bir çox hallarda bədən çəkisinə əsasən hesablanır. Eyni yaşda olan uşaqların çəkiləri fərqli olduğundan, bir uşağa uyğun doza digərinə uyğun olmaya bilər. Valideynlər yalnız yaş göstəricisinə əsaslanaraq dozanı müəyyənləşdirməməli, preparatın təlimatına və həkimin tövsiyəsinə əməl etməlidirlər. Tövsiyə olunan dozanın artırılması hərarətin daha tez düşəcəyinə zəmanət vermir, əksinə, zəhərlənmə və digər fəsadların riskini yüksəldə bilər.

Pediatrın diqqət çəkdiyi mühüm məsələlərdən biri eyni təsiredici maddənin müxtəlif dərman formalarında təkrar verilməsidir. Bəzi valideynlər uşağın hərarəti düşmədikdə əvvəlcə sirop verir, daha sonra isə əlavə təsir göstərməsi ümidi ilə şamdan istifadə edirlər. Lakin sirop və şamın tərkibində eyni təsiredici maddə varsa, bunlar iki ayrı dərman kimi qəbul edilməməlidir. Məsələn, hər ikisində parasetamol varsa, onların ardıcıl istifadəsi uşağın qəbul etdiyi ümumi parasetamol dozasını artırır və tövsiyə olunan doza asanlıqla aşıla bilər. Həkim xəbərdarlıq edib ki, parasetamolun həddindən artıq qəbulu qaraciyərin zədələnməsinə, ağır hallarda isə həyati təhlükəli fəsadlara səbəb ola bilər. Hər iki preparatın verdiyi maddənin ümumi miqdarı birlikdə hesablanmalıdır.

Müxtəlif təsiredici maddələrə malik qızdırmasalıcıların növbəli verilməsi də valideynlərin özbaşına qərar verəcəyi məsələ deyil. A.İsmayılzadənin sözlərinə görə, belə yanaşma qəbul vaxtlarının və dozaların qarışdırılması riskini artırır. Həkim xüsusi göstəriş verməyibsə, uşağa eyni vaxtda və ya qısa intervallarla bir neçə qızdırmasalıcı preparat verməkdən çəkinmək lazımdır. Hər preparatın adı, təsiredici maddəsi, verilmə vaxtı və miqdarı dəqiq bilinməlidir. Pediatr əlavə edib ki, dərmanların düzgün istifadə edilməməsi qaraciyərlə yanaşı, uşağın digər orqan və sistemlərinə də mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn, ibuprofen kimi preparatlardan istifadə zamanı uşağın maye itkisi və böyrək funksiyası ilə bağlı risklər nəzərə alınmalıdır.

Hərarət zamanı uşağın kifayət qədər maye qəbul etməsi, rahat geyindirilməsi və ümumi vəziyyətinin izlənməsi də vacibdir. Həkim uşağı həddindən artıq qalın geyindirməyin, bədən temperaturunu sürətlə aşağı salmaq məqsədilə buzlu su və spirtlə silməyin məsləhət görülmədiyini bildirib.

Pediatr bəzi hallarda evdə dərman verməklə kifayətlənməyin düzgün olmadığını vurğulayıb. Xüsusilə üç aydan kiçik körpədə 38 dərəcə və daha yüksək hərarət olduqda təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Uşaqda nəfəs almaqda çətinlik, qıcolma, huşun pozulması, oyatmaqda çətinlik, boyun sərtliyi, basdıqda solmayan səpgi və ya ciddi susuzlaşma əlamətləri müşahidə edilərsə, dərhal tibbi yardım çağırılmalıdır. Hərarətin neçə dərəcə olmasından asılı olmayaraq, uşağın ümumi vəziyyətinin kəskin pisləşməsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Nəticə olaraq pediatr bildirib ki, qızdırmasalıcı dərman verərkən əsas meyar yalnız saat intervalı deyil, preparatın təkrar qəbuluna həqiqətən ehtiyacın olub-olmaması, düzgün doza və uşağın ümumi vəziyyətidir. Təlimatdakı 4-6 saatlıq interval dərmanı həmin müddətdən bir mütləq vermək göstərişi kimi başa düşülməməlidir. Eyni təsiredici maddəni ehtiva edən sirop və şamın birlikdə istifadəsi isə doza aşımına səbəb ola bilər. Həkim valideynlərə dərmanları diqqətlə seçməyi, qəbul vaxtını və miqdarını izləməyi, şübhəli hallarda isə pediatrla məsləhətləşməyi tövsiyə edib.

Yusif 

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ