Artıq çəki və yaşlanma diabet riskini artırır – Həkim risk qrupunda olanları açıqladı

Şəkərli diabet dünyada geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir və onun yaranmasında artıq çəki, yaş, irsi meyillilik, arterial təzyiqin yüksək olması və maddələr mübadiləsinin pozulması mühüm rol oynayır. Xəstəliyin təhlükəli tərəflərindən biri isə uzun müddət ciddi əlamətlər vermədən inkişaf edə bilməsidir. Buna görə də risk qrupuna daxil olan şəxslərin vaxtında müayinədən keçməsi, qanda şəkərin səviyyəsini yoxlatdırması və həyat tərzinə diqqət yetirməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssis Nərmin Beydulova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, artıq çəki və yaş şəkərli diabetin yaranma ehtimalını artıran əsas amillər sırasındadır. Xüsusilə bədən kütlə indeksi 25 və daha yüksək olan, 40 yaşını keçmiş şəxslərin diabet baxımından mütəmadi yoxlanılması məqsədəuyğundur. Həkimin sözlərinə görə, belə şəxslərdə xəstəliyin erkən aşkarlanması və mümkün fəsadların qarşısının alınması üçün profilaktik müayinələr mühüm rol oynayır.

Nərmin Beydulova qeyd edib ki, şəkərli diabet riski yalnız artıq çəkisi olan insanlarla məhdudlaşmır. Ailəsində diabet xəstəliyi olan şəxslər də daha diqqətli olmalıdırlar. Xüsusilə valideynlərində, bacı və ya qardaşlarında tip 2 şəkərli diabet aşkarlanan insanlarda xəstəliyin yaranma ehtimalı yüksələ bilər. Bu, genetik meyilliliklə yanaşı, ailə üzvlərinin oxşar qidalanma vərdişləri və həyat tərzi ilə də əlaqəli ola bilər. Belə şəxslərin risklərini qiymətləndirmək üçün həkimə müraciət etmələri və tövsiyə olunan müayinələrdən keçmələri vacibdir.

Həkimin diqqət çəkdiyi digər risk qrupu hamiləlik dövründə şəkərli diabet aşkarlanan qadınlardır. Hamiləlik zamanı qanda şəkərin yüksəlməsi həm ana, həm də körpə üçün müəyyən risklər yarada bilər. Belə qadınlarda doğuşdan sonra qan şəkəri normallaşsa belə, gələcək illərdə tip 2 diabetin inkişaf ehtimalı arta bilər. Eyni zamanda, əvvəlki hamiləliklərində iri çəkili körpə dünyaya gətirən qadınların da diabet riskinin qiymətləndirilməsi məqsədəuyğundur. Bununla belə, körpənin çəkisinin yüksək olması təkbaşına diabet diaqnozu demək deyil və vəziyyət digər amillərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Nərmin Beydulova bildirib ki, arterial təzyiqin yüksək olması da şəkərli diabet riski ilə əlaqəlidir. Xüsusilə arterial təzyiqi 140/90 mm civə sütunu və ya daha yüksək olan şəxslərdə metabolik problemlərin mövcudluğu ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Yüksək təzyiq, artıq çəki, fiziki hərəkətsizlik və insulin müqaviməti çox vaxt bir-biri ilə əlaqəli şəkildə müşahidə olunur. Buna görə arterial hipertenziyası olan şəxslərin yalnız təzyiq göstəricilərinə deyil, ümumi metabolik sağlamlıqlarına da diqqət yetirmələri vacibdir.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, qanda lipid mübadiləsinin pozulması, yəni dislipidemiya da diabet riskinin qiymətləndirilməsi zamanı nəzərə alınmalı amillərdəndir. Xüsusilə triqliseridlərin yüksək, qoruyucu xüsusiyyətləri ilə tanınan HDL xolesterinin isə aşağı olması insulin müqaviməti və metabolik sindromla əlaqəli ola bilər. Triqliserid səviyyəsinin 250 mq/dl-dən yüksək, HDL xolesterinin isə 35 mq/dl-dən aşağı olması əlavə diqqət tələb edən göstəricilər sırasındadır. Lakin bu rəqəmlər təkbaşına diabet diaqnozu qoymaq üçün kifayət etmir. Qan analizlərinin nəticələri digər risk faktorları və klinik göstəricilərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Nərmin Beydulova ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslərin də şəkərli diabet baxımından diqqətdə saxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb. Koronar arteriya xəstəliyi, beyin damarlarının xəstəlikləri və periferik damar problemləri olan insanlarda diabet və digər metabolik pozuntulara daha çox rast gəlinə bilər. Bu xəstəliklər bəzən eyni risk faktorlarının təsiri nəticəsində inkişaf edir. Məsələn, artıq çəki, yüksək arterial təzyiq, dislipidemiya və insulin müqaviməti həm ürək-damar problemlərinin, həm də tip 2 diabetin yaranma ehtimalını artıra bilər. Buna görə belə xəstələrin müayinəsi zamanı qanda şəkərin səviyyəsinin də yoxlanılması əhəmiyyətlidir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Həkimin qeyd etdiyi digər risk qrupu polikistik yumurtalıq sindromu olan qadınlardır. Bu sindrom hormonal dəyişikliklərlə yanaşı, insulin müqaviməti ilə də əlaqəli ola bilər. Nəticədə həmin qadınlarda gələcəkdə tip 2 şəkərli diabetin inkişaf riski yüksələ bilər. Xüsusilə artıq çəki, ailəvi meyillilik və digər metabolik risk faktorları da mövcud olduqda mütəmadi tibbi nəzarət daha vacibdir.

Şəkərli diabetin erkən aşkarlanması üçün qanda qlükoza səviyyəsinin yoxlanılması və lazım gəldikdə qlikohemoqlobin (HbA1c) analizinin aparılması tövsiyə oluna bilər. Bu müayinələr qanda şəkərin vəziyyətini qiymətləndirməyə və diabetin ilkin mərhələlərini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Hansı analizlərin və hansı intervalla aparılmalı olduğunu isə şəxsin yaşı, çəkisi, ailə tarixçəsi və digər sağlamlıq göstəriciləri əsasında həkim müəyyən edir.

Nərmin Beydulova vurğulayıb ki, tip 2 şəkərli diabet riskini azaltmaq üçün sağlam həyat tərzinin qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Balanslı qidalanmaq, şəkərli içkilərin və yüksək kalorili qidaların qəbulunu məhdudlaşdırmaq, müntəzəm fiziki aktiv olmaq, artıq çəkini azaltmaq və yuxu rejiminə diqqət yetirmək metabolik sağlamlığa müsbət təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, arterial təzyiqin və qanda lipidlərin nəzarətdə saxlanılması da ümumi riskin azaldılmasına kömək edir.

Beləliklə, şəkərli diabetin yaranma ehtimalını artıran amillərin vaxtında müəyyən edilməsi və risk qrupuna daxil olan şəxslərin müayinədən keçməsi xəstəliyin erkən aşkarlanması baxımından vacibdir. Xüsusilə 40 yaşdan yuxarı, artıq çəkisi olan, ailəsində diabet xəstəliyi müşahidə edilən və ya ürək-damar və metabolik problemlər yaşayan şəxslər sağlamlıqlarına daha diqqətlə yanaşmalıdırlar. Erkən diaqnostika və düzgün həyat tərzi dəyişiklikləri xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısını almağa və həyat keyfiyyətini qorumağa kömək edə bilər.

Yeganə