İnfarkt və insult riski ailədən keçə bilərmi? – Vacib göstərici AÇIQLANDI

“Doktor, mənim atam infarkt keçirib, ailəmdə insult keçirən şəxslər də var. Mən də gələcəkdə eyni problemlərlə qarşılaşa bilərəmmi?” Bu sual xüsusilə ailəsində ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar tərəfindən tez-tez verilir. Mütəxəssislərin fikrincə, ailə anamnezində infarkt, insult və digər ciddi ürək-damar xəstəliklərinin olması həmin şəxsin gələcəkdə bu problemlərlə qarşılaşacağı anlamına gəlməsə də, riskin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm siqnaldır.

Citypost.az xəbər verir ki, ürək-damar xəstəlikləri bütün dünyada ən ciddi sağlamlıq problemlərindən biri hesab olunur. Miokard infarktı və insult çox vaxt qəfil baş verən hadisə kimi görünür. Lakin əksər hallarda bu problemlərin yaranmasına səbəb olan proseslər illər ərzində davam edir. Damarlarda dəyişikliklər tədricən yaranır, aterosklerotik lövhələr formalaşır və müəyyən risk faktorları bir araya gəldikdə infarkt və ya insult ehtimalı artır.Bu risk faktorlarının bir hissəsi insanın həyat tərzi ilə əlaqədardır. Siqaret çəkmək, yüksək arterial təzyiq, şəkərli diabet, artıq çəki, hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və yüksək xolesterin ürək-damar xəstəlikləri üçün əsas risk faktorları sırasında yer alır. Lakin bütün risklər insanın həyat tərzi ilə bağlı deyil. Bəzi risk faktorları genetik xüsusiyyətlərlə əlaqəli olur.

Ailə anamnezi məhz bu baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır.Əgər bir şəxsin yaxın qohumlarında, xüsusilə valideynlərində və ya bacı-qardaşlarında nisbətən erkən yaşlarda infarkt, insult və ya ciddi ürək-damar xəstəlikləri baş veribsə, həmin şəxsin öz ürək-damar sağlamlığına daha diqqətlə yanaşması vacibdir. Bu, “mütləq sizdə də infarkt olacaq” demək deyil. Sadəcə olaraq, risk faktorlarının daha erkən müəyyən edilməsi və profilaktik tədbirlərin vaxtında görülməsi üçün əlavə səbəb yaradır.

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi mühüm göstəricilərdən biri isə Lipoprotein(a), qısaca Lp(a) adlandırılan maddədir.Lipoprotein(a) quruluşuna görə müəyyən mənada LDL-xolesterinə, yəni xalq arasında “pis xolesterin” kimi tanınan aşağı sıxlıqlı lipoproteinə bənzəyir. Lakin onu LDL-dən fərqləndirən mühüm bir xüsusiyyət var. Lipoprotein(a)-nın tərkibində əlavə olaraq apolipoprotein(a) adlı zülal komponenti mövcuddur. Məhz bu xüsusiyyət Lp(a)-nı ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsində xüsusi göstəricilərdən birinə çevirir.Lipoprotein(a)-nın yüksək səviyyəsi damar divarlarında aterosklerotik dəyişikliklərin yaranmasına və damarların daralmasına şərait yarada bilər. Zaman keçdikcə damarın daxili divarında yaranan aterosklerotik lövhələr qan axınını çətinləşdirə bilər. Əgər bu proses ürəyi qidalandıran koronar damarlarda baş verərsə, miokard infarktı riski arta bilər. Beyinə qan aparan damarlarda və ya digər damar sistemlərində ciddi problemlər yarandıqda isə insult təhlükəsi meydana çıxa bilər.

Bu səbəbdən ailəsində infarkt və insult halları olan şəxslərdə ürək-damar riskinin daha geniş şəkildə qiymətləndirilməsi mühüm hesab olunur.Bir çox insan yalnız ümumi xolesterin göstəricisinə baxaraq ürək-damar sağlamlığı haqqında nəticə çıxarmağa çalışır. Halbuki ümumi xolesterinin normal olması hər zaman bütün risklərin olmadığı anlamına gəlmir. LDL-xolesterin, HDL-xolesterin, triqliseridlər, arterial təzyiq, qan şəkəri, bədən çəkisi, siqaret istifadəsi və ailə anamnezi birlikdə qiymətləndirilməlidir.Lipoprotein(a) isə bu mənzərəyə əlavə məlumat verə bilən göstəricilərdən biridir.

Mütəxəssislərin fikrincə, Lp(a) səviyyəsi böyük ölçüdə genetik xüsusiyyətlərlə əlaqəli olduğuna görə bəzi insanlarda sağlam həyat tərzinə baxmayaraq yüksək ola bilər. Başqa sözlə, insan düzgün qidalansa, müntəzəm idmanla məşğul olsa və siqaret çəkməsə belə, genetik səbəblərdən Lipoprotein(a) səviyyəsi yüksək qala bilər. Bu da ailəsində erkən yaşlarda infarkt və ya insult halları olan insanların niyə öz risk faktorlarını daha ətraflı araşdırmasının vacibliyini göstərir.Əgər ailədə ata, ana, bacı, qardaş və digər yaxın qohumlarda ürək-damar xəstəlikləri müşahidə olunubsa, insan panikaya düşməməlidir. Əsas məqsəd qorxmaq deyil, riski vaxtında müəyyən etməkdir.

Çünki ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında ən böyük üstünlük məhz erkən aşkarlanmadır.İnsan öz qan təzyiqini müntəzəm yoxlatdırmalı, lipid göstəricilərini nəzarətdə saxlamalı, qan şəkərini izləməli və həkim məsləhəti əsasında əlavə müayinələrdən keçməlidir. Ailə anamnezi və digər risk faktorları nəzərə alınaraq bəzi şəxslərdə Lipoprotein(a) səviyyəsinin də yoxlanılması məqsədəuyğun hesab oluna bilər.Yüksək Lp(a) göstəricisinin aşkar olunması insanın mütləq infarkt keçirəcəyi anlamına gəlmir. Bu, sadəcə riskin daha diqqətli idarə olunmasına ehtiyac olduğunu göstərə bilər.

Belə şəxslərdə digər dəyişdirilə bilən risk faktorlarının nəzarətdə saxlanılması xüsusilə vacibdir. Məsələn, yüksək LDL-xolesterinin aşağı salınması, arterial təzyiqin normal səviyyədə saxlanılması, şəkərli diabetin nəzarətdə olması, siqaretdən uzaq durmaq və sağlam həyat tərzi ürək-damar sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.Qidalanma da bu prosesdə əhəmiyyətlidir. Həddindən artıq işlənmiş və yağlı qidalardan, trans yağlardan və şəkərli məhsullardan uzaq durmaq, tərəvəz və meyvələrin, liflə zəngin qidaların, faydalı yağların və balanslı protein mənbələrinin rasionda yer alması ümumi ürək-damar sağlamlığına müsbət təsir göstərə bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Müntəzəm fiziki aktivlik də ürək və damar sisteminin qorunmasında mühüm faktorlardan biridir. İnsan hərəkətsiz həyat tərzi keçirdikdə artıq çəki, yüksək təzyiq və metabolik problemlərin yaranma ehtimalı arta bilər. Fiziki aktivlik isə bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanılmasına və ümumi metabolik sağlamlığın yaxşılaşmasına kömək edir.Siqaret istifadəsi isə ürək-damar sistemi üçün ən təhlükəli risk faktorlarından biri olaraq qalır. Ailə anamnezində infarkt və insult olan şəxslər üçün siqaretdən uzaq durmaq xüsusilə vacib profilaktik addımlardan biridir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, “atam infarkt keçirib, deməli, mənim də taleyim belə olacaq” düşüncəsi düzgün yanaşma deyil. Genetik meyillilik müəyyən risk yarada bilər, lakin insanın sağlamlığı yalnız genetika ilə müəyyən edilmir.Həyat tərzi, düzgün tibbi nəzarət və risk faktorlarının vaxtında aşkarlanması gələcək sağlamlıq problemlərinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.Digər tərəfdən, ailə anamnezini tamamilə görməzdən gəlmək də doğru deyil. Xüsusilə ailədə bir neçə nəfərdə infarkt, insult və ya digər ürək-damar problemləri müşahidə olunubsa, bu barədə həkimə məlumat vermək vacibdir.

Həkim risk faktorlarını birlikdə qiymətləndirərək hansı analizlərin və müayinələrin lazım olduğunu müəyyən edə bilər. Hər kəsə eyni müayinə və eyni müalicə tətbiq edilmir. İnsanların yaşı, cinsi, arterial təzyiqi, xolesterin göstəriciləri, şəkər səviyyəsi, həyat tərzi və ailə anamnezi fərqli olduğu üçün yanaşma da fərdi olmalıdır.Lipoprotein(a)-nın əhəmiyyəti məhz burada ortaya çıxır. Bu göstərici bəzi insanlarda görünməyən ürək-damar riskləri haqqında əlavə məlumat verə bilər. Xüsusilə ailəsində infarkt və insult halları olan şəxslərdə Lp(a)-nın qiymətləndirilməsi həkimə ümumi risk mənzərəsini daha düzgün müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Unutmaq olmaz ki, infarkt və insult yalnız yaşlı insanların problemi deyil. Bəzi hallarda genetik meyillilik və digər risk faktorları səbəbindən ürək-damar xəstəlikləri daha erkən yaşlarda da ortaya çıxa bilər. Məhz buna görə də ailə tarixçəsini bilmək və sağlamlıq göstəricilərini vaxtında yoxlatdırmaq böyük əhəmiyyət daşıyır.Ən vacib mesaj isə budur: ailəsində infarkt və insult olması insanın gələcəyi ilə bağlı hökm deyil. Bu, sadəcə daha diqqətli olmağa çağırışdır.Əgər ailənizdə ürək-damar xəstəlikləri varsa, xüsusilə yaxın qohumlarınız infarkt və ya insult keçiribsə, öz risk faktorlarınızı həkimlə birlikdə qiymətləndirmək faydalı ola bilər. Qan təzyiqinin, lipid göstəricilərinin, qan şəkərinin və lazım gəldikdə Lipoprotein(a) səviyyəsinin yoxlanılması gələcək risklərin daha düzgün qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.Çünki ürək-damar xəstəlikləri ilə mübarizədə ən güclü addımlardan biri xəstəlik baş verdikdən sonra deyil, risk hələ idarə oluna bilən mərhələdə hərəkətə keçməkdir. Vaxtında aparılan müayinə, düzgün həyat tərzi və həkim nəzarəti bir çox hallarda gələcəkdə yarana biləcək ciddi fəsadların riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Yeganə