USM ilə hansı xəstəliklər aşkarlanır? 

Ultrasəs müayinəsi, yəni USM, müasir tibbdə ən geniş istifadə olunan diaqnostik müayinələrdən biridir. Şüalanma yaratmaması, qeyri-invaziv olması və bir çox daxili orqanın real vaxt rejimində görüntülənməsinə imkan verməsi ultrasəs müayinəsini həkimlərin tez-tez müraciət etdiyi üsullardan birinə çevirib. Qarın boşluğu orqanlarından qalxanabənzər vəzə, süd vəzlərindən qadın reproduktiv orqanlarına, prostat vəzidən damar sisteminə qədər müxtəlif nahiyələrin qiymətləndirilməsində ultrasəsdən istifadə edilir.Lakin insanların bəzən USM haqqında yanlış təsəvvürləri də olur. Ultrasəs müayinəsi ilə “bütün xəstəlikləri görmək” mümkün deyil. Müayinənin imkanları orqandan, xəstəliyin növündən, xəstənin bədən quruluşundan və müayinə şəraitindən asılıdır. Bəzi hallarda ultrasəs ilkin məlumat verir və bundan sonra daha dəqiq qiymətləndirmə üçün KT, MRT, mammoqrafiya, laborator analizlər və ya biopsiya lazım ola bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı mütəxəssislər bildirib ki, ultrasəs müayinəsindən xüsusilə parenximatoz orqanların, yəni qaraciyər, böyrək, dalaq və mədəaltı vəz kimi orqanların qiymətləndirilməsində geniş istifadə olunur.USM vasitəsilə daha çox qaraciyər, böyrək, dalaq, mədəaltı vəz, qalxanabənzər vəz, ginekoloji orqanlar, prostat vəzi, süd vəziləri, limfa düyünləri və damar patologiyaları qiymətləndirilir.Qarın boşluğu USM-i zamanı qaraciyər, öd kisəsi, öd yolları, böyrəklər, dalaq və mədəaltı vəz kimi orqanlar haqqında mühüm məlumat əldə etmək mümkündür. Qaraciyərdə yağlanma kimi dəyişikliklər, kistalar və bəzi törəmələr, öd kisəsində daşlar, böyrəklərdə daş və kistalar, sidik yollarında durğunluq və digər struktur dəyişikliklər ultrasəs vasitəsilə müəyyən edilə bilər.Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi xəstəliklərdən biri də öd daşı xəstəliyidir. Öd kisəsində daşların aşkarlanması üçün ultrasəs ən çox istifadə edilən görüntüləmə üsullarından biridir. Müayinə zamanı yalnız daşın olub-olmaması deyil, öd kisəsinin divarında dəyişikliklər və iltihab əlamətləri, bəzi hallarda isə öd yollarında problemlər də qiymətləndirilə bilər.

“Məsələn, öd daşı çox rahat aşkarlanan xəstəliklərdəndir. Ultrasəs müayinəsi ilə böyrək daşı, yumurtalıq kistaları, süd vəzisində hər hansı kütlə və törəmə, fibroadenoma, kista və ya digər dəyişikliklər, həmçinin qalxanabənzər vəzin müxtəlif xəstəlikləri, Haşimoto, tiroid düyünləri və sair problemlər müəyyən edilə bilər”, – deyə mütəxəssislər bildirib.

Böyrəklərin ultrasəs müayinəsi də gündəlik praktikada geniş tətbiq olunur. USM böyrəklərin ölçüsünü və quruluşunu qiymətləndirməyə, kista və bəzi törəmələri aşkar etməyə, sidik axınının pozulması nəticəsində yaranan genişlənməni müəyyənləşdirməyə və bəzi böyrək daşlarını görməyə imkan verir. Bununla belə, bütün daşların USM-də eyni dərəcədə görünməsi mümkün deyil və klinik vəziyyətdən asılı olaraq digər müayinələrə ehtiyac yarana bilər.Qaraciyərin ultrasəs müayinəsi də geniş istifadə olunur. Qaraciyərin ölçüsü, quruluşu və toxumasındakı bəzi dəyişikliklər USM vasitəsilə qiymətləndirilə bilər. Məsələn, qaraciyər parenximasının daha parlaq görünməsi yağlanma ehtimalını göstərə bilər. Lakin ultrasəsin aşkarladığı dəyişiklik həmişə son diaqnoz demək deyil. Bəzi hallarda qan analizləri, elastoqrafiya, KT, MRT və ya digər müayinələr lazım ola bilər.Mədəaltı vəz də ultrasəs müayinəsi zamanı qiymətləndirilə bilən orqanlardandır. Lakin bu orqanın görüntülənməsi bəzi hallarda qarın boşluğundakı qaz səbəbindən çətinləşə bilər. Ümumiyyətlə, ultrasəs dalğaları qaz və hava tərəfindən pozulduğuna görə bağırsaqlarla örtülən və ya qaz səbəbindən görüntülənməsi çətin olan strukturların müayinəsində məhdudiyyətlər yarana bilər.USM-in mühüm tətbiq sahələrindən biri də qalxanabənzər vəzdir. Boyun nahiyəsinin ultrasəs müayinəsi vəzin ölçüsünü, strukturunu və düyünlərin olub-olmadığını qiymətləndirməyə imkan verir. Düyün aşkarlandıqda onun xüsusiyyətlərinə əsasən əlavə müayinəyə ehtiyac olub-olmadığı müəyyənləşdirilə bilər. Şübhəli düyünlərdə isə yalnız USM nəticəsinə əsasən xərçəng diaqnozu qoyulmur; bəzi hallarda incə iynə biopsiyası və laborator qiymətləndirmə tələb olunur.

Burada Haşimoto xəstəliyi ilə bağlı da mühüm məqam var. Qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsində xroniki autoimmun tireoiditə uyğun struktur dəyişiklikləri görünə bilər, lakin Haşimoto diaqnozu yalnız ultrasəs müayinəsi ilə qoyulmur. Xəstənin şikayətləri, TSH və sərbəst T4 kimi hormon göstəriciləri, lazım gəldikdə isə anti-TPO və digər anticisimlər birlikdə qiymətləndirilir. Yəni USM burada diaqnostik prosesin bir hissəsidir.Qadınlarda çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi də çoxsaylı problemlərin araşdırılmasında istifadə edilir. Uşaqlıq və yumurtalıqların qiymətləndirilməsi zamanı kistalar, bəzi miomalar, endometriumla bağlı dəyişikliklər və digər struktur problemlər müəyyən edilə bilər. Yumurtalıq kistaları kimi bir çox dəyişiklik USM-də aydın şəkildə görünür, lakin aşkarlanan hər bir kütlənin xarakterini yalnız görüntüyə əsasən müəyyən etmək mümkün olmur və bəzi hallarda əlavə müayinələr tələb olunur.

Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi də xüsusilə süd vəzisində kütlə, ağrı və ya digər dəyişiklik müşahidə edildikdə mühüm diaqnostik vasitədir. USM kütlənin maye tərkibli kista, solid törəmə və ya başqa xarakterli dəyişiklik olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Fibroadenoma kimi xoşxassəli dəyişikliklər də ultrasəsdə görünə bilər. Lakin burada da müayinənin nəticəsini avtomatik olaraq son diaqnoz hesab etmək olmaz. Şübhəli dəyişiklik aşkarlandıqda biopsiya və digər görüntüləmə üsulları lazım ola bilər.Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi mammoqrafiyanı bütün hallarda əvəz etmir. Bəzi süd vəzi xərçəngləri, xüsusilə müəyyən mikrokalsifikasiyalar, ultrasəsdə görünməyə bilər. Buna görə qadının yaşı, risk faktorları, şikayətləri və klinik vəziyyətindən asılı olaraq mammoqrafiya, USM və ya digər müayinələrdən istifadə edilir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Kişilərdə isə prostat vəzinin ultrasəs müayinəsindən onun ölçüsünü və strukturunu qiymətləndirmək, sidik kisəsi ilə əlaqəli bəzi problemləri araşdırmaq üçün istifadə edilir. Xüsusilə sidiyə getmədə çətinlik, tez-tez sidiyə çıxma və ya sidik kisəsinin tam boşalmaması kimi şikayətlər olduqda həkim USM təyin edə bilər. Lakin prostat xərçənginin diaqnostikası yalnız ultrasəsə əsaslanmır və lazım gəldikdə PSA analizi, MRT və biopsiya kimi üsullar tətbiq olunur.Ultrasəs müayinəsinin digər üstünlüklərindən biri də limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsində istifadə edilə bilməsidir. Boyun, qoltuqaltı və digər nahiyələrdə böyümüş limfa düyünlərinin ölçüsü və bəzi struktur xüsusiyyətləri USM vasitəsilə qiymətləndirilə bilər. Lakin limfa düyününün böyüməsinin səbəbini yalnız görüntüyə əsasən müəyyənləşdirmək həmişə mümkün olmur. İnfeksiya, iltihab və digər səbəblər nəzərə alınmalı, klinik vəziyyətə uyğun əlavə müayinələr aparılmalıdır.Doppler ultrasəs isə damarların qiymətləndirilməsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu üsul damar daxilində qan axınının istiqamətini və xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir. Müxtəlif damar daralmaları, qan axınının pozulması, bəzi trombozlar və digər damar patologiyalarının araşdırılmasında Doppler müayinəsindən istifadə edilə bilər.

Mütəxəssislər bununla yanaşı, ultrasəs müayinəsinin təhlükəsiz görüntüləmə üsullarından biri olduğunu bildirirlər. Standart diaqnostik ultrasəs ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə etmir və buna görə də rentgen və KT-dən fərqli olaraq radiasiya yükü yaratmır. Ultrasəs hamiləlik zamanı dölün müşahidəsində də geniş istifadə olunur.Ancaq USM-in təhlükəsiz olması onun hər bir insan üçün istənilən vaxt və istənilən orqana rutin şəkildə etdirilməli olduğu anlamına gəlmir. Müayinə həkimin klinik ehtiyac əsasında verdiyi qərara uyğun aparılmalıdır. Eyni zamanda, “USM normal çıxıbsa, deməli heç bir xəstəlik yoxdur” düşüncəsi də doğru deyil. Bəzi xəstəliklər ultrasəsdə görünməyə bilər və ya onların dəqiq xarakterini müəyyənləşdirmək üçün başqa müayinələr tələb oluna bilər. Qarın boşluğunda qaz və yüksək bədən çəkisi də görüntünün keyfiyyətinə təsir göstərə bilər.Məsələn, radioloqun USM nəticəsində şübhəli törəmə aşkarlaması avtomatik olaraq həmin şəxsdə xərçəng olduğu anlamına gəlmir. Belə hallarda həkim əlavə görüntüləmə, laborator analiz və ya biopsiya tövsiyə edə bilər. Radioloji nəticə klinik şikayətlər və digər müayinələrlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Beləliklə, ultrasəs müayinəsi qaraciyər, öd kisəsi, böyrəklər, dalaq, mədəaltı vəz, qalxanabənzər vəz, süd vəziləri, uşaqlıq və yumurtalıqlar, prostat, limfa düyünləri və damarlar daxil olmaqla çoxsaylı orqan və sistemlərin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Öd və bəzi böyrək daşları, kistalar, müxtəlif struktur dəyişiklikləri, düyünlər və bir sıra törəmələr USM zamanı aşkar edilə bilər. Lakin müayinənin nəticəsi həmişə xəstəliyin son diaqnozu deyil. Əsas məsələ USM nəticəsinin xəstənin şikayətləri, həkim müayinəsi və lazım gəldikdə digər laborator və instrumental müayinələrlə birlikdə qiymətləndirilməsidir.