Yer kürəsinin "ağciyərləri" Amazon deyilmiş: Oksigenimizin 50%-dən çoxunu istehsal edən gizli mənbə
Maraqlı 04 Avqust 2026, 20:01
3850
İllərdir məktəb dərsliklərindən və populyar elmi verilişlərdən eşitdiyimiz "Amazon meşələri dünyamızın ağciyərləridir" fikri, demək olar ki, hər birimizin mənimsədiyi ən böyük coğrafi təsəvvürlərdən biridir. Nəhəng tropik meşələrin planet üçün həyati əhəmiyyət daşıdığı inkarolunmaz fakt olsa da, okeanoloqların və dəniz biologiyası mütəxəssislərinin elmi tədqiqatları bu məşhur iddianın əslində bir mif olduğunu ortaya qoyur. Planetimizdə tənəffüs etdiyimiz havanın böyük hissəsi quru meşələrində deyil, okeanların dərinliklərində yerləşən gizli bir mənbədən — mikroskopik dəniz canlılarından gəlir.
Citypost.az xəbər verir ki, elmi hesablamalara əsasən, bəşəriyyətin tənəffüs etdiyi oksigenin təxminən 50-80 faizi okeanlarda yaşayan mikroskopik fitoplanktonlar, yəni dəniz yosunları və siyanobakteriyalar tərəfindən istehsal olunur. Görünməyən bu zərrəcik ölçülü orqanizmlər günəş işığı və suda həll olmuş karbon qazından istifadə edərək fotosintez prosesini həyata keçirirlər. Xüsusilə "Prochlorococcus" adlı tək bir siyanobakteriya növü planetdəki hər 5 tənəffüsümüzdən birinin oksigenini təkbaşına təmin edir. Yəni əslində quru mühitində deyil, okeanların üst təbəqələrində nəhəng bir "oksigen fabriki" fəaliyyət gösterir.
Bəs nə üçün Amazon meşələri dünyamızı təkbaşına təmin edən "ağciyər" sayıla bilməz? Amazon tropik meşələri həqiqətən də böyük həcmdə oksigen istehsal edir, lakin həmin oksigenin demək olar ki, hamısını elə meşənin öz eko-sistemi istehlak edir. Meşədəki ağaclar gecələr tənəffüs edərkən, bitki qalıqları çürüyərkən və milyonlarla heyvan, həşərat, mikroorqanizm yaşadığı mühitdəki oksigeni mənimsəyərkən istehsal olunan miqdar sıfırlanır. Amazonun qlobal oksigen balansına xalis töhfəsi cəmi 1-2 faiz təşkil edir. Meşələrin əsas rolu oksigen verməkdən daha çox, karbonu özündə saxlayaraq iqlimi tənzimləməkdir.
Nəfəs aldığımız hər iki havanın birini borclu olduğumuz əsl "ağciyərlərimiz" okeanlardır. Lakin qlobal istiləşmə, plastik çirklənmə və okeanların turşulaşması bu mikroskopik fitoplanktonların sayını günbəgün azaldır. Dəniz eko-sistemlərinin pozulması planetin oksigen balansına birbaşa təhdid yaradır. Məhz bu səbəbdən dünya okeanlarını korumaq sadəcə dəniz canlılarını deyil, həm də bəşəriyyətin hər bir nəfəsini qorumaq deməkdir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
