Gündə 30 dəqiqəlik gəzintinin görünməyən faydaları

Gün ərzində ən azı 30 dəqiqə piyada gəzmək sadə və əlçatan fiziki aktivlik növlərindən biri olsa da, orqanizm üçün kifayət qədər geniş təsirlərə malikdir. Xüsusilə müntəzəm gəzinti ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə, qan dövranına, maddələr mübadiləsinə və orqanizmdə gedən iltihabi proseslərə müsbət təsir göstərə bilər.

Citypost.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislərin fikrincə, hər gün uzun və ağır məşqlər etmək imkanına malik olmayan insanlar üçün belə, gündəlik həyata piyada gəzməyi daxil etmək sağlamlıq baxımından mühüm addımlardan biridir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da böyüklərə həftə ərzində ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli fiziki aktivlik etməyi tövsiyə edir. Bu baxımdan gündə 30 dəqiqə sürətli və ya orta tempdə gəzmək həmin tövsiyəyə çatmağın praktik yollarından biri ola bilər. Gəzintinin damar sistemi üçün əsas üstünlüklərindən biri damarların daxili səthini örtən endotel qatının fəaliyyətinə təsiri ilə bağlıdır. Endotel sadəcə damarın içərisini örtən passiv təbəqə deyil. Əksinə, o, damarların tonusunun tənzimlənməsində, qan axınının idarə olunmasında və damar divarının müxtəlif mexanizmlərlə qorunmasında mühüm rol oynayan aktiv toxumadır. Damar sağlamlığının pozulması prosesində endotelin funksiyasının zəifləməsi də mühüm amillərdən biri hesab olunur.

Fiziki aktivlik zamanı qan axınının sürəti və damar divarına təsir edən mexaniki qüvvələr dəyişir. Bu proses endotel hüceyrələrində bir sıra siqnal mexanizmlərini aktivləşdirə bilər. Onlardan biri də azot oksidinin, yəni NO-nun sintezi ilə əlaqəlidir. Azot oksidi damarların genişlənməsinə və qan axınının tənzimlənməsinə kömək edən mühüm siqnal molekuludur. Müntəzəm fiziki aktivlik endotelin funksional vəziyyətinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilir və bu da ürək-damar sağlamlığı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Başqa sözlə, insan hərəkət etdikcə qan dövranı aktivləşir, ürək və damar sistemi müəyyən fizioloji yüklənmə ilə işləyir və damarların normal reaksiyalarının qorunmasına şərait yaranır. Burada söhbət təkcə idmanla məşğul olan insanlardan getmir. Sürətli gəzinti, işə və ya mağazaya piyada getmək, gün ərzində uzun müddət oturduqdan sonra hərəkət etmək də fiziki aktivliyin bir hissəsi sayıla bilər. ÜST də gəzinti və digər gündəlik hərəkətləri fiziki aktivlik hesab edir və onların sağlamlıq baxımından faydalı olduğunu bildirir.

Gəzintinin damar sistemi baxımından digər mühüm tərəfi isə orqanizmdə xroniki iltihabla əlaqəli proseslərə təsir göstərə bilməsidir. Burada tez-tez adı çəkilən göstəricilərdən biri C-reaktiv zülal, yəni CRP-dir. CRP qanda ölçülən və orqanizmdə iltihabi proseslər barədə məlumat verə bilən göstəricilərdən biridir. Onun səviyyəsinin yüksəlməsi müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər və yalnız ürək-damar xəstəliyinin göstəricisi kimi qəbul edilməməlidir. Xroniki, aşağı səviyyəli iltihab isə ürək-damar xəstəliklərinin inkişafında iştirak edən çoxsaylı mexanizmlərdən biri kimi araşdırılır. Artıq çəkidən, fiziki passivlikdən, siqaretdən və digər amillərdən tutmuş müxtəlif xroniki xəstəliklərə qədər bir sıra faktorlar orqanizmdə iltihabi proseslərlə əlaqəli ola bilər. Məhz buna görə müntəzəm fiziki aktivliyin yalnız əzələlərə və çəkiyə deyil, ümumi metabolik və iltihabi vəziyyətə də təsiri diqqət çəkir.

Mütəmadi gəzinti ilə bağlı aparılan araşdırmalarda fiziki aktivliyin bəzi iltihab göstəricilərinin azalması ilə əlaqəsi göstərilib. Bununla belə, “30 dəqiqə gəzdikdən sonra CRP mütləq azalacaq” demək düzgün olmaz. CRP səviyyəsinə infeksiya, piylənmə, xroniki xəstəliklər, siqaret istifadəsi və digər çoxsaylı faktorlar təsir göstərə bilər. Buna görə gəzinti CRP-ni azaltmağa kömək edə biləcək sağlam həyat tərzi komponentlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir, lakin onu müstəqil müalicə üsulu kimi təqdim etmək olmaz.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi başqa məqam isə müntəzəmlikdir. Bir gün uzun məsafə qət edib sonrakı günlərdə tamamilə hərəkətsiz qalmaq əvəzinə, fiziki aktivliyi gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək daha məqsədəuyğundur. Məsələn, gündə 30 dəqiqəlik gəzinti həftə ərzində 210 dəqiqəlik fiziki aktivlik deməkdir. Bu isə ÜST-nin böyüklər üçün tövsiyə etdiyi həftəlik 150–300 dəqiqə orta intensivlikli aktivlik aralığına uyğun gəlir. Gəzintinin faydası bununla da məhdudlaşmır. Müntəzəm fiziki aktivlik ürək-damar xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi və insult riskinin azalması ilə əlaqələndirilir. Eyni zamanda fiziki aktivlik çəkinin idarə olunmasına, ürək-tənəffüs sisteminin dözümlülüyünün artırılmasına, əzələ və sümük sağlamlığının qorunmasına, psixoloji vəziyyətin və yuxunun yaxşılaşmasına da kömək edə bilər. ÜST fiziki aktivliyin ürək-damar xəstəlikləri, tip 2 diabet və digər qeyri-infeksion xəstəliklərin qarşısının alınması və idarə olunmasında əhəmiyyətli rol oynadığını bildirir.

Bu baxımdan piyada gəzmək sadə görünməsinə baxmayaraq, orqanizmdə bir-biri ilə əlaqəli çoxsaylı fizioloji prosesləri hərəkətə gətirən gündəlik vərdişdir. Damarların normal funksiyasının qorunması, qan dövranının yaxşılaşdırılması və fiziki aktivliyin iltihabi proseslərə mümkün müsbət təsiri gəzintinin əsas üstünlükləri arasında göstərilə bilər. Lakin hərəkətə başlayarkən insanın yaşını, fiziki hazırlığını və mövcud sağlamlıq vəziyyətini nəzərə alması vacibdir. Uzun müddət fiziki aktiv olmayan şəxslər birdən-birə yüksək tempdə və uzun müddət gəzmək əvəzinə, yüklənməni tədricən artırmalıdırlar. Ürək-damar xəstəliyi, ciddi oynaq və ya digər xroniki sağlamlıq problemi olan şəxslərin isə fiziki aktivliyin intensivliyi ilə bağlı həkim məsləhəti alması məqsədəuyğundur. ÜST də xroniki xəstəlikləri olan insanların imkan və vəziyyətlərinə uyğun fiziki aktivlik səviyyəsi seçməsini tövsiyə edir.

Beləliklə, gündəlik 30 dəqiqəlik gəzinti “möcüzəvi müalicə” deyil, sağlam həyat tərzinin mühüm elementlərindən biridir. Əsas məsələ hərəkəti davamlı vərdişə çevirmək, uzun müddət oturaq qalmaqdan çəkinmək və həftə ərzində tövsiyə olunan fiziki aktivlik səviyyəsinə çatmağa çalışmaqdır. Sadə bir piyada gəzintisi belə, uzunmüddətli perspektivdə ürək-damar sağlamlığının qorunmasına və ümumi fiziki vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına töhfə verə bilər.

Əli