Antibiotiklərdən istifadə zamanı ən çox edilən 3 səhv – Həkimdən vacib xəbərdarlıq

Antibiotiklər bakterial infeksiyaların müalicəsində mühüm rol oynasa da, onların düzgün istifadə edilməməsi sağlamlıq üçün ciddi problemlər yarada bilər. Soyuqdəymə başlayan kimi antibiotik qəbul etmək, hər xəstələnəndə eyni dərmana üstünlük vermək və özünü yaxşı hiss edən kimi müalicəni dayandırmaq insanların yol verdiyi ən geniş yayılmış səhvlər sırasındadır. Halbuki antibiotiklərin hər infeksiyada faydalı olması barədə düşüncə yanlışdır. Bu dərmanlar yalnız müvafiq göstəriş olduqda və həkimin təyinatına uyğun istifadə edilməlidir.

Qastroenteroloq Gülçin Quluzadə Citypost.az-a açıqlamasında antibiotiklərdən istifadə zamanı yol verilən səhvlərə diqqət çəkərək bildirib ki, bu preparatların əsassız qəbulu həm orqanizmə zərər verə, həm də gələcəkdə bakterial infeksiyaların müalicəsini çətinləşdirə bilər. Həkimin sözlərinə görə, antibiotiklərin düzgün seçilməsi və istifadə qaydalarına əməl olunması sağlamlığın qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Antibiotiklərlə bağlı ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri soyuqdəymə, qrip və digər virus infeksiyaları zamanı bu dərmanlardan özbaşına istifadə etməkdir. İnsanlar burun axması, boğaz ağrısı, öskürək və hərarət kimi əlamətlər başlayan kimi antibiotik qəbul etməyə tələsirlər. Bəzən isə əvvəlki xəstəlik zamanı istifadə etdikləri dərmanın yenidən kömək edəcəyini düşünürlər. Lakin bu yanaşma əksər hallarda düzgün deyil.

Qrip və adi soyuqdəymə əsasən viruslar tərəfindən törədilir. Antibiotiklər isə bakteriyalara qarşı təsir göstərir və virusları məhv etmir. Buna görə də virus mənşəli infeksiyalarda antibiotik qəbul etmək xəstəliyin sağalma müddətini qısaltmır və simptomların aradan qalxmasına birbaşa kömək etmir. Əgər virus infeksiyası zamanı bakterial ağırlaşma yaranmayıbsa, antibiotik istifadəsi adətən zəruri olmur.

Həkimin sözlərinə görə, antibiotiklərin lazımsız qəbulu orqanizmdə bir sıra arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Bu preparatlar xəstəlik törədən bakteriyalarla yanaşı, bağırsağın normal fəaliyyətində iştirak edən faydalı bakteriyaların bir hissəsinə də təsir göstərə bilər. Nəticədə bağırsaq mikrobiotasının tarazlığı pozula, ishal, qarında narahatlıq, ürəkbulanma və digər həzm problemləri yarana bilər. Bəzi hallarda antibiotik qəbulu antibiotiklə əlaqəli ishala, o cümlədən daha ciddi bağırsaq infeksiyalarına səbəb ola bilər.

Bundan başqa, antibiotiklər allergik reaksiyalar da törədə bilər. Bu reaksiyalar dəridə səpgi və qaşınma kimi yüngül əlamətlərdən tutmuş, nadir hallarda həyati təhlükə yaradan ağır allergik reaksiyalara qədər dəyişə bilər. Bəzi antibiotiklərin qaraciyərə və böyrəklərə əlavə təsirləri də mümkündür. Risk istifadə olunan preparatdan, dozasından, müalicənin müddətindən və insanın sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Məhz buna görə antibiotikləri həkim məsləhəti olmadan qəbul etmək düzgün hesab edilmir.

İkinci geniş yayılmış səhv hər xəstələnmə zamanı eyni antibiotikdən istifadə etməkdir. Bəzi insanlar əvvəlki müalicə zamanı qəbul etdikləri dərmanı saxlayır və oxşar simptomlar yaranan kimi yenidən istifadə etməyə başlayırlar. Halbuki hər infeksiyanın səbəbi eyni olmur. Bir xəstəlik virus mənşəli, digəri isə bakterial ola bilər. Bakterial infeksiyalarda belə, müxtəlif mikroorqanizmlər fərqli antibiotiklərə həssaslıq göstərə bilər.

Gülçin Quluzadə qeyd edib ki, antibiotik seçimi xəstəliyin ehtimal olunan və ya müəyyən edilmiş törədicisi, infeksiyanın yerləşdiyi nahiyə, xəstənin yaşı, yanaşı xəstəlikləri və digər amillər nəzərə alınmaqla aparılmalıdır. Bəzi hallarda laborator analizlər və mikrobioloji müayinələr də tələb oluna bilər. Buna görə bir insana təyin edilən antibiotikin başqa şəxsə də uyğun gələcəyini düşünmək yanlışdır. Eyni zamanda, əvvəlki xəstəlik zamanı fayda verən dərman sonrakı infeksiyada təsirsiz qala bilər.

Antibiotiklərin tez-tez və əsassız istifadəsinin ən ciddi nəticələrindən biri antibiotiklərə davamlılığın yaranmasıdır. Bu zaman bakteriyalar antibiotiklərin təsirindən qorunmaq və ya onların təsirini zəiflətmək qabiliyyəti qazanır. Nəticədə əvvəllər effektiv olan dərmanlar bəzi infeksiyaların müalicəsində yetərli olmaya bilər. Bu vəziyyət yalnız antibiotik qəbul edən şəxs üçün deyil, ümumilikdə cəmiyyət üçün də təhlükə yaradır. Davamlı bakteriyalar yayıldıqda infeksiyaların müalicəsi daha mürəkkəb, uzunmüddətli və bəzən daha bahalı olur.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Üçüncü səhv isə insanın özünü yaxşı hiss etdiyi anda antibiotiki özbaşına dayandırmasıdır. Bəzi xəstələr bir neçə gün dərman qəbul etdikdən sonra hərarətin düşdüyünü, ağrıların azaldığını və ümumi vəziyyətin yaxşılaşdığını görərək müalicəyə ehtiyac qalmadığını düşünürlər. Lakin simptomların azalması həmişə infeksiyanın tam nəzarətə alındığı mənasına gəlmir. Antibiotik təyin edilibsə, onun hansı müddət ərzində qəbul edilməli olduğunu həkim müəyyənləşdirməlidir.

Bununla yanaşı, antibiotik müalicəsinin müddəti bütün infeksiyalar üçün eyni deyil. Bəzi hallarda qısa müalicə kursu kifayət edir, digər hallarda isə daha uzun müddət tələb oluna bilər. Əsas məsələ dərmanı özbaşına dayandırmamaq, dozanı dəyişməmək və həkimin müəyyən etdiyi müalicə planına əməl etməkdir. Əgər dərman qəbul edərkən əlavə təsirlər yaranırsa və ya xəstənin vəziyyəti pisləşirsə, müalicəni özbaşına dəyişmək əvəzinə həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır. Həkim klinik vəziyyəti qiymətləndirərək müalicəni davam etdirmək, dəyişdirmək və ya dayandırmaq barədə qərar verə bilər.

Bəs antibiotiklər hansı hallarda istifadə edilməlidir? Qastroenteroloqun sözlərinə görə, bu preparatlar bakterial infeksiyanın olduğu və ya onun yaranması ehtimalının tibbi baxımdan əsaslandırıldığı hallarda təyin edilə bilər. Məsələn, bəzi bakterial tənəffüs yolu infeksiyaları, sidik yollarının bakterial infeksiyaları və müəyyən bağırsaq infeksiyaları antibiotik müalicəsi tələb edə bilər. Lakin xəstəliyin yalnız simptomlarına baxaraq antibiotikə ehtiyac olub-olmadığını hər zaman müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Hərarətin yüksəlməsi, boğaz ağrısı, öskürək və ya iltihab göstəricilərinin artması öz-özlüyündə antibiotik qəbuluna başlamaq üçün kifayət etmir. Çünki bu əlamətlər virus infeksiyalarında və başqa xəstəliklərdə də müşahidə oluna bilər. Qan analizlərində bəzi iltihab göstəricilərinin yüksəlməsi həkimə qərar verməkdə kömək etsə də, təkcə bu nəticələr bakterial infeksiyanın mövcudluğunu hər zaman təsdiqləmir. Diaqnoz xəstənin şikayətləri, müayinəsi və zəruri hallarda əlavə analizlərin nəticələri əsasında müəyyənləşdirilməlidir.

Mütəxəssis antibiotik qəbul edən şəxslərə dərmanın dozasına, qəbul vaxtına və müalicə müddətinə əməl etməyi tövsiyə edir. Başqa şəxsin antibiotikindən istifadə etmək, əvvəlki müalicədən qalan dərmanları qəbul etmək və ya preparatı həkimlə məsləhətləşmədən dəyişdirmək olmaz. Antibiotiklərin qəbul qaydası konkret dərmandan asılı olduğuna görə onun təlimatına və həkimin göstərişlərinə riayət etmək vacibdir.

Gülçin Quluzadə vurğulayıb ki, antibiotiklər düzgün istifadə edildikdə bakterial infeksiyaların müalicəsində mühüm vasitədir. Lakin onların lazımsız qəbulu bağırsaq mikrobiotasının pozulmasına, ishala, allergik reaksiyalara və antibiotiklərə davamlılığın artmasına səbəb ola bilər. Buna görə hər soyuqdəymədə antibiotik qəbul etmək, hər dəfə eyni dərmana üstünlük vermək və özünü yaxşı hiss edən kimi müalicəni özbaşına dayandırmaqdan çəkinmək lazımdır. Ən düzgün yanaşma xəstəliyin səbəbini müəyyənləşdirmək, antibiotikə həqiqətən ehtiyac olub-olmadığını həkimlə dəqiqləşdirmək və müalicəni tibbi göstərişlərə uyğun aparmaqdır.

Əli