Xərçəng xəstəlikləri üçün skrininqə nə vaxt başlamaq lazımdır? – Həkimlərdən vacib tövsiyələr

Xərçəng xəstəliklərinin erkən aşkarlanması müalicənin nəticələrinə ciddi təsir göstərə bilər. Həkimlər bildirirlər ki, xərçəngin bütün növləri üçün eyni yaşda və eyni intervalla skrininq aparılması düzgün deyil. Müayinələrin başlanma yaşı və təkrarlanma müddəti xərçəngin növündən, şəxsin yaşından, cinsindən, ailə tarixçəsindən və fərdi risk faktorlarından asılı olaraq dəyişir. Skrininqin əsas məqsədi isə hər hansı şikayət yaranmamışdan əvvəl müəyyən xərçəng növlərini erkən mərhələdə aşkar etməkdir. 

Citypost.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, qadınlarda süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması üçün mammoqrafiya mühüm skrininq üsullarından biridir. Orta risk qrupunda olan qadınlar üçün 40 yaşdan etibarən hər iki ildən bir mammoqrafiya aparılması tövsiyə olunur. Lakin ailəsində süd vəzi xərçəngi olan, genetik risk daşıyan və ya digər yüksək risk faktorları mövcud olan qadınlarda skrininq daha erkən yaşda başlana və əlavə müayinələrlə genişləndirilə bilər.Kolorektal, yəni yoğun və düz bağırsaq xərçəngi üzrə skrininqin isə orta riskli şəxslərdə 45 yaşdan başlanması tövsiyə edilir. Kolonoskopiya seçildiyi və nəticə normal olduğu halda, növbəti müayinənin 10 ildən sonra aparılması mümkündür. Bununla yanaşı, kolorektal xərçəngin skrininqi yalnız kolonoskopiyadan ibarət deyil və müxtəlif testlərdən istifadə edilə bilər. Ailəsində kolorektal xərçəng və ya müəyyən növ poliplər olan şəxslərdə isə risk daha yüksək olduğundan skrininqin başlanma yaşı və müayinə intervalı fərqli müəyyən edilə bilər. Bu şəxslərin mütləq həkimlə fərdi skrininq planını müəyyənləşdirməsi tövsiyə olunur.

Ağciyər xərçənginə gəldikdə isə skrininq bütün insanlara şamil edilmir. Əsas risk qruplarından biri uzun müddət siqaret çəkən şəxslərdir. Mövcud tövsiyələrə əsasən, 50–80 yaş arasında olan, ən azı 20 paket-il siqaret çəkmə tarixçəsi olan və hazırda siqaret çəkən və ya son 15 il ərzində siqareti tərgitmiş şəxslərdə aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası ilə hər il ağciyər xərçəngi skrininqi aparılması tövsiyə edilir. Bu səbəbdən “50 yaşdan yuxarı hər kəs ağciyər tomoqrafiyası etdirməlidir” fikri doğru deyil; burada şəxsin siqaret tarixçəsi və digər risk faktorları nəzərə alınmalıdır.Prostat xərçəngi üzrə isə PSA analizi ilə skrininq məsələsinə fərdi yanaşılır. Yaş artdıqca risk yüksəlsə də, PSA testinin bütün kişilərə avtomatik şəkildə tətbiq olunması tövsiyə edilmir. Kişinin yaşı, ailəsində prostat xərçəngi olub-olmaması, irsi riskləri və digər amillər nəzərə alınmalı, müayinənin mümkün faydaları və mənfi tərəfləri həkimlə müzakirə edilməlidir. 

Qaraciyər xərçəngi üzrə skrininq isə əsasən yüksək risk qruplarında aparılır. Xüsusilə qaraciyər sirrozu olan və bəzi xroniki hepatit B xəstələrində qaraciyərin ultrasəs müayinəsi və AFP analizi ilə mütəmadi nəzarət tələb oluna bilər. Bu müayinələrin adətən altı aydan bir aparılması tövsiyə edilir, lakin konkret skrininq planı xəstənin risk vəziyyətinə uyğun həkim tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir.

Mütəxəssislər xüsusilə onkomarkerlərlə bağlı yanlış təsəvvürlərə də diqqət çəkirlər. İnsanların bir qismi düşünür ki, ildə bir dəfə bütün onkomarkerləri yoxlatdırmaqla orqanizmdə xərçəng olub-olmadığını müəyyən etmək mümkündür. Lakin onkomarkerlər ümumi əhali üçün bütün xərçəng növlərinin rutin skrininq testi hesab edilmir. Buna görə yalnız onkomarkerlərə güvənərək xərçəng xəstəliyinin olmadığını düşünmək düzgün deyil.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Həkimlər bildirirlər ki, ailəsində xərçəng xəstəliyi olan şəxslər xüsusilə diqqətli olmalıdırlar. Ailədə hansı xərçəng növünün olması, xəstəliyin hansı yaşda aşkarlanması və birinci dərəcəli qohumlarda belə halların olub-olmaması insanın fərdi riskinin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Belə hallarda standart skrininq cədvəli kifayət etməyə və müayinələrin daha erkən yaşda başlanmasına ehtiyac yarana bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, skrininq xəstəlik əlaməti yarandıqdan sonra aparılan müayinə ilə eyni deyil. Əgər insanda davamlı ağrı, səbəbsiz çəki itkisi, qanaxma, uzunmüddətli öskürək, süd vəzisində kütlə və ya digər şübhəli simptomlar varsa, skrininq yaşını gözləmək olmaz və həkimə müraciət edilməlidir. Skrininqin əsas məqsədi isə özünü sağlam hiss edən insanlarda müəyyən xərçəng növlərini erkən mərhələdə aşkar etməkdir. 

Həkimlər sonda bildirirlər ki, xərçəng xəstəliklərinin erkən aşkarlanması üçün hər kəsin “ildə bir dəfə bütün analizləri” etdirməsi deyil, yaşına və risk faktorlarına uyğun düzgün skrininq proqramına əməl etməsi daha məqsədəuyğundur. Xüsusilə ailəsində xərçəng xəstəliyi olan şəxslər bu barədə həkimə məlumat verməli və özləri üçün uyğun müayinə intervalını müəyyənləşdirməlidirlər. Vaxtında aparılan düzgün skrininq bəzi xərçəng növlərinin erkən aşkarlanmasına və müalicə imkanlarının genişlənməsinə kömək edə bilər.

Əli