Uzun və sağlam yaşamaq üçün bilməli olduğunuz 3 VACİB RƏQƏM 

Ürək-damar xəstəlikləri uzun illər ərzində səssiz şəkildə inkişaf edə və insan bunu yalnız ciddi problem yarandıqdan sonra hiss edə bilər. Halbuki bəzi əsas göstəriciləri mütəmadi nəzarətdə saxlamaq ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Qan təzyiqi, qanda qlükoza və xolesterin səviyyəsi insanın ümumi sağlamlığı haqqında vacib məlumat verən göstəricilər sırasında yer alır.

Kardioloq Yasmin Rüstəmova Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, uzun və sağlam həyat üçün insanların bilməli olduğu əsas göstəricilərdən üçü məhz arterial təzyiq, qan şəkəri və xolesterindir. Onun sözlərinə görə, bu göstəricilərin mütəmadi yoxlanılması ürək-damar xəstəliklərinin risk faktorlarını vaxtında müəyyən etməyə və onların qarşısını almağa imkan verə bilər.

Mütəxəssis ilk növbədə arterial təzyiqə diqqət çəkib. Təzyiq ürəyin və damarların fəaliyyətini qiymətləndirmək baxımından ən vacib göstəricilərdən biridir. Yüksək arterial təzyiq uzun müddət heç bir aşkar əlamət vermədən davam edə bilər. Məhz buna görə hipertoniya bəzən “səssiz” risk faktoru kimi qiymətləndirilir. Nəzarətsiz yüksək təzyiq zaman keçdikcə ürəyə, beyinə, böyrəklərə və damar sisteminə mənfi təsir göstərə, infarkt və insult da daxil olmaqla ciddi fəsadların riskini artıra bilər.

“Birinci növbədə təzyiqdən başlayaq. İnsanlar öz təzyiq göstəricilərini bilməlidirlər. 120/80 rəqəmi uzun illərdir ideal göstərici kimi tanınsa da, müasir yanaşmada normal arterial təzyiq sistolik təzyiqin 120 mm civə sütunundan, diastolik təzyiqin isə 80 mm civə sütunundan aşağı olması ilə müəyyən edilir. 120–129 aralığında sistolik təzyiq artıq yüksəlmiş təzyiq kateqoriyasına daxil edilə bilər”, – deyə kardioloq qeyd edib.

Həkimin sözlərinə görə, burada əsas məsələ yalnız bir dəfə ölçülən nəticəyə əsaslanmaq deyil. Təzyiq müxtəlif səbəblərdən gün ərzində dəyişə bilər. Stress, fiziki aktivlik, kofein qəbulu, yuxusuzluq və digər amillər göstəriciyə təsir edə bilər. Buna görə də davamlı olaraq yüksək nəticələr müşahidə olunursa, vəziyyət həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Ev şəraitində təzyiqin düzgün cihazla və uyğun qaydada ölçülməsi də bu baxımdan faydalıdır.

Yasmin Rüstəmova ikinci mühüm göstəricinin qanda şəkər, daha dəqiq desək, qanda qlükoza səviyyəsi olduğunu bildirib. Xüsusilə acqarına qlükozanın ölçülməsi orqanizmdə şəkər mübadiləsi ilə bağlı mühüm məlumat verir. Amerika Diabet Assosiasiyasının məlumatına görə, acqarına qan qlükozasının 100 mq/dL-dən aşağı olması normal, 100–125 mq/dL aralığı prediabet, 126 mq/dL və yuxarı göstərici isə diabet meyarlarından biridir. Diaqnoz isə həkim tərəfindən uyğun testlər və klinik vəziyyət nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.

“İkinci göstərici şəkərdir. İnsan özünün acqarına qlükoza səviyyəsini bilməlidir. Qanda şəkərin uzun müddət yüksək qalması damar sisteminə mənfi təsir göstərə və ürək-damar xəstəlikləri üçün risk yarada bilər. Bəzən insan özünü tam sağlam hiss edir, amma analiz zamanı qlükozanın artıq normadan yüksək olduğu ortaya çıxır. Ona görə də heç bir şikayət olmasa belə, müəyyən yaşdan sonra və risk faktorları olan şəxslərdə bu göstəricinin yoxlanılması vacibdir”, – deyə mütəxəssis vurğulayıb.

Kardioloq üçüncü mühüm göstəricinin isə xolesterin olduğunu qeyd edib. Xüsusilə LDL xolesterin – xalq arasında “pis xolesterin” kimi tanınan göstərici – damar sağlamlığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. LDL yüksək olduqda zamanla damar divarında aterosklerotik lövhələrin formalaşmasına və damarların daralmasına şərait yarana bilər. Bu proses ürək-damar xəstəlikləri, infarkt və insult riskinə təsir edən amillərdən biridir.

“Üçüncü göstərici xolesterindir. Burada xüsusilə LDL xolesterinə diqqət etmək lazımdır. Amma LDL üçün bütün insanlara aid vahid bir rəqəm yoxdur. Bir insan üçün 100 mq/dL-dən aşağı göstərici uyğun ola bilər, ürək-damar xəstəliyi və ya yüksək risk faktorları olan başqa bir insan üçün isə daha aşağı hədəf müəyyən edilə bilər. Bəzi yüksək riskli xəstələrdə hədəf 70 mq/dL-dən, çox yüksək risk qrupunda isə 55 mq/dL-dən aşağı müəyyən edilə bilər”, – deyə həkim bildirib.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Mütəxəssisin sözlərinə görə, xüsusilə əvvəllər infarkt və ya insult keçirmiş, aterosklerotik ürək-damar xəstəliyi olan, diabet və digər ciddi risk faktorları daşıyan insanların xolesterin hədəfi fərdi şəkildə müəyyənləşdirilməlidir. Buna görə analiz nəticəsində LDL-nin müəyyən rəqəmdən yüksək çıxması avtomatik olaraq eyni müalicənin hər kəsə tətbiq olunması demək deyil. Həkim pasiyentin yaşı, ümumi sağlamlıq vəziyyəti, ailə tarixçəsi, diabetin olub-olmaması, əvvəlki ürək-damar hadisələri və digər risk faktorlarını birlikdə qiymətləndirir.

Kardioloq qeyd edib ki, arterial təzyiqin, qanda şəkərin və xolesterinin nəzarətdə saxlanılması ürək-damar sağlamlığının qorunmasında mühüm istiqamətlərdən biridir. Lakin bu üç göstəricinin normal olması insanın infarkt və ya insult riskinin tamamilə aradan qalxması anlamına gəlmir. Siqaret, artıq çəki, fiziki hərəkətsizlik, böyrək xəstəlikləri, ailəvi ürək-damar xəstəlikləri, yaş, qidalanma və digər amillər də ümumi riskin formalaşmasında rol oynayır.

“Əsas məsələ yalnız analiz verib nəticəyə baxmaq deyil. İnsan öz göstəricilərini bilməli və onların dinamikasını izləməlidir. Təzyiq, şəkər və xolesterin yüksəkdirsə, bunu illərlə nəzarətsiz saxlamaq olmaz. Çünki ürək-damar xəstəliklərinin böyük hissəsində risk faktorlarının erkən aşkarlanması və düzgün idarə olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır”, – deyə Yasmin Rüstəmova əlavə edib.

Onun sözlərinə görə, sağlam həyat tərzi də bu göstəricilərin yaxşılaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Duzun həddindən artıq istifadəsinin azaldılması, tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar və digər ürək-sağlam qidaların üstünlük təşkil etdiyi qidalanma modeli, müntəzəm fiziki aktivlik, sağlam çəkinin qorunması, siqaretdən uzaq durmaq və alkoqol qəbulunun məhdudlaşdırılması qan təzyiqi və ürək-damar riskinə müsbət təsir göstərə bilər. 2025-ci il AHA/ACC təlimatında da sağlam çəkinin qorunması, ürəyə faydalı qidalanma, duzun azaldılması, fiziki aktivliyin artırılması və digər həyat tərzi dəyişiklikləri arterial təzyiqin qarşısının alınması və müalicəsinin əsas hissəsi kimi vurğulanır.

Kardioloq insanların yalnız özlərini pis hiss etdikdə həkimə müraciət etməsinin düzgün yanaşma olmadığını bildirib. Xüsusilə yüksək təzyiq və yüksək xolesterin kimi vəziyyətlər uzun müddət heç bir ciddi əlamət yaratmaya bilər. İnsan özünü sağlam hiss etsə də, müayinələr zamanı risk faktorlarından biri aşkarlana bilər.

“Əgər uzun və sağlam yaşamaq istəyirsinizsə, özünüz üçün bu üç göstəricini yadda saxlayın: təzyiq, qan şəkəri və xolesterin. Müəyyən aralıqlarla həkim müayinəsindən keçmək, bu göstəriciləri qiymətləndirmək və nəticələrə uyğun tədbir görmək vacibdir. İldə iki dəfə həkimə müraciət məsələsi isə hər kəs üçün məcburi və eyni qayda deyil; müayinələrin tezliyi yaşdan, mövcud xəstəliklərdən və ürək-damar riskindən asılı olaraq fərdiləşdirilməlidir. Əsas məqsəd xəstəlik yaranandan sonra deyil, risk faktorlarını daha erkən mərhələdə aşkar etməkdir”, – deyə Yasmin Rüstəmova bildirib.

Beləliklə, sağlam həyatın əsas göstəricilərindən olan təzyiq, qlükoza və LDL xolesterinin nəzarətdə saxlanılması ürək-damar sağlamlığının qorunması baxımından mühüm addımlardan biridir. Lakin bu rəqəmlərə ayrı-ayrılıqda deyil, insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti ilə birlikdə baxmaq lazımdır. Vaxtında müayinə, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, sağlam çəki və həkim nəzarəti ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasına yönəlmiş əsas tədbirlər sırasındadır.

Yusif