Yeməyi tez yeyənlərin nəzərinə: Beynin "doydum" siqnalı niyə 20 dəqiqə gecikir?
Maraqlı 03 Avqust 2026, 22:27
3784
Yeməyi böyük tikələrlə və tələsik udmaq müasir həyatın gərgin ritmində bir çoxumuzun mənimsədiyi ən zərərli vərdişlərdən biridir. Süfrə arxasında cəmi beş-on dəqiqə vaxt keçirməyimizə baxmayaraq, bir qədər sonra mədəmizdə dözülməz bir ağırlıq və həddindən artıq toxluq narahatlığı hiss edirik. Bu halın təməlində fiziki olaraq dolmuş mədə ilə onu idarə edən mərkəzi sinir sistemi arasındakı vaxt fərqi dayanır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, mədə ağzınadək dolu olsa bile, beynimizin "artıq doydun, yeməyi saxla" əmrini verməsi təxminən 20 dəqiqə vaxt aparır.
Citypost.az xəbər verir ki, bu bioloji gecikmə mürəkkəb hormonal və neyroloji zəncirvari reaksiya ilə izah olunur. Yemək qəbulu zamanı mədə genişlənsə də, sırf mexaniki dolma beynə tam toxluq siqnalı vermək üçün kifayət etmir. Həqiqi toxluq hissinin formalaşması üçün qidaların mədədən nazik bağırsağa keçməsi və burada xüsusi toxluq hormonlarının (kolesistokinin, GLP-1 və PYY) sintez olunması vacibdir. Bu hormonlar qan dövranına ifraz edilir və qan vasitəsilə beynin aclıq və toxluq mərkəzi olan hipotalamusa çatır. Bu kimyəvi siqnalların sintez olunub beyinə çatması və oradakı reseptorlar tərəfindən emal edilməsi məhz 15–20 dəqiqəlik zaman dilimini əhatə edir.
Eyni zamanda, ağızda çeynəmə prosesi də bu zəncirin mühüm halqasıdır. Qida tələsik udulduqda çeynəmə aktı azaldığı üçün beyinə "qidalanma davam edir" siqnalı yetərincə çatmir və tüpürcəkdəki ilk həzm fermentləri işə düşməyə imkan tapmır. Bu zaman insan 20 dəqiqəlik gecikmə pəncərəsində bədəninin əslində ehtiyacı olan porsiyadan qat-qat artıq kalori qəbul etmiş olur. Mütəmadi olaraq sürətli yemək nəticəsində orqanizm davamlı olaraq artıq yükə məruz qalır ki, bu da zamanla piylənmə, metabolik sindrom, mədə ekşiməsi və köp kimi xroniki problemlərə yol açır.
Bu bioloji vaxt mexanizmini nəzarətdə saxlamaq üçün şeflər və diyetoloqlar sadə vərdişləri təklif edirlər. Hər bir tikəni təxminən 20-30 dəfə həvəslə çeynəmək, udumlar arasında çəngəl-qaşığı masaya qoymaq və ya yemək zamanı diqqəti telefon və televizora yayındırmamaq yemə müddətini təbii şəkildə uzadır. Yeməyinizi bitirdikdən sonra hələ də ac olduğunuzu hiss etsəniz, dərhal ikinci porsiyaya əl atmayıb cəmi 5-10 dəqiqə gözləmək yetərlidir. 20 dəqiqə tamamlandıqda beynin göndərdiyi təbii toxluq siqnalı həmin saxta aclıq hissini öz-özünə yox edəcəkdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
