232 milyon il əvvəl dünyanı dəyişən yağışlar - Tarixin maraqlı FAKTI
Maraqlı 27 İyul 2026, 11:29
3731
Təxminən 232 milyon il əvvəl, Yer kürəsi bu gün tanıdığımız planetdən tamamilə fərqli görünürdü. O dövrdə qitələr hələ bir-birindən ayrılmamışdı. Bütün quru sahələri Pangeya (Pangea) adlanan nəhəng superqitədə birləşmişdi. İqlim əsasən isti və quraq idi, geniş səhralar Yer səthinin böyük hissəsini əhatə edirdi. Həyat mövcud olsa da, canlılar sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşmağa məcbur idilər.
Citypost.az-ın məlumatına görə, lakin bir müddət sonra planetin tarixini dəyişdirəcək hadisələr baş verdi. Səma tədricən qalın buludlarla örtüldü, ilk yağış damcıları düşməyə başladı. Ardınca isə yağışlar gücləndi və demək olar ki, dayanmaq bilmədi. Alimlər bu dövrü Karni dövrünün yağış epizodu (Carnian Pluvial Episode) adlandırırlar. Bu hadisə adi mövsümi yağışlardan fərqli idi. Söhbət minlərlə deyil, milyonlarla il davam edən qlobal iqlim dəyişikliklərindən gedirdi.
Uzun sürən yağıntılar nəticəsində əvvəllər quraq olan səhralar bataqlıqlara çevrildi, çaylar və göllər genişləndi, torpaq daim rütubətli vəziyyət aldı. Atmosferdəki temperatur və rütubət səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi. Planet sanki yeni bir mərhələyə qədəm qoyurdu.
Paleontoloqlar hesab edirlər ki, bu böyük iqlim dəyişikliyinin əsas səbəbi həmin dövrdə baş vermiş nəhəng vulkan püskürmələri idi. Güclü vulkanlar atmosferə külli miqdarda karbon qazı və digər qazlar buraxaraq Yerin iqlim sistemini dəyişdirmişdi. Bu qazlar qlobal istiləşməyə, daha sonra isə intensiv yağıntılara səbəb olmuşdu. Nəticədə Yer kürəsinin ekoloji tarazlığı tamamilə dəyişdi.Bu dəyişiklik bütün canlılar üçün eyni nəticə vermədi. Quraq iqlimə uyğunlaşmış bir çox qədim bitki və heyvan növləri yeni şəraitdə yaşaya bilmədi və tədricən məhv oldu. Lakin təbiətdə hər böyük məhv olma hadisəsi eyni zamanda yeni həyat formalarının meydana çıxması üçün də imkan yaradır.
Həmçinin oxuyun
Yağışların təsiri ilə sıx meşələr formalaşdı, yeni bitki növləri yayıldı, müxtəlif ekosistemlər yarandı. Bu zəngin təbii mühit isə yeni canlı qruplarının inkişafına şərait yaratdı. Məhz həmin dövrdə ilk dinozavrlar meydana çıxmağa başladı və sürətlə müxtəlif mühitlərə uyğunlaşaraq təkamül etdilər.Sonrakı milyonlarla il ərzində dinozavrlar Yer kürəsinin ən dominant canlılarına çevrildi. Təxminən 150 milyon il boyunca onlar planetin quru ekosistemlərinə hökmranlıq etdilər. Bu yüksəlişin başlanğıcında isə məhz Karni dövrünün qlobal yağışları və onların yaratdığı ekoloji dəyişikliklər dayanırdı.
Alimlər hesab edirlər ki, əgər həmin uzunmüddətli iqlim dəyişikliyi baş verməsəydi, dinozavrların sürətli inkişafı da mümkün olmaya bilərdi. Dinozavrlar dominant növə çevrilməsəydi, sonrakı geoloji dövrlərdə baş verən hadisələr də fərqli istiqamətdə inkişaf edə bilərdi. Dolayısı ilə məməlilərin və nəhayət insanların meydana çıxması da tamamilə başqa cür baş verə və ya ümumiyyətlə mümkün olmaya bilərdi.Yer kürəsinin tarixi göstərir ki, bəzən planetin taleyini dəyişən hadisə nə böyük bir asteroid toqquşması, nə də nəhəng müharibə olur. Bəzən milyonlarla il davam edən yağışlar, iqlim dəyişikliyi və təbiətin yenidən formalaşması bütün canlı aləmin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilir. Karni dövrünün yağış epizodu da məhz belə hadisələrdən biri hesab olunur və bu gün paleontologiya tarixinin ən mühüm iqlim dəyişikliklərindən biri kimi öyrənilir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
