Xolesterini hər kəs salmalıdır? – Mütəxəssislərdən AÇIQLAMA

Xolesterin haqqında cəmiyyətdə ən çox yayılan fikirlərdən biri onun orqanizm üçün tamamilə zərərli maddə olmasıdır. Bu səbəbdən analiz nəticəsində xolesterinin yüksək olduğunu görən bəzi insanlar dərhal pəhrizə başlayır, bəziləri isə həkim məsləhəti olmadan dərman qəbul etməyə və ya əksinə, təyin edilmiş preparatlardan imtina etməyə çalışırlar. Mütəxəssislər isə bildirirlər ki, məsələyə bu qədər sadə yanaşmaq olmaz. Xolesterin orqanizm üçün vacib maddədir, lakin onun müəyyən fraksiyalarının, xüsusilə aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərlə (LDL) daşınan xolesterinin yüksək olması ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, xolesterin orqanizmin normal fəaliyyəti üçün lazımdır. Hüceyrələrin quruluşunda, bəzi hormonların və digər bioloji proseslərin yaranmasında iştirak edir. Problem xolesterinin özünün mövcudluğu deyil, onun qanda hansı səviyyədə olması və hansı lipoproteinlərlə daşınmasıdır. Xüsusilə LDL xolesterinin uzun müddət yüksək qalması damar divarında aterosklerotik lövhələrin yaranmasına və böyüməsinə səbəb ola bilər. Bu isə zamanla damarların daralması və ürək-damar hadisələri riskinin artması ilə nəticələnə bilər. 2026-cı ilin yenilənmiş Amerika Ürək Assosiasiyası/Amerika Kardiologiya Kolleci tövsiyələrində də LDL xolesterinin azaldılması ürək-damar riskinin idarə olunmasının əsas istiqamətlərindən biri kimi göstərilir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, xüsusilə artıq ürək-damar xəstəliyi olan insanlarda xolesterinin nəzarətdə saxlanılması daha böyük əhəmiyyət daşıyır. İnfarkt, insult, damar xəstəliyi və digər aterosklerotik ürək-damar xəstəlikləri keçirmiş şəxslərdə LDL səviyyəsinin aşağı salınması müalicənin mühüm hissəsidir. Belə xəstələrə həkim tərəfindən statinlər və lazım gəldikdə digər xolesterinazaldıcı preparatlar təyin oluna bilər. Yeni 2026-cı il tövsiyələrində də statinlər lipidazaldıcı müalicənin əsas preparatlarından biri olaraq qalır və yüksək riskli şəxslərdə daha aşağı LDL hədəfləri müəyyən edilir. Burada vacib məqamlardan biri də odur ki, xolesterin dərmanları hər kəs üçün eyni qaydada təyin edilmir. Həkim qərar verərkən yalnız analizdəki ümumi xolesterin göstəricisinə baxmır. LDL, HDL, triqliseridlər, insanın yaşı, arterial təzyiqi, şəkərli diabetin olub-olmaması, siqaret istifadəsi, ailə anamnezi, əvvəlki ürək-damar hadisələri və digər risk faktorları birlikdə qiymətləndirilir. Yeni tövsiyələrdə ürək-damar riskinin fərdi hesablanması və müalicə qərarının şəxsin ümumi riskinə uyğunlaşdırılması xüsusi vurğulanır.

Xüsusi diqqət tələb edən qruplardan biri isə ailəvi hiperkolesterolemiyası, yəni genetik mənşəli yüksək LDL xolesterini olan insanlardır. Bu vəziyyətdə problem yalnız qidalanma ilə əlaqəli olmur. İrsi genetik dəyişikliklər orqanizmin LDL xolesterini qandan xaric etmə qabiliyyətini zəiflədir və nəticədə xolesterin səviyyəsi gənc yaşlardan etibarən yüksək ola bilər. Müalicə olunmadıqda bu şəxslərdə ürək-damar xəstəliklərinin daha erkən yaşlarda meydana çıxma riski artır.Belə insanlarda “pəhriz saxlayım, xolesterinim düzəlsin” yanaşması hər zaman kifayət etmir. Sağlam qidalanma, fiziki aktivlik və normal çəkinin qorunması, əlbəttə, müalicənin vacib hissəsidir. Lakin ailəvi hiperkolesterolemiyada genetik səbəbdən LDL səviyyəsi o qədər yüksək ola bilər ki, yalnız həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə onu lazımi səviyyəyə endirmək mümkün olmur. Bu halda həkim tərəfindən xolesterinazaldıcı dərman müalicəsi təyin edilə bilər.

Xüsusilə gənc yaşda xolesterinin çox yüksək olması və ailədə erkən yaşlarda infarkt və ya digər ürək-damar xəstəliklərinin müşahidə edilməsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Ailəvi hiperkolesterolemiyaya şübhə yarandıqda digər ailə üzvlərinin də müayinə olunması tövsiyə edilir. Çünki bu xəstəlik irsi xarakter daşıyır və eyni ailədə bir neçə şəxsdə yüksək LDL səviyyəsinə rast gəlinə bilər.Bununla yanaşı, xolesterinin səviyyəsinin aşağı salınmasında sağlam həyat tərzinin rolu da danılmazdır. Mütəxəssislər tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar, paxlalılar, qoz-fındıq və toxumlar, sağlam yağlar və digər ürək-dostu qidaların üstünlük təşkil etdiyi qidalanma modelini tövsiyə edirlər. Doymuş və trans yağların, yüksək dərəcədə emal olunmuş qidaların və əlavə şəkərlə zəngin məhsulların məhdudlaşdırılması da əhəmiyyətlidir.Siqaretdən uzaq durmaq, müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olmaq, artıq çəkini azaltmaq, arterial təzyiqi və qan şəkərini nəzarətdə saxlamaq da ürək-damar riskinin azalmasına kömək edir. Lakin həyat tərzi dəyişikliklərinin təsiri insanın fərdi vəziyyətindən asılıdır və bəzi şəxslərdə dərman müalicəsini əvəz etmir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Mütəxəssislər xüsusilə xəbərdarlıq edirlər ki, statin və digər xolesterinazaldıcı preparatlar həkim məsləhəti olmadan başlanmamalı və ya dayandırılmamalıdır. Eyni zamanda, həkim tərəfindən yüksək ürək-damar riski səbəbindən təyin edilmiş dərmanı yalnız “pəhriz saxlayıram” düşüncəsi ilə dayandırmaq düzgün deyil. Müalicənin məqsədi yalnız analizdəki rəqəmi dəyişdirmək deyil, uzunmüddətli perspektivdə infarkt, insult və digər aterosklerotik hadisələrin riskini azaltmaqdır.

Beləliklə, xolesterin orqanizm üçün vacib maddə olsa da, onun bütün növlərinə eyni münasibət göstərmək olmaz. Xüsusilə LDL xolesterinin yüksək olması və uzun müddət nəzarətsiz qalması damar sağlamlığı üçün ciddi risk yarada bilər. Sağlam həyat tərzi hər kəs üçün vacibdir, lakin genetik hiperkolesterolemiyası və ya yüksək ürək-damar riski olan şəxslərdə yalnız pəhriz kifayət etməyə bilər. Bu şəxslərdə dərman müalicəsinin lazım olub-olmaması isə analizlər və ümumi risk qiymətləndirildikdən sonra həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Əli