Sonsuzluqda kişi faktoru nə qədər rol oynayır? – Ginekoloqdan AÇIQLAMA

Sonsuzluq problemi ilə qarşılaşan cütlüklər arasında uzun illər formalaşmış yanlış təsəvvürlərdən biri də problemin əsas səbəbini yalnız qadınla əlaqələndirməkdir. Hamiləliyin baş verməməsi halında çox vaxt ilk olaraq qadın müayinələrə göndərilir, müxtəlif analizlər və müalicələr aparılır, kişi faktoru isə ikinci plana keçirilir. Halbuki sonsuzluq yalnız qadın sağlamlığı ilə bağlı məsələ deyil. Müasir tibbi yanaşmada həm qadının, həm də kişinin reproduktiv sağlamlığının paralel şəkildə qiymətləndirilməsi vacib hesab olunur.

Məsələ ilə bağlı ginekoloq Mehriban Musayeva Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, sonsuzluq problemlərinə baxdıqda kişi faktorunun da əhəmiyyətli yer tutduğu artıq daha çox qəbul edilir və bu istiqamətdə insanların maariflənməsi əvvəlki illərlə müqayisədə artıb.

“Ümumiyyətlə, sonsuzluq problemlərinə baxanda kişi sonsuzluğu da kifayət qədər qabarır. Kişi faktoru da, qadın faktoru da burada mühüm rol oynayır. Bəzi məlumatlarda kişi və qadın faktorlarının payı bir-birinə yaxın göstərilir. Amma bunu bütün ölkələr və bütün cütlüklər üçün eyni faizlə ifadə etmək düzgün deyil. Çünki sonsuzluğun səbəbləri müxtəlif ola bilər, bəzi hallarda isə həm kişidə, həm də qadında eyni vaxtda reproduktiv problemlər aşkarlanır”, – deyə ginekoloq bildirib.

Onun sözlərinə görə, sonsuzluq bir tərəfin üzərinə qoyulacaq problem deyil. Cütlük müəyyən müddət ərzində qorunmadan müntəzəm cinsi əlaqədə olmasına baxmayaraq hamiləlik əldə edə bilmirsə, səbəbin araşdırılması zamanı həm qadın, həm də kişi qiymətləndirilməlidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da sonsuzluğun kişi, qadın, hər iki tərəfin birlikdə olan faktorları və ya müəyyən edilə bilməyən səbəblərlə əlaqəli ola biləcəyini bildirir.

Mehriban Musayeva qeyd edib ki, əvvəlki illərdə sonsuzluqla bağlı müraciətlər zamanı diqqətin daha çox qadına yönəldilməsi ilə qarşılaşmaq mümkün idi. Qadın uzun müddət müxtəlif müayinələrdən keçir, müəyyən müalicələr alır, lakin həmin müddətdə kişinin reproduktiv sağlamlığı lazımi səviyyədə araşdırılmırdı. Bu isə diaqnostika və müalicə prosesinin uzanmasına səbəb ola bilər.

“Əvvəllər daha çox qadını müalicə edirdilər. Aylarla, illərlə qadın müxtəlif müalicələr alırdı, amma kişinin də yoxlanılması lazım olduğu bəzən nəzərdən qaçırılırdı. İndi isə bu yanaşma dəyişir. İnsanlar da daha çox maarifləniblər və artıq qadınla bərabər kişinin də müayinədən keçməsinin vacibliyini anlayırlar. Bu, çox müsbət dəyişiklikdir”, – deyə mütəxəssis vurğulayıb.

Ginekoloqun sözlərinə görə, kişinin ilkin qiymətləndirilməsində ən əsas müayinələrdən biri spermoqrammadır. Bu müayinə zamanı spermanın həcmi, spermatozoidlərin sayı, hərəkətliliyi və morfologiyası kimi göstəricilər qiymətləndirilir. Lakin yalnız spermoqrammanın nəticəsinə əsaslanaraq kişinin fertil olub-olmaması barədə qəti nəticə çıxarmaq da düzgün deyil. Amerika Reproduktiv Tibb Cəmiyyətinin tövsiyələrinə görə, semen analizi kişi sonsuzluğunun ilkin qiymətləndirilməsinin əsas hissələrindən biridir və nəticə klinik tarixçə və digər göstəricilərlə birlikdə dəyərləndirilməlidir.

“Bir kişinin spermoqrammasında hansısa göstəricinin aşağı çıxması dərhal ‘bu kişi sonsuzdur’ demək deyil. Eyni zamanda bir dəfə normal nəticə alınması da bütün hallarda problemin olmadığı anlamına gəlmir. Sperma göstəriciləri zamanla və müxtəlif səbəblərdən dəyişə bilər. Ona görə nəticəni həkim xəstənin ümumi vəziyyəti, keçmiş xəstəlikləri, həyat tərzi və digər məlumatlarla birlikdə qiymətləndirməlidir”, – deyə Mehriban Musayeva bildirib.

Mütəxəssis qeyd edib ki, kişi sonsuzluğunun müxtəlif səbəbləri ola bilər. Sperma istehsalının və ya keyfiyyətinin pozulması, spermatozoidlərin hərəkətliliyinin azalması, hormonal problemlər, reproduktiv yolların tıxanıqlığı, bəzi xayalıq problemləri, varikosel, əvvəl keçirilmiş infeksiyalar, müəyyən dərmanlar və digər amillər reproduktiv qabiliyyətə təsir göstərə bilər. Siqaret, həddindən artıq alkoqol qəbulu, piylənmə və bəzi digər həyat tərzi faktorları da fertilitetə mənfi təsir göstərə bilər.

“Bəzən kişi özünü tam sağlam hesab edir. Heç bir ağrısı yoxdur, cinsi funksiyasında ciddi problem hiss etmir və düşünür ki, deməli, sonsuzluq baxımından da hər şey qaydasındadır. Amma reproduktiv sağlamlıq yalnız insanın özünü necə hiss etməsi ilə müəyyən olunmur. Sperma göstəricilərində dəyişiklik ola bilər və bunun aşkarlanması üçün müayinə lazımdır”, – deyə ginekoloq əlavə edib.

Onun sözlərinə görə, kişi faktoruna yalnız spermatozoidlərin sayının az olması kimi baxmaq da doğru deyil. Spermatozoidlərin hərəkətliliyi və forması, spermanın digər xüsusiyyətləri və reproduktiv sistemin ümumi vəziyyəti də nəzərə alınır. Bəzi hallarda ilkin analizlərdən sonra əlavə müayinələrə ehtiyac yarana bilər. Məsələn, nəticələrdə ciddi dəyişiklik aşkarlandıqda və ya xəstənin anamnezində müəyyən risk faktorları olduqda uroloq-androloq və ya kişi reproduktiv sağlamlığı üzrə mütəxəssisin qiymətləndirməsi tələb oluna bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Mehriban Musayeva bildirib ki, qadının uzun müddət müalicə almasına baxmayaraq hamiləlik baş vermirsə, kişinin müayinəsinin gecikdirilməsi düzgün yanaşma deyil. Çünki problemin mənbəyi yalnız qadında olmaya bilər və hər iki tərəfdə eyni vaxtda müəyyən problemlər də mövcud ola bilər.

“Əgər cütlük uzun müddətdir hamiləlik əldə edə bilmirsə, yalnız qadının müalicə olunması ilə kifayətlənmək olmaz. Kişi də mütləq qiymətləndirilməlidir. Çünki biz səbəbi nə qədər tez müəyyən etsək, müalicə və ya yardımçı reproduktiv texnologiyaların hansı istiqamətdə aparılacağını da bir o qədər düzgün müəyyən edə bilərik”, – deyə o vurğulayıb.

Mütəxəssis qeyd edib ki, sonsuzluğun qiymətləndirilməsində qadının yaşı da mühüm amillərdən biridir. Bu səbəbdən qadın və kişi müayinələrinin paralel aparılması həm vaxt itkisini azaltmaq, həm də düzgün müalicə strategiyasını daha tez müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyət daşıyır. ASRM tövsiyələrində də kişi partnyorun reproduktiv tarixçəsinin və ən azı bir semen analizinin ilkin qiymətləndirmənin başlanğıcında aparılması, qadın və kişinin müayinəsinin paralel həyata keçirilməsi qeyd olunur.

Ginekoloqun sözlərinə görə, cütlüklər arasında sonsuzluq diaqnozu eşidildikdə günahkar axtarmaq da düzgün deyil. Məqsəd “problem qadındadır, yoxsa kişidə?” sualına cavab tapmaqdan daha çox, hamiləliyin qarşısını alan və ya çətinləşdirən amilin müəyyənləşdirilməsidir.

“Bu məsələdə ‘qadın səbəb oldu’ və ya ‘kişi səbəb oldu’ kimi yanaşmalar düzgün deyil. Bu, tibbi problemdir və cütlük birlikdə müayinədən keçməlidir. Bəzən səbəb kişidə olur, bəzən qadında, bəzən hər ikisində, bəzi hallarda isə aparılan standart müayinələrdən sonra konkret səbəb müəyyən edilmir. Ona görə də bir-birini günahlandırmaq əvəzinə vaxtında həkimə müraciət etmək daha doğrudur”, – deyə Mehriban Musayeva bildirib.

O, həmçinin vurğulayıb ki, kişi sonsuzluğu müəyyən edildikdə bu, mütləq şəkildə ata olmaq imkanının tamamilə itirilməsi demək deyil. Problemin səbəbindən asılı olaraq həyat tərzinin dəyişdirilməsi, müəyyən xəstəliklərin müalicəsi, hormonal və ya cərrahi yanaşmalar, eləcə də yardımçı reproduktiv üsullar nəzərdən keçirilə bilər. Müalicə üsulu isə sperma göstəricilərinə, kişinin sağlamlıq vəziyyətinə, qadının yaşına və reproduktiv vəziyyətinə, həmçinin cütlüyün ümumi klinik vəziyyətinə əsasən seçilir.

Mütəxəssis sonda bildirib ki, sonsuzluq problemi ilə üzləşən cütlüklərin ən böyük səhvlərindən biri uzun müddət yalnız bir tərəfin müayinəsi və müalicəsi ilə kifayətlənməkdir. Müasir yanaşmada kişi və qadının reproduktiv sağlamlığı birlikdə qiymətləndirilməli, diaqnostika nəticələrinə əsasən fərdi müalicə planı hazırlanmalıdır.

“Artıq insanlar bu məsələyə əvvəlkindən daha düzgün yanaşırlar. Kişinin də mütləq yoxlanılmalı olduğunu anlayırlar. Sonsuzluq cütlüyün ümumi problemidir və onun araşdırılması da cütlük şəklində aparılmalıdır. Əsas məqsəd günahkar axtarmaq yox, səbəbi vaxtında müəyyən etmək və uyğun müalicə yolunu seçməkdir”, – deyə Mehriban Musayeva əlavə edib.

Yeganə