Zob xəstəliyində dərman müalicəsi nə zaman kifayət etmir? – Həkimdən açıqlama

Zob və qalxanabənzər vəzinin digər xəstəlikləri cəmiyyətdə geniş yayılan sağlamlıq problemləri sırasındadır. Qalxanabənzər vəzi orqanizmdə maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsində, enerji balansının qorunmasında, ürək fəaliyyətində və bir çox digər fizioloji proseslərdə mühüm rol oynayır. Bu vəzinin fəaliyyətində yaranan pozuntular hormonların normadan az və ya çox ifraz olunmasına, eləcə də vəzinin ölçüsünün böyüməsinə və düyünlərin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Belə hallarda xəstələrin ən çox maraqlandığı məsələlərdən biri dərman müalicəsinin nə zaman tətbiq edilməsi, hansı hallarda isə cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranmasıdır.

Endokrinoloq Sevinc Ağaqız Citypost.az-a açıqlamasında zob xəstəliyinin müalicə üsulları, dərman preparatlarının təyin olunması və cərrahi əməliyyata göstərişlər barədə danışıb.

Həkimin sözlərinə görə, müalicə üsulu xəstəliyin növündən, qalxanabənzər vəzinin hormon ifrazından, düyünlərin xüsusiyyətlərindən və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir. Buna görə də zob diaqnozu qoyulan hər bir şəxsin eyni qaydada müalicə olunması düzgün yanaşma deyil.Qalxanabənzər vəzi boynun ön hissəsində yerləşən və tiroksin (T4) və triyodtironin (T3) kimi hormonlar ifraz edən orqandır. Bu hormonlar maddələr mübadiləsinin sürətinə, bədən temperaturuna, ürək döyüntülərinə, enerji səviyyəsinə və digər fizioloji proseslərə təsir göstərir. Vəzinin fəaliyyətinin pozulması zamanı orqanizmdə müxtəlif əlamətlər meydana çıxa bilər. Hormonların az ifraz olunması halsızlıq, yorğunluq, çəki artımı, soyuğa həssaslıq və qəbizliklə müşayiət oluna bilər. Hormonların həddindən artıq ifrazı isə ürəkdöyünmə, əsəbilik, tərləmə, əllərdə titrəmə və səbəbsiz çəki itkisi kimi əlamətlər yarada bilər. Bununla belə, bu simptomlar başqa xəstəliklərdə də müşahidə olunduğundan dəqiq diaqnoz üçün tibbi müayinə vacibdir.

Sevinc Ağaqızın sözlərinə görə, qalxanabənzər vəzinin hormonları kifayət qədər ifraz etmədikdə, yəni hipotireoz yarandıqda, pasiyentin vəziyyətinə uyğun olaraq hormon əvəzedici müalicə təyin oluna bilər. Bu zaman orqanizmdə çatışmayan hormonun əvəzlənməsi və hormon səviyyələrinin normal həddə çatdırılması əsas məqsəd hesab edilir.Müalicə zamanı preparatın dozası hər bir pasiyent üçün fərdi şəkildə müəyyənləşdirilməlidir. Şəxsin yaşı, çəkisi, cinsiyyəti, yanaşı xəstəlikləri və hormonal analizlərin nəticələri nəzərə alınır. Xüsusilə ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslərdə və yaşlı pasiyentlərdə dərman dozasının seçilməsi daha diqqətli yanaşma tələb edir.Hormon əvəzedici müalicədə istifadə olunan preparatların dozası yalnız xəstənin şikayətlərinə əsasən təyin edilmir. Qanda qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətini qiymətləndirən göstəricilər, xüsusilə TSH və zərurət olduqda sərbəst T4 səviyyəsi də nəzərə alınır. Müalicəyə başlandıqdan və ya doza dəyişdirildikdən sonra göstəricilərin təkrar yoxlanılması preparatın təsirini qiymətləndirməyə imkan verir. Burada vacib məqamlardan biri dərmanların özbaşına qəbul edilməməsidir. Bəzi şəxslər eyni simptomları yaşayan tanışlarının istifadə etdiyi preparatları qəbul etməyə və ya hormon dərmanlarının dozasını özləri dəyişməyə çalışırlar. Halbuki düzgün seçilməyən doza hormon səviyyələrinin həddindən artıq yüksəlməsinə, ürəkdöyünməyə və digər fəsadlara səbəb ola bilər. Buna görə də müalicə həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.

Endokrinoloqun sözlərinə görə, qalxanabənzər vəzi hormonları normadan artıq ifraz etdikdə müalicə yanaşması fərqli olur. Hipertireoz və ya tireotoksikoz zamanı hormon səviyyələrinin azaldılması məqsədilə tireostatik preparatlardan istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar qalxanabənzər vəzidə hormonların sintezini zəiflədir və xəstəliyin səbəbindən asılı olaraq müalicə planının əsas hissəsini təşkil edə bilər.Lakin hormonların yüksək olması hər zaman eyni səbəbdən yaranmır. Bəzi hallarda problem vəzinin hormonları həddindən artıq istehsal etməsi, digər hallarda isə iltihabi proses nəticəsində əvvəlcədən yaranmış hormonların qana buraxılması ilə əlaqəli ola bilər. Bu səbəbdən müalicəyə başlamazdan əvvəl xəstəliyin səbəbinin müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Tireostatik preparatlar bütün qalxanabənzər vəzi xəstəliklərində eyni təsir göstərmir.Müalicə zamanı pasiyentin hormonal göstəriciləri, şikayətləri və ümumi vəziyyəti mütəmadi izlənilir. Bəzi hallarda ürəkdöyünmə və titrəmə kimi əlamətləri azaltmaq üçün əlavə preparatlar da təyin edilə bilər. Müalicənin müddəti və istifadə olunan dərmanların seçimi isə xəstəliyin növünə, ağırlıq dərəcəsinə və müalicəyə cavaba uyğun müəyyən edilir.

Həkim əlavə edib ki, tireostatik preparatların da müəyyən yan təsirləri ola bilər. Məsələn, yüksək hərarət və boğaz ağrısı kimi əlamətlər bəzi hallarda ciddi qan göstəricisi pozuntusunun xəbərçisi ola bilər. Belə simptomlar yaranarsa, pasiyent dərhal tibbi yardım almalıdır. Buna görə də bu dərmanların qəbulu həkim nəzarəti və zəruri laborator müayinələrlə müşayiət olunmalıdır.Qalxanabənzər vəzinin böyüməsi və ya düyünlərin mövcudluğu hər zaman cərrahi müdaxilə tələb etmir. Əməliyyat qərarı verilərkən düyünlərin ölçüsü, ultrasəs müayinəsində görünən xüsusiyyətlər, biopsiyanın nəticələri, vəzinin ətraf toxumalara təzyiq göstərib-göstərməməsi və digər klinik göstəricilər nəzərə alınır.Qalxanabənzər vəzidə düyün aşkarlandıqda ilk növbədə ultrasəs müayinəsi aparılır. Bu müayinə vasitəsilə düyünün ölçüsü, quruluşu, sərhədləri və şübhəli hesab edilə biləcək digər əlamətləri qiymətləndirilir. Düyünlərin böyük əksəriyyəti xoşxassəli olsa da, bəzi hallarda əlavə müayinələrə ehtiyac yaranır.

Şübhəli ultrasəs əlamətləri olan düyünlərdə incəiynə aspirasion biopsiyası tövsiyə oluna bilər. Bu prosedur zamanı nazik iynə vasitəsilə düyündən hüceyrə nümunəsi götürülür və laboratoriyada araşdırılır. Biopsiyanın aparılıb-aparılmaması yalnız düyünün ölçüsündən deyil, ultrasəsdəki risk xüsusiyyətlərindən və klinik vəziyyətdən də asılıdır. Bir santimetrdən böyük olan bütün düyünlər üçün avtomatik olaraq biopsiya tələb olunmur; bəzi şübhəli düyünlərdə daha kiçik ölçüdə də müayinə lazım gələ bilər.Biopsiyanın nəticəsi müalicə taktikasının seçilməsində mühüm rol oynayır. Əgər nəticələr bədxassəli şiş ehtimalını göstərirsə və ya xərçəng diaqnozu təsdiqlənirsə, cərrahi müdaxilə məsələsi mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilir. Əməliyyatın növü və həcmi şişin xüsusiyyətlərinə, yayılma dərəcəsinə və digər klinik amillərə əsasən müəyyənləşdirilir. Hər bir şübhəli nəticənin avtomatik olaraq dərhal əməliyyat demək olmadığını da nəzərə almaq lazımdır: bəzi hallarda əlavə qiymətləndirmə və təkrar müayinə tələb oluna bilər.Bununla yanaşı, düyünün xoşxassəli olması da bütün hallarda əməliyyata ehtiyacın olmadığı anlamına gəlmir. Əgər düyün sürətlə böyüyürsə, ətraf toxumalara təzyiq göstərirsə və ya digər ciddi problemlərə səbəb olursa, cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilə bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Həkim əlavə edib ki, qalxanabənzər vəzinin diffuz şəkildə böyüməsi və ya iri düyünlərin yaranması bəzi hallarda nəfəs borusuna və qida borusuna təzyiq göstərə bilər. Bu zaman pasiyent boğulma hissi, nəfəsalmada çətinlik, udqunarkən maneə və boyun nahiyəsində sıxılma hissindən şikayət edə bilər. Xüsusilə uzanarkən nəfəsalmanın çətinləşməsi və ya şikayətlərin getdikcə artması diqqətdən kənarda qalmamalıdır.Belə vəziyyətlərdə vəzinin ölçüsü və ətraf orqanlara təsiri qiymətləndirilməli, müvafiq müayinələr aparılmalıdır. Əgər böyümə nəfəsalma və ya udqunma funksiyasına ciddi təsir göstərirsə, cərrahi müalicə tövsiyə oluna bilər. Kəskin və ya sürətlə artan nəfəsalma çətinliyi isə təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bəzi pasiyentlərdə qalxanabənzər vəzinin böyüməsi yalnız fiziki narahatlıq deyil, eyni zamanda estetik və psixoloji problemlər də yarada bilər. Boyun nahiyəsində nəzərəçarpan böyümə insanın gündəlik həyatına, özünəinamına və sosial münasibətlərinə təsir göstərə bilər. Belə hallarda cərrahi müdaxilənin mümkünlüyü müzakirə oluna bilər. Bununla belə, əməliyyat qərarı yalnız estetik narahatlığa əsasən deyil, tibbi göstərişlər, gözlənilən fayda və mümkün risklər nəzərə alınmaqla verilməlidir.

S. Ağaqızı bildirib ki, qalxanabənzər vəzinin cərrahi müalicəsinə qərar verildikdə pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, hormonal göstəriciləri və vəzidəki dəyişikliklərin xarakteri ətraflı qiymətləndirilir. Zəruri hallarda ultrasəs müayinəsi, hormonal analizlər, biopsiya və digər müayinələrin nəticələri birlikdə nəzərdən keçirilir. Əməliyyatın həcmi də bu nəticələr əsasında müəyyən edilir. Cərrahi müdaxilədən sonra bəzi pasiyentlərdə hormon əvəzedici müalicəyə ehtiyac yarana bilər. Bu, xüsusilə qalxanabənzər vəzinin tam çıxarıldığı hallarda əhəmiyyətlidir. Belə pasiyentlərdə hormon səviyyələrinin qorunması üçün uzunmüddətli, çox vaxt ömürboyu dərman qəbulu tələb olunur. Qismən əməliyyat keçirən şəxslərdə isə dərman ehtiyacı vəzin qalan hissəsinin funksiyasından asılıdır.Əməliyyatın mümkün riskləri, faydaları və alternativ müalicə üsulları pasiyentə əvvəlcədən izah edilməlidir. Müalicə seçimi endokrinoloq, zərurət yarandıqda endokrin cərrah və digər mütəxəssislərin qiymətləndirməsi əsasında aparılmalıdır.

Beləliklə, zob xəstəliyində dərman müalicəsi ilə cərrahi müdaxilə arasında seçim xəstəliyin konkret xüsusiyyətlərindən asılıdır. Hormon çatışmazlığı zamanı hormon əvəzedici preparatlar, hormonların həddindən artıq ifrazı zamanı isə uyğun hallarda tireostatik dərmanlar tətbiq edilə bilər. Düyünlərin şübhəli xüsusiyyətləri, bədxassəli prosesin təsdiqlənməsi və ya vəzinin böyüyərək ətraf orqanlara təzyiq göstərməsi cərrahi müalicə üçün əsas yarada bilər.Qalxanabənzər vəzi xəstəliklərində müalicə hər pasiyent üçün fərdi şəkildə planlaşdırılmalıdır. Düzgün diaqnoz, vaxtında aparılan müayinələr və mütəxəssis nəzarəti xəstəliyin idarə olunmasında, mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasında və uyğun müalicə üsulunun seçilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yusif