Qaraciyər piylənməsi xərçəngə səbəb ola bilər – Həkimdən xəbərdarlıq

Qaraciyər xərçəngi ciddi sağlamlıq problemlərindən biri hesab olunur. Bu xəstəliyin yaranmasında qaraciyərin xroniki xəstəlikləri, hepatit B və C virusları, qaraciyər sirrozu, piylənmə, şəkərli diabet və zərərli vərdişlər mühüm rol oynayır. Xüsusilə alkoqol qəbulu və siqaret çəkmə qaraciyərin zədələnməsi ilə yanaşı, xərçəng riskinin də artmasına səbəb ola bilər. Qaraciyər xəstəliklərinin təhlükəli tərəflərindən biri isə ilkin mərhələlərdə heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə bilməsidir.

Qastroenteroloq Ziya İmanov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, qaraciyər xərçənginin qarşısının alınması üçün risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi, qaraciyər xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanılması və mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək olduqca vacibdir.

Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xərçəngi ilə qaraciyərin xroniki zədələnməsi arasında sıx əlaqə mövcuddur. Uzun müddət davam edən iltihab və toxuma zədələnməsi qaraciyərdə çapıqlaşmaya, yəni fibrozun yaranmasına səbəb ola bilər. Bu proses irəlilədikdə qaraciyər sirrozu inkişaf edir. Sirroz isə qaraciyər xərçənginin, xüsusilə hepatosellülar karsinomanın əsas risk faktorlarından biridir.

Ziya İmanov qeyd edib ki, qaraciyər sirrozunun yaranmasına müxtəlif xəstəliklər və amillər səbəb ola bilər. Bunların sırasında hepatit B və C virusları, uzunmüddətli və yüksək miqdarda alkoqol qəbulu, eləcə də metabolik pozuntularla əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri xüsusi yer tutur. Hepatit B və C virusları qaraciyərdə xroniki iltihab yaradaraq zamanla toxumanın zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Xəstəlik vaxtında aşkarlanmadıqda və müvafiq müalicə aparılmadıqda fibroz və sirroz inkişaf edə, nəticədə qaraciyər xərçəngi riski yüksələ bilər. Bununla belə, hepatit virusuna yoluxan hər kəsdə mütləq sirroz və ya xərçəng yaranmır. Risk xəstəliyin gedişindən, qaraciyərin zədələnmə dərəcəsindən və digər amillərdən asılıdır.

Qaraciyərin zədələnməsinə səbəb olan digər xəstəliklərə autoimmun hepatit, bəzi öd yolları xəstəlikləri və irsi-metabolik pozuntular daxildir. Hemoxromatoz zamanı orqanizmdə dəmirin həddindən artıq toplanması, Vilson xəstəliyində isə mis mübadiləsinin pozulması qaraciyərə zərər verə bilər. Bu xəstəliklər vaxtında aşkarlanmadıqda ciddi fəsadlara yol aça bilər.

Qastroenteroloqun diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri də qaraciyərin piylənməsidir. Bu vəziyyət xüsusilə artıq çəkisi və piylənməsi olan, şəkərli diabetdən əziyyət çəkən, insulin müqaviməti və digər metabolik problemləri olan insanlarda daha çox müşahidə edilir. Qaraciyərdə həddindən artıq yağ toplanması bəzi insanlarda iltihab və hüceyrə zədələnməsi ilə müşayiət olunur. Zaman keçdikcə fibroz yarana, xəstəlik sirroza qədər irəliləyə və qaraciyər xərçəngi riski arta bilər.

Həkim vurğulayıb ki, qaraciyər piylənməsi olan hər bir insanda xəstəlik eyni cür inkişaf etmir. Bəzi insanlarda ciddi zədələnmə yaranmadığı halda, digərlərində iltihab və fibroz daha sürətlə irəliləyə bilər. Buna görə qaraciyər piylənməsini yalnız artıq çəki ilə bağlı problem kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Bədən çəkisinin sağlam həddə saxlanılması, balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, şəkərli diabetin və digər metabolik xəstəliklərin nəzarətdə tutulması qaraciyərin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xərçənginin yalnız sirroz fonunda yarandığını düşünmək də yanlışdır. Xüsusilə metabolik pozuntularla əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri zamanı sirroz inkişaf etmədən də xərçəng meydana çıxa bilər. Xroniki hepatit B infeksiyası da bəzi hallarda sirroz olmadan qaraciyər xərçənginə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən risk qrupuna daxil olan insanların yalnız sirroz diaqnozu qoyulduqdan sonra müayinələrə başlaması düzgün yanaşma deyil. Həkim nəzarəti altında riskin qiymətləndirilməsi, qaraciyər toxumasının zədələnmə dərəcəsinin müəyyən edilməsi və zəruri hallarda görüntüləmə müayinələrinin aparılması xəstəliyin erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Qastroenteroloq bildirib ki, alkoqolun uzun müddət və yüksək miqdarda qəbulu qaraciyər hüceyrələrini zədələyərək yağlanma, alkoqolla əlaqəli hepatit və sirrozun yaranmasına səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər qaraciyər xərçəngi riskini artırır. Siqaret çəkmək də qaraciyər xərçəngi üçün müəyyən edilmiş risk faktorlarından biridir. Xüsusilə siqaret istifadəsi alkoqol qəbulu, virus hepatitləri və ya qaraciyərin xroniki xəstəlikləri ilə birləşdikdə ümumi risk daha yüksək ola bilər. Şəkərli diabet və piylənmə də qaraciyər xərçəngi ilə əlaqəli risk faktorları sırasındadır. Bununla belə, bu amillərin mövcudluğu hər bir insanda mütləq xərçəng yaranacağı demək deyil; risk fərdi sağlamlıq vəziyyətindən və digər amillərdən asılıdır.

Həkim diqqətə çatdırıb ki, qaraciyər xəstəlikləri ilkin mərhələlərdə bəzən heç bir əlamət vermir. Yorğunluq, iştahanın azalması, səbəbsiz çəki itkisi və qarının sağ yuxarı hissəsində narahatlıq müxtəlif xəstəliklər zamanı müşahidə oluna bilər. Sarılıq, qarında maye toplanması və qarın həcminin artması isə ciddi qaraciyər probleminin əlamətləri ola bilər. Belə hallarda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək vacibdir.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliyi olan şəxslərin müayinələrinin tezliyi və həcmi onların diaqnozundan, xəstəliyin mərhələsindən və fərdi risklərindən asılıdır. Qaraciyər fermentlərinin və digər biokimyəvi göstəricilərin yoxlanılması, ultrasəs müayinəsi, lazım gəldikdə elastoqrafiya və digər görüntüləmə üsulları qaraciyərin vəziyyətini qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Lakin yalnız qaraciyər fermentlərinin normal olması ciddi xəstəliyin tam istisna edilməsi demək deyil. Bəzi hallarda qaraciyərin zədələnməsi və fibroz göstəricilər ciddi yüksəlmədən də mövcud ola bilər. Buna görə müayinə nəticələri həkim tərəfindən digər klinik məlumatlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Sirrozu və ya qaraciyər xərçəngi riski yüksək olan müəyyən xəstələrdə qaraciyərin ultrasəs müayinəsi ilə təxminən hər altı aydan bir nəzarət tövsiyə olunur. Bəzi hallarda həkim əlavə olaraq alfa-fetoprotein analizini də təyin edə bilər. Bu nəzarətin konkret şəxs üçün uyğun olub-olmadığını mütəxəssis müəyyənləşdirməlidir. Qaraciyər piylənməsi olan hər kəsə eyni müayinə cədvəli tətbiq edilmir.

Qastroenteroloq vurğulayıb ki, qaraciyəri qorumaq üçün alkoqoldan uzaq durmaq, siqareti tərgitmək, sağlam qidalanmaq, fiziki aktivliyi artırmaq, artıq çəkini azaltmaq və şəkərli diabet kimi xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq vacibdir. Hepatit B və C üzrə müayinələrdən keçmək, hepatit B-yə qarşı peyvənd imkanını həkimlə müzakirə etmək və qaraciyər xəstəliklərini vaxtında müalicə etdirmək də riskin azaldılmasına kömək edir.

Beləliklə, qaraciyər xərçəngi riskini azaltmaq üçün yalnız xəstəliyin əlamətlərini gözləmək kifayət deyil. Risk faktorlarının erkən müəyyənləşdirilməsi, qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və həkim nəzarəti xəstəliyin ağırlaşma ehtimalını azaltmağa, yüksək riskli şəxslərdə isə xərçəngin erkən mərhələdə aşkarlanmasına imkan yarada bilər.

Əli