Qatar təkərlərinin dahiyanə quruluşu - MARAQLI FAKT
Maraqlı 31 İyul 2026, 09:30
5072
İlk baxışda qatarın təkərlərinə baxanda onların tamamilə silindrik və hamar formada hazırlandığını düşünmək olar. Əslində isə bu, göz yanılmasıdır. Qatar təkərlərinin səthi tam düz deyil, çox cüzi şəkildə konus formasındadır. Məhz bu kiçik görünən fərq dəmir yolu mühəndisliyinin ən dahiyanə həllərindən biri hesab olunur və iki əsrdən artıqdır ki, demək olar dəyişmədən istifadə edilir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu quruluşun əsas məqsədi qatarın relslər üzərində öz-özünə tarazlığını qorumasını təmin etməkdir. Qatar hərəkət zamanı hər hansı səbəbdən relsin sağ və ya sol tərəfinə bir qədər meyl etdikdə, konusvari təkərlərin relslə təmas nöqtəsi dəyişir. Bir tərəfdə təkərin effektiv diametri böyüyür, digər tərəfdə isə kiçilir. Nəticədə diametri böyük olan təkər eyni fırlanma sürətində daha uzun məsafə qət edir, kiçik diametrli təkər isə nisbətən az yol gedir. Bu fərq qatarı heç bir elektron idarəetmə sistemi olmadan yenidən relsin mərkəzinə qaytarır. Yəni burada nə sensor, nə kompüter, nə də süni intellekt iştirak edir. Sadəcə fizika qanunları və dəqiq hesablanmış həndəsi forma öz işini görür.Bu sistem xüsusilə döngələrdə daha da maraqlı şəkildə işləyir. Avtomobillərdə döngəyə daxil olarkən xarici təkər daxili təkərdən daha uzun yol getdiyi üçün diferensial mexanizmdən istifadə edilir. Qatarlarda isə sağ və sol təkərlər eyni ox üzərində sabit şəkildə bir-birinə bərkidilib və həmişə eyni sürətlə fırlanır. İlk baxışda bunun döngədə problem yaradacağı düşünülə bilər. Lakin konusvari quruluş bu problemi də aradan qaldırır. Qatar döngəyə daxil olarkən xarici təkər konusun daha geniş hissəsi ilə relsə toxunur, daxili təkər isə daha dar hissəsi üzərində hərəkət edir. Beləliklə, hər iki təkər eyni sürətlə fırlansa da, xarici təkər daha böyük diametr hesabına daha uzun məsafə qət edir. Bunun nəticəsində qatar diferensial mexanizmi olmadan döngələri son dərəcə rahat və təhlükəsiz keçir.Ən maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, bu mühəndislik həlli təxminən 200 il əvvəl hazırlanıb və bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Müasir dövrdə texnologiyalar sürətlə inkişaf etsə, süni intellekt və elektron idarəetmə sistemləri həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, saatda 300–400 kilometr sürətlə hərəkət edən yüksək sürətli qatarların təhlükəsizliyinin əsasını hələ də həmin sadə həndəsi prinsip təşkil edir.
Əslində bu, mühəndisliyin ən gözəl nümunələrindən biridir. Bəzən milyonlarla sərnişinin təhlükəsizliyini təmin edən ən böyük texnologiya mürəkkəb proqram təminatı və ya bahalı elektron sistemlər deyil, cəmi bir neçə millimetrlik düzgün hesablanmış konusvari təkər forması olur. Məhz buna görə də qatar təkərlərinin bu sadə görünən quruluşu mühəndislik tarixinin ən uğurlu və uzunömürlü ixtiralarından biri hesab edilir.
Həmçinin oxuyun
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
