Qaraciyər xəstəlikləri özünü necə göstərir? – Bədənin verdiyi siqnallar
Tibb 16 Sentyabr 2026, 09:30
3756
Qaraciyər orqanizmin ən vacib orqanlarından biri hesab olunur. O, maddələr mübadiləsində, qidaların emalında, bəzi hormon və zülalların sintezində, zərərli maddələrin parçalanmasında və orqanizmdən xaric edilməsində mühüm rol oynayır. Lakin qaraciyərlə bağlı problemlərin təhlükəli tərəflərindən biri onların uzun müddət özünü heç bir ciddi əlamətlə göstərməməsidir. Bir çox qaraciyər xəstəliyi ilkin mərhələdə təsadüfi qan analizləri və ya müayinələr zamanı aşkarlanır.
Citypost.az-ın məlumatına görə, məhz buna görə də insanın bədənində yaranan bəzi dəyişikliklərə laqeyd yanaşmamaq vacibdir. Daimi halsızlıq, ümumi zəiflik, iştahanın azalması, ürəkbulanma, dəridə qaşınma, dərinin və gözlərin saralması, sidiyin tündləşməsi, asanlıqla göyərmə və qanama kimi əlamətlər müxtəlif qaraciyər xəstəlikləri zamanı müşahidə oluna bilər. Lakin bu simptomların hər biri başqa xəstəliklərdə də ortaya çıxa bildiyindən, yalnız əlamətlərə əsaslanaraq özünə diaqnoz qoymaq düzgün deyil. Qaraciyər xəstəliyinin ilkin əlamətlərindən biri uzunmüddətli yorğunluq və halsızlıq ola bilər. İnsan kifayət qədər yatmasına baxmayaraq özünü daim enerjisiz hiss edə bilər. Bəzi hallarda buna iştahanın azalması, ürəkbulanma, ümumi narahatlıq və çəki itkisi də əlavə olunur. Bu əlamətlər qeyri-spesifikdir, yəni yalnız qaraciyər xəstəliklərinə xas deyil. Buna görə də uzun müddət davam edən halsızlığın səbəbi mütləq araşdırılmalıdır.Yuxu və gündəlik fəaliyyətlə bağlı dəyişikliklər də bəzi qaraciyər xəstəliklərində müşahidə edilə bilər. Xüsusilə xəstəlik ağırlaşdıqda yuxululuq, diqqətin və yaddaşın zəifləməsi, çaşqınlıq kimi nevroloji əlamətlər meydana çıxa bilər. Bu vəziyyət qaraciyərin funksiyasının ciddi şəkildə pozulması zamanı yarana bilər və belə hallarda tibbi qiymətləndirmə xüsusilə vacibdir.
Qaraciyərlə bağlı problemlərin daha diqqətçəkən əlamətlərindən biri dərinin və gözlərin ağ hissəsinin saralmasıdır. Buna sarılıq deyilir. Sarılıq qanda bilirubinin artması ilə əlaqədar yaranır və müxtəlif səbəblərdən meydana çıxa bilər. Qaraciyər xəstəlikləri bu səbəblərdən yalnız biridir; öd yollarının problemləri və bəzi digər xəstəliklər də sarılığa səbəb ola bilər. Buna görə dəridə və xüsusilə gözlərin ağ hissəsində saralma müşahidə edilərsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Sidiyin əvvəlkindən daha tünd rəng alması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Xüsusilə sidiyin tündləşməsi gözlərin və dərinin saralması, nəcisin rənginin açılması kimi dəyişikliklərlə birlikdə müşahidə olunursa, qaraciyər və öd yolları ilə bağlı problemdən şübhələnmək mümkündür. Bununla belə, sidiyin rənginin dəyişməsinin müxtəlif başqa səbəbləri də ola bilər. Dəri qaşınması da bəzi qaraciyər və öd yolları xəstəliklərində meydana çıxa bilər. Bəzən qaşınma bütün bədəndə hiss olunur və xüsusilə gecələr daha güclü ola bilər. Qaraciyər xəstəliyi ilə əlaqəli qaşınma xüsusilə öd axınının pozulması ilə müşayiət olunan vəziyyətlərdə diqqət çəkə bilər.
Digər mühüm siqnallardan biri də insanın əvvəlkindən daha asan göyərməsi və qanamasıdır. Qaraciyərin ciddi zədələnməsi zamanı qan laxtalanmasında iştirak edən bəzi zülalların istehsalı və digər laxtalanma mexanizmləri pozula bilər. Nəticədə dəridə səbəbsiz göyərmələr, asan qanama və bəzi hallarda daha ciddi qanaxmalar meydana çıxa bilər. Dişləri fırçalayarkən dişətinin qanaması isə ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bu əlamət avtomatik olaraq qaraciyər xəstəliyi anlamına gəlmir. Diş əti xəstəlikləri, ağız boşluğunda iltihab, düzgün olmayan diş fırçalama texnikası, bəzi dərmanlar və qan laxtalanması ilə bağlı müxtəlif problemlər də dişəti qanamasına səbəb ola bilər. Əgər qanama təkrarlanırsa və bununla yanaşı bədəndə səbəbsiz göyərmələr və digər əlamətlər də yaranırsa, həkim müayinəsi məqsədəuyğundur. Ağızdan xoşagəlməz qoxunun yaranması da bəzən qaraciyər xəstəlikləri ilə əlaqələndirilir. Lakin ağız qoxusunun daha çox rast gəlinən səbəbləri ağız boşluğunun gigiyenası, diş və diş əti problemləri, ağız quruluğu və bəzi digər vəziyyətlərdir. Buna görə ağız qoxusunu təkbaşına qaraciyər xəstəliyinin əlaməti hesab etmək olmaz. Qaraciyər xəstəliklərinin bəzi formalarında qarında şişkinlik və maye toplanması, ayaqlarda və topuqlarda ödem, iştahanın azalması və arıqlama da müşahidə edilə bilər. Xüsusilə qaraciyər sirrozu ağırlaşdıqca qarın boşluğunda maye toplanması – assit – yarana bilər.
Bəs qaraciyər niyə zədələnir? Bunun səbəbləri müxtəlifdir. Virus hepatitləri, uzunmüddətli və həddindən artıq alkoqol istifadəsi, artıq çəki və piylənmə ilə əlaqəli metabolik qaraciyər xəstəlikləri, bəzi autoimmun xəstəliklər, müəyyən irsi xəstəliklər və bəzi dərman və toksik maddələr qaraciyərin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə yağlı qaraciyər xəstəliyi müasir dövrdə geniş yayılmış problemlərdəndir. Bu vəziyyətin ilkin mərhələsində insan heç bir ciddi simptom hiss etməyə bilər. Bəzi insanlarda isə yorğunluq və qarının sağ üst hissəsində narahatlıq müşahidə olunur. Xəstəlik irəlilədikdə və qaraciyərdə iltihab və çapıqlaşma yarandıqda qaşınma, sarılıq, qarında maye toplanması və digər əlamətlər meydana çıxa bilər.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislər qaraciyərlə bağlı problemlərdə əsas məsələnin simptomları gözləmək yox, risk faktorlarını və sağlamlıq vəziyyətini vaxtında qiymətləndirmək olduğunu bildirirlər. Çünki qaraciyər xəstəliklərinin bir hissəsi uzun müddət səssiz inkişaf edir. İnsan özünü sağlam hiss etsə belə, bəzi qan analizlərində qaraciyərin fəaliyyətində dəyişikliklər aşkarlana bilər. Eyni zamanda yalnız qan analizinin nəticəsinə baxaraq qaraciyərin zədələnmə dərəcəsini dəqiq müəyyənləşdirmək həmişə mümkün olmur; nəticələr digər klinik məlumatlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir. Bu səbəbdən uzun müddət davam edən səbəbsiz halsızlıq, ürəkbulanma, iştahasızlıq, dəridə qaşınma, sidiyin tündləşməsi, dərinin və gözlərin saralması, asanlıqla göyərmə və ya qanama kimi əlamətlər varsa, özbaşına dərman qəbul etmək əvəzinə həkimə müraciət etmək lazımdır. Xüsusilə sarılıq, qanaxma, qarında sürətlə artan şişkinlik, şüur və davranış dəyişiklikləri kimi ciddi əlamətlər meydana gəldikdə tibbi yardım gecikdirilməməlidir.
Unutmaq olmaz ki, bu əlamətlərin birinin və ya bir neçəsinin olması mütləq qaraciyər xəstəliyinin mövcudluğunu göstərmir. Lakin orqanizmin verdiyi davamlı siqnalları görməzdən gəlmək də düzgün deyil. Qaraciyər xəstəliklərinin bir çoxunda erkən diaqnostika və səbəbə uyğun müalicə xəstəliyin gedişatına ciddi təsir göstərə bilər. Buna görə də şübhəli simptomlar yarandıqda vaxtında həkim müayinəsindən keçmək ən doğru addımdır.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Mədə yanması sadə problem deyil: Cərrahdan reflüks xəbərdarlığı
Mədə turşusunun və mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtması ilə xarakterizə olunan qastroezofageal reflüks xəstəliyi müasir dövrdə geniş yayılmış həzm sistemi problemlərindən biridir. Sinədə yanma, boğaza doğru acı və turş mayenin gəlməsi, udma zamanı narahatlıq, xroniki öskürək və ağızda xoşagəlməz dad bu xəstəliyin əsas əlamətləri sırasındadır. Bəzi hallarda simptomlar xüsusilə yeməkdən sonra, əyilərkən və ya uzanarkən güclənir. İnsanlar bu şikayətləri bəzən adi mədə yanması hesab edərək uzun müddət həkimə müraciət etmirlər. Lakin davamlı və nəzarətsiz reflüks qida borusunda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.Citypost.az-a açıqlama verən uzman cərrah Elman Qaffarov bildirib ki, qastroezofageal reflüks xəstəliyi, onun əlamətləri, mümkün fəsadları və müalicə...
26 Oktyabr 2026, 10:30
Yatmazdan əvvəl edilən səhvlər yuxu keyfiyyətini necə azaldır? Həkim AÇIQLADI
Keyfiyyətli yuxu insanın həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Lakin gün ərzində qəbul edilən qidalar, kofeinli içkilərin istehlakı, yatmazdan əvvəl telefondan istifadə və yataq otağının temperaturu yuxunun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər. Bəzi insanlar kifayət qədər yatdıqlarını düşünsələr də, səhər yorğun, halsız və enerjisiz oyanırlar. Bunun səbəbi isə bəzən yanlış yuxu vərdişləri ilə bağlı olur.Citypost.az-a açıqlama verən Tutu Zeynalova bildirib ki,yatmazdan əvvəl diqqət edilməli məqamlarla bağlı açıqlama verib. O bildirib ki, yuxu rejimini qaydaya salmaq üçün ilk növbədə qidalanma saatlarına, kofeinli içkilərin qəbuluna, yataq otağının temperaturuna və elektron cihazlardan istifadəyə diqqət yetirmək lazımdır.Dietoloqun sözlərinə görə, yatmazdan dərhal...
26 Oktyabr 2026, 09:30
Gecə yuxudan oyadan əl keyiməsi nəyin əlamətidir? Nevroloqdan xəbərdarlıq
Əllərdə keyimə, barmaqlarda uyuşma və gecə yuxudan oyadan ağrılar bəzən yorğunluq və ya əl-ayağın yanlış vəziyyətdə qalması ilə əlaqələndirilir. Lakin bu şikayətlər mütəmadi təkrarlanırsa, xüsusilə də əsasən ilk üç barmaqda hiss olunursa, bu, karpal tunel sindromunun əlaməti ola bilər. Vaxtında müayinə və düzgün müalicə aparılmadıqda bəzi hallarda əllərdə zəiflik, əşyaları tutmaqda çətinlik və digər problemlər yarana bilər.Nevroloq Nihad Mustafayev Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, əllərdə keyimə və uyuşmanın xarakteri, hansı barmaqlarda meydana gəlməsi və günün hansı vaxtında güclənməsi problemin səbəbini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.Həkimin sözlərinə görə, əgər uyuşma əsasən baş barmaqda, şəhadət barmağında və orta barmaqda hiss olunursa, gecələr güclənərək...
26 Oktyabr 2026, 08:30
Pediatrdan valideynlərə qızdırmasalıcı dərmanlarla bağlı xəbərdarlıq
Uşaqlarda hərarət yüksəldikdə valideynlərin ən çox yol verdiyi səhvlərdən biri qızdırmasalıcı dərmanları müəyyən saat intervalına uyğun olaraq, hərarətin olub-olmamasından asılı olmayaraq verməkdir. Bəzi valideynlər dərmanın təlimatında "4-6 saatdan bir" ifadəsini gördükdə bunu preparatın mütləq həmin müddətdən bir qəbul edilməli olduğu kimi başa düşürlər. Digər hallarda isə uşağa eyni təsiredici maddəni ehtiva edən həm sirop, həm də şam verilir. Bu isə dozanın bilmədən artırılmasına və arzuolunmaz təsirlərin yaranmasına səbəb ola bilər.Pediatr Aytən İsmayılzadə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, uşaqlara qızdırmasalıcı dərman verərkən yalnız saat intervalına deyil, uşağın hazırkı vəziyyətinə, hərarətin səviyyəsinə, narahatlığının olub-olmamasına və preparatın dozasına diqqət yetirilməlidir. Onun sözlərinə görə, təlimatda...
23 Oktyabr 2026, 10:30
Kardioloqdan ürək xəstəlikləri ilə bağlı xəbərdarlıq: Bu simptomları gözardı etməyin
Bəzi sağlamlıq problemləri ilkin mərhələdə zəif əlamətlərlə özünü göstərsə də, müəyyən simptomlar ciddi xəstəliklərin xəbərçisi ola bilər. Xüsusilə döş qəfəsində sıxıcı və təzyiq hissi yaradan ağrılar, fiziki fəaliyyət zamanı təngnəfəslik, adi işlərdən sonra həddindən artıq yorğunluq, başgicəllənmə və bayılma diqqətdən kənarda qalmamalıdır. İnsanlar bəzən bu əlamətləri yorğunluq, stress və ya yuxusuzluqla əlaqələndirərək həkimə müraciəti gecikdirirlər. Halbuki belə şikayətlər bəzi hallarda ürək-damar sistemi ilə bağlı ciddi problemlərin göstəricisi ola bilər.Kardioloq Natavan İsmayılova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, orqanizmdə baş verən dəyişikliklərə, xüsusilə əvvəllər müşahidə edilməyən və təkrarlanan əlamətlərə diqqətlə yanaşmaq vacibdir. Onun sözlərinə görə, döş qəfəsində sıxıcı və təzyiqedici ağrılar, fiziki aktivlik...
23 Oktyabr 2026, 09:30
Hamiləlik zamanı genetik analizlər nə vaxt aparılmalıdır? Genetik izah etdi
Hamiləlik dövründə dölün sağlamlığının qiymətləndirilməsi, mümkün xromosom anomaliyalarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi və gələcək valideynlərin məlumatlandırılması üçün müxtəlif müayinə üsullarından istifadə olunur. Müasir tibbdə ultrasəs müayinəsi ilə yanaşı, ikili, üçlü və dördlü skrininq testləri, eləcə də son illərdə geniş yayılan qeyri-invaziv prenatal testlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu müayinələr hamiləliyin müxtəlif mərhələlərində dölün inkişafı və müəyyən genetik pozuntuların ehtimalı barədə məlumat əldə etməyə imkan verir.Genetik Bayram Bayramov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, hamiləlik zamanı genetik analizlərin aparılması mümkündür və müayinənin növü hamiləliyin müddətinə, tibbi göstərişlərə və qiymətləndirilməli olan risklərə uyğun seçilməlidir. Onun sözlərinə görə, bu prosesdə ultrasəs müayinəsi mühüm rol oynayır, çünki dölün inkişaf...
23 Oktyabr 2026, 08:30
