Dərisiz insan yaşaya bilərmi? MARAQLI FAKT
Maraqlı 27 İyul 2026, 10:25
4120
İnsan orqanizmində dəri təkcə bədəni örtən bir təbəqə deyil, həm də həyati vacib funksiyaları yerinə yetirən ən böyük orqandır. O, bədəni xarici mühitdən qoruyur, temperaturu tənzimləyir, maye balansını saxlayır və mikrobların orqanizmə daxil olmasının qarşısını alan əsas müdafiə səddidir. Məhz buna görə də dərinin tamamilə soyulması həyatla uyğun gəlməyən ən ağır travmalardan hesab olunur.
Citypost.az-ın məlumatına görə,Əgər insanın dərisinin hamısı soyulub çıxarılsaydı, ilk növbədə orqanizm çox sürətlə su itirməyə başlayardı. Dərinin əsas funksiyalarından biri bədəndəki mayenin buxarlanmasının qarşısını almaqdır. Dəri olmadıqda isə maye nəzarətsiz şəkildə xaric olar və qısa müddətdə ağır susuzlaşma inkişaf edərdi. Bu vəziyyət qanın qatılaşmasına, qan dövranının pozulmasına və həyati vacib orqanların fəaliyyətinin zəifləməsinə səbəb ola bilərdi.
Digər ciddi problem infeksiya təhlükəsidir. Sağlam dəri bakteriyalar, viruslar, göbələklər və digər mikroorqanizmlər üçün güclü qoruyucu baryer rolunu oynayır. Dəri tamamilə olmadıqda isə mikroblar heç bir maneə ilə qarşılaşmadan bədənə daxil olar, qısa müddətdə qan dövranına keçərək ağır infeksiyalar və sepsis yarada bilər. Sepsis isə tibbdə ən təhlükəli vəziyyətlərdən biri hesab olunur və vaxtında müdaxilə edilməzsə, ölüm riski olduqca yüksəkdir.
Dəri həm də bədən temperaturunun qorunmasında mühüm rol oynayır. O, istiliyin normadan artıq itirilməsinin qarşısını alır və orqanizmin daxili temperaturunu sabit saxlayır. Dəri olmadıqda insan bədəni çox sürətlə istilik itirər, nəticədə hipotermiya – yəni bədən temperaturunun təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsi baş verərdi. Bu vəziyyət ürək ritminin pozulmasına, nəfəsalma çatışmazlığına və şüurun itirilməsinə səbəb ola bilər.Bundan başqa, dərinin altında yerləşən çoxsaylı qan damarları açıq vəziyyətdə qalar. Bu damarlardan plazma və digər mayelər xaric olmağa başlayar. Nəticədə qan təzyiqi kəskin aşağı düşər və orqanizm şok vəziyyətinə daxil olar. Şok zamanı ürək, beyin, böyrəklər və digər həyati vacib orqanlara kifayət qədər qan çatmır. Bu isə onların fəaliyyətinin dayanmasına qədər gedib çıxa bilər.
Dərinin digər mühüm funksiyası sinir uclarını qorumaqdır. Dəri olmadıqda milyonlarla sinir ucu açıq qalır və insan dözülməz ağrılar hiss edir. Bu ağrılar da orqanizmdə əlavə stres yaradaraq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.Məhz buna görə geniş sahəli yanıq xəsarətləri və dərinin böyük hissəsinin zədələnməsi reanimasiya şəraitində müalicə tələb edir. Belə xəstələrə xüsusi steril mühit yaradılır, bədənə itirilən maye damar daxilindən bərpa edilir, infeksiyaların qarşısını almaq üçün antibiotiklər tətbiq olunur və dəri transplantasiyası kimi mürəkkəb cərrahi üsullardan istifadə edilir.
Həmçinin oxuyun
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dərinin tamamilə soyulması halında tibbi yardım göstərilməzsə, ağır susuzlaşma, infeksiya, hipotermiya və şok səbəbindən insanın həyatda qalma ehtimalı son dərəcə aşağı olur. Bu fakt bir daha göstərir ki, dəri yalnız bədəni örtən təbəqə deyil, insan həyatını qoruyan ən vacib orqanlardan biridir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
