Sümük iliyi donoru olmaq təhlükəlidirmi? – Hematoloqdan vacib açıqlama

Sümük iliyinin köçürülməsi bir sıra ağır qan və hematoloji xəstəliklərin müalicəsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə bəzi xəstələr üçün uyğun donorun tapılması həyati əhəmiyyət kəsb edir. Lakin sümük iliyi donoru olmaq istəyən şəxslərdə prosesin sağlamlığa hər hansı zərər vurub-vurmadığı, sonradan yan təsirlərin yaranıb-yaranmadığı ilə bağlı suallar meydana çıxır.Bir çox insan donor olmaq istəsə də, prosedurun ağrılı və ya təhlükəli olduğunu düşünərək tərəddüd edir. Mütəxəssislər isə bildirirlər ki, sümük iliyi donorluğu ümumilikdə təhlükəsiz tibbi prosedur hesab olunur və donorlar prosesdən əvvəl ətraflı müayinədən keçirilirlər.

Mövzu ilə bağlı Citypost.az-a açıqlama verən hematoloq Şəhla Şabanova bildirib ki, sümük iliyi donorluğu ümumilikdə təhlükəsiz prosesdir. Lakin hər bir tibbi müdaxilədə olduğu kimi, burada da müvəqqəti yan təsirlər müşahidə oluna bilər.

“Sümük iliyi donorluğu ümumiyyətlə təhlükəsiz bir prosesdir. Amma hər bir tibbi prosedurda olduğu kimi, burada da müvəqqəti də olsa müəyyən yan təsirlər ola bilər. Donorun sağlamlıq vəziyyəti əvvəlcədən qiymətləndirilir və yalnız uyğun olduğu halda prosesə cəlb edilir”, – deyə hematoloq bildirib.

Şəhla Şabanovanın sözlərinə görə, kök hüceyrələrin donordan toplanması əsasən iki üsulla həyata keçirilir. Bunlardan daha geniş istifadə olunan üsul periferik qandan kök hüceyrələrin toplanmasıdır. Bu zaman donorun damarından xüsusi aparat vasitəsilə kök hüceyrələr ayrılaraq toplanılır.

“Donordan kök hüceyrələrin toplanması, əsasən, iki rejimdə həyata keçirilir. Birinci və daha çox istifadə olunan üsul periferik qandan kök hüceyrələrin toplanmasıdır. Bu zaman damar yolu açılır və xüsusi aparat vasitəsilə donorun qanından kök hüceyrələr ayrılaraq toplanılır. Prosedur zamanı qan dövranı davam edir və qan komponentlərinin böyük hissəsi yenidən donora qaytarılır”, – deyə mütəxəssis qeyd edib.

Həkim bildirib ki, periferik qandan kök hüceyrələrin toplanmasından əvvəl donora müəyyən müddət ərzində kök hüceyrələrin sayını artırmağa kömək edən xüsusi preparatlar tətbiq olunur. Bu preparatlar nəticəsində sümük iliyində olan kök hüceyrələrin bir hissəsi periferik qana keçir və onların qandan toplanması mümkün olur.

“Periferik qandan kök hüceyrə toplanmazdan əvvəl kök hüceyrələrin sayını artırmaq üçün xüsusi dərmanlardan istifadə edilir. Bu dərmanların təsiri nəticəsində kök hüceyrələrin qanda miqdarı artır. Bəzi donorlarda həmin preparatların yan təsiri kimi yüngül sümük və əzələ ağrıları müşahidə oluna bilər. Bundan başqa, bəzən iştahsızlıq, yüngül halsızlıq və nadir hallarda hərarətin yüksəlməsi kimi hallar da izlənə bilər”, – deyə Şəhla Şabanova bildirib.

Hematoloq vurğulayıb ki, bu əlamətlər, bir qayda olaraq, müvəqqəti xarakter daşıyır və donorun orqanizmində kök hüceyrələrin toplanması prosesi başa çatdıqdan sonra tədricən aradan qalxır. Bununla belə, donorun proses zamanı həkim nəzarətində olması vacibdir.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, kök hüceyrələrin toplanmasının digər üsulu isə sümük iliyinin birbaşa donorun çanaq sümüyündən götürülməsidir. Bu üsul hazırda periferik qandan kök hüceyrələrin toplanması ilə müqayisədə daha az tətbiq olunur.

“Digər bir metod isə donordan kök hüceyrələrin birbaşa sümük iliyindən alınmasıdır. Bu zaman donor ümumi anesteziya altında yatırılır və xüsusi tibbi prosedur vasitəsilə çanaq sümüyünün müəyyən nahiyələrindən sümük iliyi götürülür. Prosedur zamanı donor ağrı hiss etmir”, – deyə hematoloq açıqlayıb.

Şəhla Şabanova qeyd edib ki, sümük iliyinin birbaşa götürülməsindən sonra donorda müəyyən müddət ağrı və diskomfort hissi yarana bilər. Bu, prosedurun aparıldığı nahiyə ilə əlaqədardır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

“Bu ikinci üsul daha az istifadə olunur. Çanaq sümüyünün bir neçə nahiyəsindən sümük iliyinin götürülməsi səbəbindən prosedurdan sonra həmin ərazidə ağrı və diskomfort hissi yarana bilər. Adətən bu şikayətlər müvəqqəti olur və təxminən bir-iki həftə ərzində tədricən azalır. Donorun vəziyyətindən asılı olaraq ağrının intensivliyi və davametmə müddəti fərqli ola bilər”, – deyə mütəxəssis bildirib.

Həkim qeyd edib ki, donorun prosesə cəlb olunmasından əvvəl onun sağlamlıq vəziyyəti hərtərəfli qiymətləndirilir. Məqsəd həm donorun təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də transplantasiya üçün əldə edilən kök hüceyrələrin xəstə üçün uyğunluğunu müəyyənləşdirməkdir.

“Donor olmaq istəyən şəxs mütləq əvvəlcədən müayinələrdən keçir. Onun ümumi sağlamlıq vəziyyəti, qan göstəriciləri və digər tibbi parametrlər qiymətləndirilir. Yəni heç bir şəxs sadəcə istəyinə əsasən donor prosesinə buraxılmır. Donorun təhlükəsizliyi əsas şərtlərdən biridir”, – deyə Şəhla Şabanova vurğulayıb.

Hematoloq bildirib ki, sümük iliyi donorluğunun ən mühüm üstünlüklərindən biri donorun başqa bir insanın həyatının xilas edilməsində birbaşa rol oynamasıdır. Xüsusilə bəzi ağır qan xəstəliklərindən əziyyət çəkən pasiyentlər üçün uyğun donorun tapılması müalicənin ən mühüm mərhələlərindən biri ola bilər.

“Ümumi olaraq deyə bilərik ki, sümük iliyi donorluğu təhlükəsiz prosesdir və ciddi yan təsirlərin yaranması gözlənilən hal deyil. Müəyyən müvəqqəti ağrılar, halsızlıq və digər yüngül narahatlıqlar yarana bilər, lakin bunlar adətən keçici xarakter daşıyır. Donor bütün proses boyu həkim nəzarətində olur”, – deyə hematoloq qeyd edib.

Şəhla Şabanova xüsusilə vurğulayıb ki, donor olmaqdan çəkinməyin əsas səbəblərindən biri prosedurun yanlış təsəvvür edilməsidir. İnsanlar bəzən sümük iliyinin götürülməsini sümükdən böyük hissənin çıxarılması kimi təsəvvür edirlər. Halbuki proses tibbi standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir və donorun sağlamlığının qorunması əsas prioritetdir.

Həkimin sözlərinə görə, donor olmaq istəyən şəxslər proses barədə əvvəlcədən ətraflı məlumatlandırılmalı, mümkün yan təsirlər və prosedurun mərhələləri onlara izah edilməlidir. Bu, donorun həm psixoloji, həm də fiziki baxımdan prosesə daha rahat hazırlaşmasına imkan verir.

“Ən pozitiv tərəfi odur ki, siz sümük iliyi donoru olmaqla bir insanın həyatının xilas edilməsində iştirak etmiş olursunuz. Bəzən sizin verdiyiniz kök hüceyrələr ağır xəstəliklə mübarizə aparan bir pasiyent üçün yeni həyat şansı deməkdir. Bu baxımdan donor olmaq çox böyük humanist addımdır”, – deyə Şəhla Şabanova əlavə edib.

Mütəxəssis sonda qeyd edib ki, sümük iliyi donorluğu ilə bağlı qərar verən şəxslər prosedur barədə düzgün və etibarlı məlumat əldə etməli, sosial şəbəkələrdə yayılan yanlış məlumatlara əsaslanmamalıdırlar. Donorluq prosesi mütəxəssislərin nəzarəti altında həyata keçirildiyi üçün donorun sağlamlığı prosedurun bütün mərhələlərində diqqətdə saxlanılır.

Yusif