Bal arısı niyə yalnız bir dəfə sancır?
Maraqlı 30 İyul 2026, 08:30
4000
Bal arıları adətən insanlara səbəbsiz yerə hücum etmirlər. Onlar aqressiv həşəratlar hesab olunmur və əsas məqsədləri çiçəklərdən nektar toplayaraq koloniyanı yaşatmaqdır. Lakin özlərini, pətəklərini və ya ana arını təhlükə altında hiss etdikdə müdafiə instinkti işə düşür və sancaraq özlərini qorumağa çalışırlar.
Bəs maraqlıdır, niyə bal arısı yalnız bir dəfə sancır və bundan sonra həyatını itirir?
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu sualın cavabı bal arısının iynəsinin xüsusi quruluşunda gizlənir. Bal arısının iynəsi hamar deyil. Onun üzərində çox xırda, geriyə doğru yönəlmiş qarmaqvari çıxıntılar yerləşir. Bu çıxıntılar insan və digər məməlilərin elastik dərisinə daxil olduqdan sonra iynənin möhkəm ilişməsinə səbəb olur.Arı sancdıqdan sonra uçmağa çalışarkən iynəsini geri çıxara bilmir. Güclə uzaqlaşmağa cəhd etdikdə isə iynə dəridə qalır. Bununla birlikdə zəhər kisəsi, əzələlər və hətta qarın boşluğunun bir hissəsi də arının bədənindən ayrılır. Bu ağır daxili zədələr səbəbindən bal arısı qısa müddət sonra ölür.
Maraqlıdır ki, arı uçub getsə belə, dəridə qalan iynə bir müddət fəaliyyətini davam etdirir. Zəhər kisəsinin ətrafındakı kiçik əzələlər refleks şəkildə yığılaraq zəhəri tədricən yaraya ötürür. Buna görə də mütəxəssislər arı sancdıqdan sonra iynənin mümkün qədər tez çıxarılmasını tövsiyə edirlər. İynə nə qədər uzun müddət dəridə qalsa, bir o qədər çox zəhər orqanizmə daxil ola bilər.Ancaq bu xüsusiyyət yalnız bal arılarına aiddir. Arılar aləmində bütün növlər eyni deyil.
Məsələn, eşşəkarıları və digər vəhşi arı növlərinin iynəsi hamar quruluşa malikdir. Onların iynəsində geriyə ilişən qarmaqlar olmadığı üçün sancdıqdan sonra iynələrini rahatlıqla geri çəkə bilirlər. Bu səbəbdən həmin arılar eyni canlıya bir neçə dəfə ardıcıl sancmaq qabiliyyətinə malikdirlər və sancdıqdan sonra ölmürlər.
Həmçinin oxuyun
Bioloqlar hesab edirlər ki, bal arısının bu xüsusiyyəti təkamül nəticəsində formalaşıb. Bir işçi arının həyatı bahasına koloniyanın və minlərlə digər arının qorunması daha üstün hesab olunur. Başqa sözlə, işçi arı pətəyi müdafiə etmək üçün özünü qurban verir.
Qeyd etmək lazımdır ki, bal arıları yalnız məməliləri sancdıqda adətən ölürlər. Əgər onların hədəfi digər həşəratlar və ya nazik xarici skeletə malik canlılar olarsa, iynə ilişmədiyi üçün onu geri çıxara bilir və sağ qalırlar.Beləliklə, bal arısının ölümünə səbəb zəhəri deyil, iynəsinin geriyə doğru qarmaqlı quruluşudur. Bu quruluş müdafiə baxımından çox təsirli olsa da, sancma zamanı daxili orqanlarının zədələnməsinə səbəb olur və işçi arının həyatına son qoyur. Təbiətdə koloniyanın təhlükəsizliyi bəzən bir arının həyatından daha önəmli hesab edilir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
