Su pəhrizi ilə arıqlamaq istəyənlərə xəbərdarlıq: Uzunmüddətli aclıq hansı fəsadlara səbəb ola bilər?

Son illərdə artıq çəkidən qurtulmaq istəyən insanlar arasında müxtəlif pəhriz üsullarına maraq artıb. Bu üsullardan biri də müəyyən müddət ərzində yalnız su qəbul etməyə əsaslanan su pəhrizidir. Bəzi insanlar bu üsulun qısa müddətdə çəki azalmasına və orqanizmin təmizlənməsinə kömək etdiyini düşünürlər. Lakin uzun müddət qidasız qalmaq, zülal və digər vacib qida maddələrini kifayət qədər qəbul etməmək sağlamlıq üçün ciddi risklər yarada bilər. Xüsusilə arıqlamaq məqsədilə belə pəhrizlərə başlayan şəxslərin orqanizmin ehtiyaclarını və mümkün fəsadları nəzərə almaları vacibdir.

Dietoloq Şəfa Yadigarlı Citypost.az saytına açıqlamasında su pəhrizinin xüsusiyyətləri, bu üsula başlamazdan əvvəl diqqət yetirilməli məqamlar və uzunmüddətli məhdud qidalanmanın orqanizmə təsirləri barədə danışıb. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə su pəhrizinin hansı məqsədlə tətbiq edildiyi müəyyənləşdirilməlidir. Çünki çəki azaltmaq istəyən şəxslə sağlamlığını yaxşılaşdırmaq məqsədilə qidalanmasını dəyişən şəxsin yanaşması eyni olmamalıdır.

Dietoloqun fikrincə, qidalanma rejiminin seçilməsi zamanı insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti, bədən çəkisi, gündəlik fiziki aktivliyi və orqanizmin qida maddələrinə olan tələbatı nəzərə alınmalıdır. Yalnız tərəzidə daha aşağı rəqəm görmək məqsədilə uzun müddət qidadan imtina etmək düzgün yanaşma deyil. Çünki çəkinin azalması hər zaman yalnız yağ toxumasının itirilməsi demək deyil. Kəskin qida məhdudiyyəti zamanı orqanizmdə su itkisi ilə yanaşı, əzələ kütləsinin azalması da baş verə bilər.

Şəfa Yadigarlının sözlərinə görə, su pəhrizinə maraq göstərən şəxslər ilk növbədə bu üsulu nə üçün tətbiq etmək istədiklərini aydınlaşdırmalıdırlar. Əgər məqsəd artıq çəkidən qurtulmaqdırsa, sağlam və davamlı çəki azalmasını təmin edən qidalanma rejiminə üstünlük verilməlidir. Bu zaman orqanizmin zülal, yağ, karbohidrat, vitamin və mineral ehtiyaclarının qarşılanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəzi insanlar qısa müddət ərzində yalnız su qəbul etməklə daha sürətli arıqlayacaqlarını düşünürlər. Həqiqətən də, qida qəbulunun kəskin azaldılması nəticəsində tərəzidə çəki azalması müşahidə oluna bilər. Lakin bu azalmanın bir hissəsi bədəndəki su ehtiyatlarının və qlikogenin azalması ilə əlaqəli ola bilər. Normal qidalanmaya qayıtdıqda itirilən çəkinin bir hissəsinin yenidən artması da mümkündür.Arıqlama prosesində əsas məqsəd yalnız qısa müddətdə çəki itirmək deyil, sağlamlığı qorumaqla artıq yağ kütləsini azaltmaq olmalıdır. Bunun üçün balanslaşdırılmış qidalanma, fiziki aktivlik, kifayət qədər yuxu və davamlı həyat tərzi dəyişiklikləri daha məqsədəuyğun yanaşma hesab edilir. Əgər məqsəd ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırmaqdırsa, yalnız su içməklə qidalanmadan imtina etmək əvəzinə, gündəlik menyuda tərəvəzlərin, meyvələrin, zülal mənbələrinin və digər faydalı qidaların payını artırmaq daha təhlükəsiz seçim ola bilər.Su pəhrizi ilə bağlı geniş yayılmış fikirlərdən biri də onun bədəni toksinlərdən təmizləməsi və detoks prosesini sürətləndirməsidir. Bu üsulu tətbiq edən bəzi insanlar müəyyən müddət yalnız su qəbul etməklə orqanizmdə yığıldığını düşündükləri zərərli maddələrdən xilas olacaqlarına inanırlar. Lakin sağlam insanlarda orqanizmin tullantı maddələrinin xaric edilməsini təmin edən təbii mexanizmlər mövcuddur. Qaraciyər zərərli maddələrin emalında, böyrəklər isə qanın süzülməsində və maddələr mübadiləsinin son məhsullarının sidik vasitəsilə xaric edilməsində mühüm rol oynayır. Kifayət qədər su içmək orqanizmin normal fəaliyyətini dəstəkləsə də, yalnız su qəbul etmək və qidadan imtina etmək bədəni xüsusi şəkildə təmizləyən, elmi cəhətdən təsdiqlənmiş zəruri üsul hesab edilmir.Su pəhrizi zamanı baş ağrısı, halsızlıq və başgicəllənmə kimi əlamətlər də yarana bilər. Bu simptomları avtomatik olaraq bədənin təmizlənməsi əlaməti hesab etmək düzgün deyil. Onlar aclıq, qan şəkərinin azalması, kofein qəbulunun qəfil dayandırılması, maye və elektrolit balansının pozulması kimi müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Buna görə də pəhriz zamanı özünü pis hiss edən şəxslər yaranan əlamətləri normal proses kimi qəbul etməməli və zərurət yarandıqda tibbi yardım almalıdırlar.

Dietoloqun diqqət yetirdiyi mühüm məsələlərdən biri də uzun müddət qidasız qalmağın zülal balansına təsiridir. Məsələn, 10 gün ərzində yalnız su qəbul etməklə arıqlamağa çalışan insan orqanizminin ehtiyac duyduğu zülalı qidadan ala bilmir. Bu zaman bədən enerji əldə etmək üçün təkcə yağ ehtiyatlarından deyil, müəyyən dərəcədə zülallardan və əzələ toxumasından da istifadə edə bilər. Zülallar əzələlərin qorunması, hüceyrələrin yenilənməsi, fermentlərin və bəzi hormonların sintezi, eləcə də immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Orqanizm uzun müddət kifayət qədər zülal almadıqda əzələ kütləsinin azalması, fiziki gücün zəifləməsi və ümumi halsızlıq kimi problemlər yarana bilər.Xüsusilə sürətli arıqlamaq istəyən şəxslər bəzən yalnız çəkinin azalmasına diqqət yetirirlər. Halbuki əzələ kütləsinin itirilməsi arzuolunmaz nəticələrdən biridir. Əzələlərin qorunması həm gündəlik fiziki fəaliyyət, həm də orqanizmin normal maddələr mübadiləsi baxımından əhəmiyyətlidir. Uzunmüddətli aclıq zamanı baş verən dəyişikliklər hər kəsdə eyni olmur. Nəticələr insanın ilkin bədən çəkisindən, sağlamlıq vəziyyətindən, enerji ehtiyatlarından və aclığın müddətindən asılıdır. Buna görə də konkret müddət ərzində su pəhrizi tətbiq etməyin hər kəs üçün eyni nəticə verəcəyini söyləmək mümkün deyil.Sürətli çəki itkisi zamanı insanların narahat olduğu məsələlərdən biri də dərinin boşalması və bədən konturlarının dəyişməsidir. Xüsusilə üz, qol və qarın nahiyələrində dərinin əvvəlki gərginliyini itirməsi bəzi şəxslərdə daha nəzərəçarpan ola bilər. Bu dəyişiklikləri yalnız zülal itkisi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Dərinin elastikliyi yaş, genetika, itirilən çəkinin miqdarı, arıqlama sürəti və əvvəlki bədən çəkisi kimi amillərdən asılıdır. Uzunmüddətli qida çatışmazlığı və əzələ kütləsinin azalması isə bədən görünüşünə mənfi təsir göstərə bilər. Kifayət qədər zülal qəbul etmək əzələlərin qorunması və toxumaların normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Bununla belə, yalnız zülal qəbul etməklə dərinin sallanmasının tam qarşısını almaq mümkün deyil.Su pəhrizinin uzun müddət tətbiqi zamanı orqanizm təkcə zülaldan deyil, yağlardan, karbohidratlardan, vitaminlərdən və minerallardan da məhrum qala bilər. Bu maddələrin hər biri bədənin normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Bəzi vitaminlər sinir sisteminin fəaliyyətində, digərləri immun müdafiədə və hüceyrələrin yenilənməsində iştirak edir. Dəmir, kalsium, kalium, maqnezium və digər minerallar da müxtəlif fizioloji proseslərdə mühüm rol oynayır. Qida qəbulunun uzun müddət dayandırılması onların çatışmazlığına və orqanizmin ümumi fəaliyyətində pozuntulara səbəb ola bilər.Bundan başqa, yalnız su qəbul etməklə uzun müddət qidalanmamaq elektrolit balansını poza bilər. Xüsusilə qanda natrium səviyyəsinin həddindən artıq azalması ciddi sağlamlıq problemləri yarada bilər. Bu səbəbdən su pəhrizinin müddətini özbaşına uzatmaq və bunu sağlamlıq üçün faydalı üsul hesab etmək təhlükəlidir. Kifayət qədər su içmək vacib olsa da, həddindən artıq su qəbul etmək də zərərli ola bilər. Qısa müddətdə çoxlu su içilməsi qanda natrium səviyyəsinin aşağı düşməsinə gətirib çıxara bilər. Buna görə də həm suyun miqdarı, həm də qidalanma rejimi fərdi ehtiyaclara uyğun olmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Dietoloq qeyd edib ki, su pəhrizi ilə bağlı müzakirələrdə bəzən oruc zamanı qida qəbulunun məhdudlaşdırılması da nümunə göstərilir. Lakin müxtəlif oruc növlərinin qaydaları bir-birindən fərqlənir. Bəzi oruc formalarında müəyyən saatlarda qida qəbul edilmir, digərlərində isə su içməyə də məhdudiyyət qoyula bilər. Buna görə də oruc təcrübəsini yalnız su qəbul etməyə əsaslanan uzunmüddətli pəhrizlə eyniləşdirmək olmaz. Xüsusilə ilk günlərdə qida qəbulunun dəyişdirilməsi bəzi insanlarda baş ağrısı, yorğunluq və diqqətin azalması kimi əlamətlər yarada bilər. Lakin bu simptomlar orqanizmin mütləq şəkildə təmizləndiyini göstərmir. Əlamətlərin səbəbi qida rejiminin dəyişməsi, kofein qəbulunun azalması, maye çatışmazlığı və ya digər sağlamlıq problemləri ola bilər. Diabet, böyrək və ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslər, hamilə və süd verən qadınlar, uşaqlar və yeniyetmələr, eləcə də qidalanma pozuntusu riski olan insanlar uzunmüddətli aclıq üsullarından xüsusilə çəkinməlidirlər. Belə şəxslərdə qida və maye qəbulunun kəskin məhdudlaşdırılması daha ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bir neçə gün və ya daha uzun müddət qidadan tamamilə imtina etmək tibbi nəzarət olmadan təhlükəsiz hesab edilmir. Uzunmüddətli aclıqdan sonra normal qidalanmaya qayıdış da bəzi hallarda diqqətli planlaşdırma tələb edir.Sağlam arıqlamaq istəyən şəxslərə orqanizmi zəruri qida maddələrindən məhrum etməyən, davamlı qidalanma rejiminə üstünlük vermək tövsiyə olunur. Gündəlik menyuda zülal mənbələrinin, tərəvəzlərin, meyvələrin, tam taxılların və faydalı yağların olması vacibdir. Eyni zamanda, ümumi enerji qəbulu insanın ehtiyaclarına uyğun tənzimlənməlidir. Zülal mənbələrinə yumurta, balıq, ət, süd məhsulları, paxlalılar və digər uyğun qidalar daxildir. Bu məhsulların rasiona daxil edilməsi əzələ kütləsinin qorunmasına və toxumaların normal fəaliyyətinə dəstək verir. Vitamin və minerallarla zəngin müxtəlif qidaların qəbulu isə qida çatışmazlığı riskini azaltmağa kömək edir.Fiziki aktivlik də sağlam çəki idarəçiliyinin vacib hissəsidir. Gündəlik hərəkətliliyin artırılması, insanın sağlamlıq vəziyyətinə uyğun məşqlər və kifayət qədər yuxu arıqlama prosesini dəstəkləyə bilər. Əsas məqsəd qısa müddətdə mümkün qədər çox çəki itirmək deyil, əldə edilən nəticəni sağlam şəkildə qorumaqdır. Su pəhrizini sınamaq istəyən şəxslər isə əvvəlcə həkim və ya ixtisaslı dietoloqla məsləhətləşməlidirlər.

Beləliklə, su pəhrizi qısa müddətdə tərəzidə çəkinin azalmasına səbəb olsa da, bu, mütləq şəkildə sağlam yağ itkisi və ya orqanizmin toksinlərdən təmizlənməsi demək deyil. Uzunmüddətli qida məhdudiyyəti zülal və əzələ itkisi, vitamin-mineral çatışmazlığı, elektrolit pozuntuları və digər sağlamlıq problemləri yarada bilər. Dietoloq Şəfa Yadigarlının Citypost.az saytına açıqlamasından irəli gələn əsas məqam budur ki, istənilən pəhriz tətbiq edilərkən onun məqsədi, müddəti və orqanizmə mümkün təsirləri nəzərə alınmalıdır. Sağlam arıqlamaq üçün qidadan tamamilə imtina etmək əvəzinə, balanslaşdırılmış qidalanmaya və fərdi ehtiyaclara uyğun həyat tərzinə üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.

Əli