Çayın yanında şirniyyat əvəzinə nə yemək lazımdır? – Endokrinoloqdan tövsiyələr

Çay süfrəsi Azərbaycan mətbəxinin və gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsidir. Bir çox insan çay içərkən yanında mürəbbə, peçenye, tort, konfet və müxtəlif qənnadı məmulatları yeməyə üstünlük verir. Lakin bu vərdiş, xüsusilə gün ərzində bir neçə dəfə təkrarlandıqda, orqanizmə qəbul edilən şəkərin və ümumi kalorinin artmasına səbəb ola bilər. Mütəxəssislər daha sağlam qidalanmaq istəyən şəxslərə çayın yanında seçdikləri qidalara diqqət yetirməyi, şəkərli şirniyyatların miqdarını azaltmağı və alternativ məhsullardan istifadə etməyi tövsiyə edirlər.Xüsusilə şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlar üçün çay süfrəsindəki qidaların seçimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bəzən adi şəkər və qənnadı məmulatları əvəzinə daha sağlam hesab edilən qidalara üstünlük verilsə də, onların da tərkibi və qəbul edilən miqdarı nəzərə alınmalıdır. Məsələn, quru meyvələr vitaminlər, minerallar və liflə zəngin ola bilər, lakin onların tərkibində təbii şəkər də yüksək konsentrasiyada olur. Buna görə də sağlam alternativ seçərkən yalnız məhsulun təbii olmasına deyil, onun qan şəkərinə təsirinə də diqqət yetirmək lazımdır.

Mövzu ilə bağlı endokrinoloq Hidayət Məmmədzadə Citypost.az saytına açıqlamasında çay süfrəsində şirniyyatların əvəzinə daha məqsədəuyğun qidalara üstünlük verməyin vacibliyindən danışıb. Mütəxəssisin sözlərinə görə, gündəlik qidalanmada şəkərin miqdarını azaltmaq və çayla birlikdə qəbul edilən məhsulları düzgün seçmək sağlam həyat tərzinin əsas şərtlərindən biridir.

Həkimlərin diqqət çəkdiyi alternativlərdən biri quru meyvələrdir. Ərik qurusu, kişmiş, tut qurusu və digər meyvə quruları çay süfrəsində peçenye və konfetə alternativ kimi istifadə edilə bilər. Bu məhsulların tərkibində lif, kalium və digər faydalı qida maddələri mövcuddur. Bununla belə, quru meyvələrin sağlam qida olması onların istənilən miqdarda yeyilə biləcəyi anlamına gəlmir. Əksinə, meyvənin suyu qurudulma zamanı azaldığı üçün onun tərkibindəki təbii şəkər və enerji eyni həcmdə təzə meyvə ilə müqayisədə daha sıx olur.

Hidayət Məmmədzadənin diqqətə çatdırdığı məqamlardan biri də quru meyvələrin şəkərli diabeti olan şəxslər tərəfindən ehtiyatla istehlak edilməsidir. Belə ki, quru meyvələrdəki təbii şəkərlər də qan şəkərinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə böyük porsiyalar şəklində qəbul edildikdə bu təsir daha nəzərəçarpan ola bilər. Buna görə də diabet xəstələri quru meyvələri tamamilə zərərsiz məhsul kimi qəbul etməməli, onların miqdarını nəzarətdə saxlamalı və gündəlik qidalanma planlarına uyğun şəkildə istifadə etməlidirlər.

Quru meyvələrin tərkibindəki fruktoza da bu baxımdan diqqət tələb edir. Fruktoza meyvələrdə təbii şəkildə mövcud olan şəkər növüdür. Lakin məhsulun təbii olması onun qan şəkərinə təsir göstərmədiyi demək deyil. Quru meyvələrdə şəkərin konsentrasiyası yüksək olduğundan az görünən bir porsiya belə əhəmiyyətli miqdarda karbohidrat ehtiva edə bilər. Buna görə də xüsusilə insulin və ya qan şəkərini azaldan dərmanlardan istifadə edən şəxslərin qidalanma ilə bağlı tövsiyələri fərdi vəziyyətlərinə uyğunlaşdırmaları vacibdir.

Mütəxəssislər çay süfrəsində kişmiş və tut qurusu kimi məhsullardan da istifadə oluna biləcəyini bildirirlər. Bu qidalar şirin dadı ilə şirniyyat istəyini müəyyən qədər qarşılaya bilər. Ancaq onların da tərkibində təbii şəkər olduğu üçün miqdar məsələsi burada da əsas şərtdir. Bir neçə ədəd quru meyvə ilə kifayətlənmək, onları böyük boşqablarla istehlak etməmək və çayla birlikdə əlavə şəkər qəbulunu azaltmaq daha məqsədəuyğun yanaşmadır. Çayın yanında nə yeyilməsi ilə yanaşı, onun hansı saatlarda içilməsi də bəzi insanlar üçün əhəmiyyət daşıyır. Çayın tərkibindəki kofein mərkəzi sinir sisteminə təsir göstərərək oyaqlığı artıra bilər. Bu təsir insandan-insana dəyişir. Bəzi insanlar axşam saatlarında içdikləri bir fincan çaydan sonra belə yuxuya getməkdə çətinlik çəkirlər, digərləri isə kofeinə daha az həssas olur. Buna görə də yuxu problemi yaşayan şəxslərə axşam saatlarında tünd çaydan uzaq durmaq, çay içəcəkləri halda isə onun miqdarını azaltmaq və yatmağa yaxın kofein qəbul etməmək tövsiyə olunur. Axşam saatlarında çay içmək istəyənlər üçün kofeinsiz və ya təbii olaraq kofeinsiz bitki dəmləmələri alternativ ola bilər. Nanə dəmləməsi bəzi insanlar üçün rahatlaşdırıcı seçim hesab edilir. Lakin bitki çaylarının da hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun olmadığını nəzərə almaq lazımdır. Xroniki xəstəliyi olan, müntəzəm dərman qəbul edən və ya müəyyən bitkilərə qarşı həssaslığı olan şəxslər belə məhsulları seçərkən ehtiyatlı olmalıdırlar.Limonlu çay da geniş yayılmış seçimlərdəndir. Limon çaya dad verir və əlavə şəkər istifadə etmədən içkini daha xoş hala gətirə bilər. Ancaq limonun əlavə edilməsi çayı öz-özlüyündə müalicəvi içkiyə çevirmir. Əsas üstünlük şəkər və şirin əlavələrdən istifadəni azaltmaq imkanındadır. Çayı limonla içmək istəyənlər şəkər və mürəbbənin miqdarını azaltmaqla gündəlik əlavə şəkər qəbuluna nəzarət edə bilərlər.Mürəbbə məsələsinə gəldikdə isə, onun meyvədən hazırlanması tərkibində az şəkər olduğu anlamına gəlmir. Mürəbbələrin hazırlanması zamanı çox vaxt əlavə şəkərdən istifadə edilir və nəticədə onların enerji dəyəri yüksəlir. Eyni hal peçenye, tort, konfet və digər qənnadı məmulatlarına da aiddir. Bu məhsulların müntəzəm və çox miqdarda istehlakı ümumi şəkər qəbulunu artıra bilər. Buna görə də çay süfrəsində mürəbbə və şirniyyatları gündəlik vərdişə çevirməmək, onların porsiyalarını azaltmaq daha sağlam seçimdir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Endokrinoloqların tövsiyələrinə uyğun olaraq, çay içərkən qidalanmanın ümumi balansına da diqqət yetirilməlidir. İnsan yalnız bir məhsulu başqa məhsulla əvəz etməklə bütün qidalanma vərdişlərini sağlamlaşdıra bilməz. Gün ərzində qəbul edilən şəkərin ümumi miqdarı, yeməklərin tərkibi, fiziki aktivlik və fərdi sağlamlıq vəziyyəti birlikdə nəzərə alınmalıdır. Məsələn, çayın yanında quru meyvə yeyən şəxs günün digər hissələrində də çoxlu şəkərli qidalar qəbul edirsə, bu alternativ ümumi şəkər yükünü əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaya bilər. Şəkərli diabeti olan şəxslər üçün isə qidalanma planı fərdi şəkildə hazırlanmalıdır. Quru meyvələrdən tamamilə imtina etmək hər kəs üçün zəruri deyil, lakin porsiyanın ölçüsü, qəbul edilən karbohidratların ümumi miqdarı və qan şəkərinin göstəriciləri nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda, şəkər əvəzedicilərindən və ya “şəkərsiz” kimi təqdim olunan məhsullardan istifadə edərkən də məhsulun ümumi tərkibini yoxlamaq vacibdir. Çünki şəkərsiz məhsulların bəzilərində başqa karbohidratlar və yüksək miqdarda kalori ola bilər.

Beləliklə, çay süfrəsində daha sağlam seçim etmək üçün mürəbbə, konfet və digər şəkərli şirniyyatların miqdarını azaltmaq, quru meyvələrdən isə ölçülü şəkildə istifadə etmək məqsədəuyğundur. Kişmiş, tut qurusu və digər meyvə quruları müəyyən hallarda alternativ ola bilər, lakin onların da təbii şəkər ehtiva etdiyi unudulmamalıdır. Axşam saatlarında kofeinə həssas olan şəxslərin çay qəbulunu məhdudlaşdırması, ehtiyac olduqda nanə və digər uyğun bitki dəmləmələrini seçməsi də yuxu rejiminin qorunmasına kömək edə bilər. Əsas məqsəd hər hansı bir qidanı tamamilə zərərli və ya mütləq faydalı elan etmək deyil, məhsulları düzgün miqdarda və fərdi sağlamlıq vəziyyətinə uyğun istehlak etməkdir.

Yeganə