Niyə bəzi günlər heç nə etmək istəmirik? – Bədən yorğunluğunun fərqli forması
Maraqlı 06 Avqust 2026, 17:05
4000
Səhər oyanırsınız, fiziki olaraq heç bir ağır iş görməmisiniz, yuxunuzu da görünür ki, almısınız, lakin daxilinizdə kəskin bir istəksizlik və hərəkətsizlik hissi var. Ən sadə gündəlik tapşırıqlar, telefon zənginə cavab vermək və ya masanın arxasına keçmək belə gözünüzdə dəfələrlə böyüyür. Çox vaxt bu halı "tənbəllik" və ya "iradəsizlik" adlandıraraq özümüzü təqsirləndiririk. Lakin neyrobiologiya və psixologiya sahəsindəki son araşdırmalar göstərir ki, bu hiss adətən sadə fiziki yorğunluq deyil; bu, bədənimizin və beynimizin verdiyi "emosional və ya sinir sistemi yorğunluğunun" fərqli bir formasıdır.
Citypost.az xəbər verir ki, bu vəziyyətin arxasında duran əsas neyrobioloji faktor beynimizdəki motvasiya və mükafat mərkəzini idarə edən dopamin neyromediatorunun səviyyəsidir. Dopamin yalnız həzz aldığımız anlarda deyil, hər hansı bir işə başlamaq üçün ehtiyac duyduğumuz "daxili təkan" anında ifraz olunur. Əgər uzun müddət davamlı gərginlik, qeyri-müəyyənlik, xroniki stres və ya həddindən artıq informasiya yükünə (sosial media, xəbərlər) məruz qalırıqsa, beynin dopamin reseptorları həssaslığını itirir. Nəticədə beyin enerjini qorumaq üçün avtomatik olaraq "qənaət rejiminə" keçir. Bu zaman yaranan istəksizlik iradə zəifliyi değil, beynin özünü tam tükənmədən qorumaq üçün tətbiq etdiyi təbii müdafiə mexanizmidir.
Digər bir vacib səbəb müasir insanın ən çox qarşılaşdığı "zehni və emosional tükənmədir". Fiziki iş gördükdə əzələlərimizin ağrıdığını hiss edirik və istirahət etmək bizə təbii gəlir. Lakin zehni iş gördükdə və ya uzun sürməyən, arxa fonda davam edən emosional gərginlik yaşadıqda sinir sistemimiz eyni dərəcədə, hətta daha çox güc sərf edir. Bədən fiziki olaraq dincəlsə də, sinir sistemi "döyüş və ya qaç" (sympathetic nervous system) rejimindən çıxa bilmir. Nəticədə orqanizm bir gün tamamilə dayanır və heç bir işə həvəs göstərmir.
Bununla yanaşı, hormonal dəyişikliklər, B12 və D vitamini çatışmazlığı, qalxanvarı vəzinin (zob) fəaliyyətinin zəifləməsi və hətta keyfiyyətsiz yuxu fazaları da bu cür "izaholunmaz" istəksizlik günlərinin fiziki səbəbləri arasında yer alır. Bədən hüceyrə səviyyəsində kifayət qədər enerji hasil edə bilmədikdə, şüurumuz bu vəziyyəti motvasiyasızlıq kimi qəbul edir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, belə günlərlə qarşılaşdıqda özünüzü məcbur edərək daha böyük stresə salmaq əvəzinə, bədənin bu siqnalını qəbul etmək lazımdır. Özünüzə günahkarlıq hiss etmədən tam dincəlməyə icazə vermək, sosial mediadan uzaqlaşmaq, təmiz havada gəzmək və kiçik, təzyiqsiz addımlarla ritmə qayıtmaq sinir sisteminin bərpa olunmasının ən sürətli yoludur.
Heç nə etmək istəmədiyiniz günlər tənbəlliyinizin deyil, bədəninizin sizə verdiyi "mənə bir az vaxt ver, bərpa olunmalıyam" mesajıdır. Bu siqnalı vaxtında dinləmək uzunmüddətli psixoloji və fiziki sağlamlığınızı qorumağın ən vacib şərtidir.
Səkinə Yusifova/Citypost.az
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
