Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar

Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.

Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində ortaq əcdada malik olduğunu göstərsə də, insanlarla qorillər arasında davranış, fiziki quruluş və bir sıra bioloji xüsusiyyətlər baxımından mühüm fərqlər mövcuddur.Qorillər əsasən Mərkəzi Afrikanın tropik meşələrində və dağlıq ərazilərində yaşayırlar. Onlar iki əsas növə — qərb qorillərinə və şərq qorillərinə bölünürlər. Bu növlərin hər birinin özünəməxsus alt növləri var. Yaşadıqları ərazi, qidalanma xüsusiyyətləri və bəzi fiziki göstəricilər baxımından fərqlənsələr də, bütün qorillər iri bədən quruluşları və mürəkkəb sosial davranışları ilə seçilirlər.

Qorillərin ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri onların fiziki gücüdür. Güclü əzələləri, geniş çiyinləri və uzun qolları bu heyvanlara ağaclara dırmaşmaq, bitki örtüyü arasında hərəkət etmək və gündəlik fəaliyyətlərini yerinə yetirmək imkanı verir. Yetkin erkək qorillərin çəkisi bəzi hallarda 200 kiloqramı keçə bilər. Onların iri bədəni və güclü əzələləri insanlarla müqayisədə daha böyük fiziki qüvvə tətbiq etmələrinə imkan yaradır. Bununla belə, qorillərin insanlardan dəqiq neçə dəfə güclü olduğunu göstərən universal elmi göstərici yoxdur. Güc bədən çəkisindən, əzələ quruluşundan, hərəkətin növündən və ölçmə üsulundan asılıdır. Buna baxmayaraq, yetkin qorillərin əzələ kütləsi və fiziki quruluşu onların bir çox hərəkətlərdə orta insandan xeyli güclü ola bildiyini göstərir. Bu güc əsasən təbii mühitdə yaşamaq, qidalanmaq, hərəkət etmək və özünü müdafiə etmək üçün formalaşıb.

İri və güclü görünüşlərinə baxmayaraq, qorillər adətən sakit və ehtiyatlı heyvanlar kimi tanınırlar. Onlar səbəbsiz yerə qarşıdurmaya girməyə çalışmırlar. Lakin təhlükə hiss etdikdə, xüsusilə ailə qrupunu və balalarını qorumaq zərurəti yarandıqda aqressiv davranış nümayiş etdirə bilərlər. Bu zaman sinələrinə vurmaq, yüksək səslər çıxarmaq, dişlərini göstərmək və qəfil hərəkətlər etmək kimi davranışlardan istifadə edirlər. Belə nümayişlər çox vaxt qarşı tərəfi qorxutmaq və fiziki toqquşmanın qarşısını almaq məqsədi daşıyır.Qorillərin həyatında ailə və sosial qrup mühüm yer tutur. Onlar adətən bir dominant yetkin erkəyin, bir neçə dişinin və onların balalarının daxil olduğu qruplarda yaşayırlar. Dominant erkək çox vaxt gümüşü rəng alan bel tüklərinə görə “gümüşbel” adlandırılır. Bu erkək qrupun hərəkətinə rəhbərlik edir, təhlükə zamanı digər fərdləri qorumağa çalışır və qrup daxilində münasibətlərin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.

Gümüşbel qorillərin vəzifəsi yalnız güc nümayiş etdirməkdən ibarət deyil. O, qrupun təhlükəsizliyinin təmin olunmasında, digər fərdlərlə münasibətlərin qorunmasında və gündəlik fəaliyyətlərin təşkilində iştirak edir. Təhlükə hiss etdikdə önə çıxaraq mümkün rəqibin diqqətini özünə yönəldə bilər. Bununla belə, qorillərin sosial həyatı yalnız dominant erkəyin davranışları ilə müəyyənləşmir. Dişilər də qrup daxilində mühüm sosial əlaqələr yaradır, balaların böyüdülməsində iştirak edir və ailə münasibətlərinin qorunmasına töhfə verirlər.Qorillərin balalarına münasibəti də xüsusi maraq doğurur. Balalar həyatlarının ilk dövrlərində analarından asılı olur, onların yanında qalır və tədricən ətraf mühiti öyrənirlər. Ana qorilla balasını bəsləyir, daşıyır və təhlükələrdən qorumağa çalışır. Qrupun digər üzvləri ilə qarşılıqlı münasibətlər də balaların sosial davranışlarının formalaşmasına kömək edir. Oyun, fiziki təmas və birgə fəaliyyətlər onların inkişafında mühüm rol oynayır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bu heyvanların gündəlik həyatı da kifayət qədər maraqlıdır. Qorillər əsasən bitki mənşəli qidalarla qidalanırlar. Onların rasionuna yarpaqlar, gövdələr, tumurcuqlar, meyvələr və digər bitki hissələri daxildir. Qidalanma tərzi yaşadıqları ərazidən və mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Bədənlərinin iri olması səbəbindən gün ərzində xeyli miqdarda qida qəbul etməli olurlar. Onlar vaxtlarının böyük hissəsini qida axtarmağa, dincəlməyə və qrup üzvləri ilə qarşılıqlı münasibətlərə sərf edirlər.Qorillərlə insanlar arasındakı oxşarlıq yalnız genetik göstəricilərlə məhdudlaşmır. Bu heyvanlar da müxtəlif səslər, bədən hərəkətləri və üz ifadələri vasitəsilə ünsiyyət qururlar. Onların davranışlarında qayğı, qorxu, maraq və narazılıq kimi emosional vəziyyətlərlə əlaqələndirilən reaksiyalar müşahidə olunur. Qrup üzvləri arasında sosial əlaqələrin mövcudluğu və balaların uzun müddət valideyn qayğısına ehtiyac duyması onların mürəkkəb sosial həyatını nümayiş etdirir.

Bununla yanaşı, insanlarla qorillərin genetik yaxınlığını onların eyni şəkildə düşündüyü və ya bütün davranışlarının eyni olduğu kimi başa düşmək düzgün deyil. DNT oxşarlığı hüceyrələrin quruluşu, bioloji proseslər və ortaq təkamül tarixi barədə məlumat verir. Lakin insanın nitqi, mədəniyyəti və mürəkkəb simvolik düşüncəsi kimi xüsusiyyətlər çoxsaylı genetik, bioloji və sosial amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşıb.Hazırda qorillər bir sıra ciddi təhlükələrlə üzləşirlər. Meşələrin qırılması və yaşayış ərazilərinin daralması, qeyri-qanuni ov, xəstəliklər və insan fəaliyyəti onların populyasiyalarına mənfi təsir göstərir. Bəzi qorilla populyasiyaları xüsusilə həssas vəziyyətdədir. Buna görə də təbiəti mühafizə təşkilatları və mütəxəssislər onların yaşayış mühitinin qorunması, qanunsuz ovun qarşısının alınması və populyasiyaların monitorinqi istiqamətində fəaliyyət göstərirlər.Qorillərin qorunması yalnız bir heyvan növünün gələcəyini təmin etmək baxımından əhəmiyyət daşımır. Onlar yaşadıqları meşə ekosistemlərinin bir hissəsidir və təbii mühitdə bitki örtüyünün yenilənməsi, toxumların yayılması və ekoloji tarazlığın qorunması proseslərində iştirak edirlər. Buna görə də qorillərin yaşayış ərazilərinin mühafizəsi həmin ərazilərdə yaşayan digər canlıların və bütövlükdə meşələrin qorunmasına da töhfə verir.

Beləliklə, qorillər yalnız fiziki gücləri və nəhəng bədən quruluşları ilə deyil, həm də insanlarla genetik yaxınlıqları, ailə münasibətləri və mürəkkəb sosial davranışları ilə diqqət çəkirlər. Onların həyatını öyrənmək insanın təkamül tarixini və primatların sosial dünyasını daha dərindən anlamağa imkan verir. Bu canlıların qorunması isə təbiətin zənginliyini gələcək nəsillərə çatdırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yeganə